تنظیمات چاپ
دسته‌بندی:
تاریخ:
۱۰ اسف ۱۳۹۲ &#۱۵۸۷;&#۱۵۷۵;&#۱۵۹۳;&#۱۵۷۸; ۰۸:۰۳

نقش دولت‌ها در ارتباط دانشگاه و صنعت چیست؟

جهت‌گیری دانشگاهها در ایران در حوزه‌هایی مثل نانوتکنولوژی، بیوتکنولوژی و مانند این‌هاست اما اقتصاد و تولید برپایه نفت و صنایع سنگین است و این دو مسیر باهم تطبیق ندارد. نقش دولت ایجاد همطرازی بین قابلیت‌های علمی و ظرفیت‎های اقتصادی است.

ارتباط صنعت و دانشگاهسرویس علم و فناوری عیارآنلاین؛ تجاری‌سازی فناوری در دانشگاه‌ها نیازمند ایجاد چه ساختارهای جدیدی است؟ دولت‌ها چگونه می‌توانند زمینه ارتباط صنعت و دانشگاه را ایجاد کنند؟ سرمایه‌گذاری دولت در چه بخش‌هایی به توسعه فناوری کمک بیشتری می‌کند؟ نقش دولت، دانشگاه و صنعت در توسعه فناوری چیست؟

«دکتر مارینا رنگا»، عضو کمیسیون گروه متخصصان اروپا در حوزه سیاستهای رقابت پذیری و نوآوری و رئیس گروه تحقیقات تریپل هلیکس[1] دانشگاه استنفورد در حاشیه کنفرانس بین‌المللی مدیریت فناوری و در گفتگو با «عیارآنلاین» به بررسی این موضوعات می‌پردازد. خانم رنگا ایده‌ای جدیدی با عنوان «تریپل هلیکس» برای تعامل دولت، صنعت و دانشگاه برای توسعه فناوری معرفی کرده است.

عیارآنلاین: اگر ممکن است کمی راجع به مدل پیشنهادی خود در ارتباط بین دانشگاه، صنعت و دولت توضیح دهید. در مدل پیشنهادی شما چرخه نوآوری و ارتباط دانشگاه‌وصنعت چگونه رخ می‌دهد؟

رنگا: این نگاه، نگاه سازمان محور در نوآوری است که در تئوری­های آکادمیک و دانشگاهی منتشر شده است. وقتی در مورد سازمان صحبت می‌کنیم، منظور یک تولید‌کننده تکنولوژی بزرگ است. اما واقعیت اثبات کرده است که این روزها فقط سازمان نیست که تکنولورژی تولید می­‌کند. امروزه دانشگاه­‌ها نیز به عنوان عاملی جدید در نوآوری مطرح می­‌شوند. چرا که آنها ظرفیت تولید تکنولوژی را با فعالیت اساتید، دانشجویان، کارآفرینان و تعامل دانشگاه با سازمان­ها دارند. بنابراین دانشگاه­ها تکنولوژی تولید می‌­کنند، ایده تولید می­‌کنند، اختراع و نمونه­‌های آزمایشگاهی ایجاد می­‌کنند و سپس با شرکت­‌ها و سرمایه‌گذاران کار می‌کنند و آن تکنولوژی را اجرایی کرده و روانه بازار می‏‌کنند.

بنابراین ما به یک نگاه جدید در مدیریت کلان تکنولوژی نیاز داریم که لزوما بر سازمان متمرکز نشده باشد، بلکه باید حوزه آن گسترده­‌تر شده باشد. اینجا جایی است که ما از مشارکت استفاده می‏‌کنیم و تریپل هلیکس ایده‌ای‌ست که مشارکت دانشگاه و دولت را در برنامه‌ریزی‏‌ها به عنوان عملگر نوآوری مد نظر قرار می‌دهد. دانشگاه‏‌ها همانطور که گفته شد مکان آموزش، تحقیق و تولید تکنولوژی و سپس تجاری‌سازی آن از طریق ساختارهای مشخصی مانند دفتر انتقال تکنولوژی([2]TTO) انجام می‌شود.

triple-helix-1بنابراین نظریه تریپل هلیکس به تعامل بین دانشگاه­‌ها، صنعت و دولت نظر دارد اما به انواع تکنولوژی، بخش‌های تکنولوژی و ... نگاهی ندارد. در واقع به خلق شرایط توانمند ساز، بهترین شرایط تولید و تجاری سازی تکنولوژی تمرکز دارد. و این چیزی است که لازم است ما در ذهن داشته باشیم.

عیارآنلاین: ممکن است بیشتر در مورد شرایط همکاری دانشگاه‏ها و دولت توضیح دهید.

رنگا: به عنوان مثال در یک مثلث، دولت، سازمان‏ها و دانشگاه‏ها را در نظر بگیرید. در ابتدا در مورد نقش دولت به عنوان یک شریک در این تعامل نگاه ‏کنیم و به این موضوع بپردازیم که دولت چطور می‏‌تواند به ما کمک کند؟

طبیعتا دولت می‏تواند مانند روش­های سنتی عمل کند و سیاستگذاری کند، قانون­گذاری کند، قانونی مالیکت معنوی را فراهم کند و ... که این روش­ها یک سری نقش­های منفعل است که فقط قانون بازی را ایجاد می‏‌کند.

اما لازم است دولت نقش­های فعال‌تری با سرمایه‌گذاری مستقیم در پروژه‌­های مشترک بین دانشگاه و صنعت ایفا کند که مفهوم دولت به عنوان یک کارآفرین را محقق می‌‏سازد. به این ترتیب نقش دولت از انفعال به نقش فعال تغییر می­‌کند. حتما در مورد صندوق های سرمایه گذاری عمومی[3] اطلاعاتی دارید. این صندوق­ها تلاش می‏‌کنند برخی خلأ‏ها در بازار را پر کند، خلأهایی که سرمایه‌گذاران شخصی یا بانک‏ها از سرمایه‌گذاری در آن اجتناب می‏‌کنند؛ چرا که عنوان می‏‌شود در سبد فعالیت­‌های ما نیست، یا ریسک بالایی دارد.

اینجا دقیقا بحث پروژه­‌های ریسک‌بالا است که کسی تمایل ندارد پولش را در چنان پروژه‌­هایی سرمایه گذاری کند. اینجا جایی است که به دولت احتیاج است، دولت به عنوان یک کارآفرین. بنابراین نقش دولت در اولویت‌بندی و جهت‌دهی ضروری است، در واقع لازم است دولت یک استراتژی سرمایه‌گذاری تهیه کند.

تریپل هلیکساتفاقی که این روزها در اکثر کشورها می‏‌افتد این است که آنها یک مجموعه جهت­‌گیری‏‌ها و روندهای علمی دارند. مثلا در ایران جهت‌گیری دانشگاهها و روندهای علمی در حوزه‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات، نانو تکنولوژی، بیو تکنولوژی و مانند آینهاست اما روندهای اقتصادی کشور که قدرت‌های تولید هستند در حوزه استخراج نفت، صنایع سنگین مثل فولاد و سیمان و مانند آن است و این دو مسیر با هم تطبیق ندارد. دولت بودجه­‌های آموزشی و پژوهشی­‌ای به دانشگاه‏ها تخصیص می‏‌دهد صرف تحقیق در حوزهای فوق (نانو و ...) می‌شود، ولی پولی که برای تحقیق و توسعه در شرکت­‌های عمده تخصیص داده می‏‌شود صرف توسعه صنایع سنگین و نفت و گاز می‏‌شود که اینها با هم تلاقی و اشتراک ندارند.

بنابراین یک نقش برای دولت در فراهم‌آوری هم‌ترازی بهتر بین حوزه‌­های استراتژیک و سرمایه‌گذاری­‌ها است. هدف نهایی ایجاد هم‌ترازی بین قابلیت­های علمی کشور و ظرفیت­‌های اقتصادی و تولیدی کشور است که باید به سمت هم حرکت کنند.

نکته دیگر اینجاست که لازم است صنایع دانش بنیان را تقویت کنید. چه میزان از شغل­ها، نیروهای کار و تکنولوژی­های کشور دانش محور هستند؟ خیلی کم! چرا؟ زیرا فناوری­های نانو و بیو و ... هنوز محدود به تحقیقات هستند و موارد بسیار کمی از آن اقتصادی شده است. بر اساس تجربه سایر کشورها نشان داده شده است که به طور مشخص سازمان­های کوچک در فناوری­های بیو و نانو و بیو متریال، ژنتیک و از این نوع فناوری­ها، بسیار پویا هستند و می‏­توانند به سرعت رشد کنند و کار ایجاد کنند.

اما از آنجایی که این حوزه‏‌ها جدید هستند، هیچ بازار تثبیت شده­‌ای برای آنها وجود ندارد. بنابراین لازم است دولت با بر عهده گرفتن بخشی از ریسک، بازار جدیدی برای این تکنولوژی‏ها ایجاد کند و از ایجاد چنین بازار­هایی نیز حمایت کند. نقش دیگر دولت سرمایه گذاری در مراحل مختلف نوآوری است. نوآوری یک زنجیره است از ایده و تحقیقات پایه‌­ای تا توسعه نمونه اولیه و بازار و ... . به حجم سرمایه گذاری‌های دولت در این اواخر نگاه کنید. بیشتر آن بر مراحل آغازین نوآوری تمرکز یافته است و وقتی شما به مراحل بعدی نواوری نگاه می‏کنید مقدار کمی باقی می‏ماند، 5 تا 15 درصد.

همه در مورد تکنولوژی بیشتر و بهتر صحبت می‏کنند اما ما به سرمایه گذاری هوشمندانه تر و بیشتر در سایر مراحل نوآوری نیاز داریم. لازم است سرمایه بیشتری برای زیرساخت های انتقال تکنولوژی و آموزش و هدایت مدیران انتقال تکنولوژی و تربیت بهتر دانشجویان و ارائه مهارت­های کارآفرینی هزینه کنید و ایجاد سازمان­هایی با محور تکنولوژی­های جدید را تشویق کنید. این شرکت­ها می‏توانند مانند لوکوموتیو برای خلق زنجیره تامین جدید باشند. بنابراین این نوعی از تعامل است که نقش دولت در آن هم به عنوان سیاست گذار و هم به عنوان یک سرمایه گذار فعال بسیار ضروری است و دولت بازیکنی با همه حقوق است نه فقط یک تماشاگر منفعل.

پایان قسمت اول


[1] triple helix

[2]Technology Transfer Office

[3] public investment funds