۳۱ شهریور ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۴۹

تحقق عدالت اقتصادی در گرو اصلاح نظام یارانه‌ای در حوزه انرژی

بر اساس آمارهای رسمی یارانه پنهان انرژی بیشتر از بودجه دولت است. با این حال سهم دهک‌های پر درآمد از این یارانه‌ها چندین برابر دهک‌های کم برخوردار است. بنابراین برای تحقق عدالت اقتصادی اصلاح نظام یارانه انرژی، ضروری است.

به گزارش عیارآنلاین، دولت وظیفه دارد جهت برقرارای عدالت اجتماعی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر به دهک‌های کم‌برخوردار یارانه بپردازد و با استفاده از منابع تامین بودجه مبلغی را در جهت ایجاد رفاه و عدالت در جامعه صرف کند. راهبرد رایج دولت‌ها پس از انقلاب اسلامی برای آن، تخصیص یارانه‌هایی در زمینه‌های نیاز مردم (اعم از انرژی، سلامت، خوراک، مسکن و…) چه به صورت پنهان و چه آشکار بوده‌است. اگرچه از سال ۸۹ موضوع هدفمندی یارانه‌ها با هدف حمایت از اقشار کم‌برخوردار اجرایی شد اما در شرایط کنونی و با نظام فعلی یارانه‌ها، نه تنها بخشی از آن در فرآیند توزیع تلف می‌شود، بلکه هدف دولت نیز تحقق نمی‌یابد.

از طرفی چالش بزرگ اقتصادی امروز کشور عدم وصول درآمدهایی است که به یارانه‌های پنهان اختصاص می یابد. مجموع‌ یارانه‌های سال ۹۸، ۸۹۰هزار میلیارد تومان برآورد شده که این مبلغ ۲/۲ برابر بودجه سالانه است. همچنین با توجه به زیاد بودن مبلغ آن، در صورت تصمیم‌گیری به جا و اصلاح نظام یارانه می‌توان معیشت بخش وسیعی از جامعه را بهبود بخشید و زیرساخت‌های افزایش متوسط درآمد همه ایرانیان را فراهم کرد.

یارانه انرژی ؛ شاه غول یارانه‌‌ها

طبق تحقیقات صورت گرفته توسط سازمان برنامه و بودجه، همان طور که در جدول مشاهده می‌شود، متوسط ضریب اصابت یارانه‌های گاز، برق و بنزین  برای دهک‌های بالای درآمدی، بیست و سه برابر دهک‌های پایین درآمدی است؛ یعنی دهک‌های بالای درآمدی به طور متوسط ۲۳برابر یارانه بیشتری در این حوزه‌ها دریافت می‌کنند. به عنوان نمونه ضریب اصابت برق برای دهک دهم برابر ۱۸ درصد و برای دهک اول برابر ۵ درصد است که نشان دهنده تفاوت فاحش جامعه هدف یارانه با محل اثر کنونی آن است. این درحالی است که هدف اصلی پرداخت یارانه، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر جامعه است. اما دولت چگونه می‌تواند نظام پرداخت یارانه را برای تحقق این هدف اصلاح نماید؟

 

ضریب اصابت یارانه پنهان انرژی به دهک ها در سال ۱۳۹۶

روش‌های پیشنهادی برای اصلاح نظام پرداختی یارانه‌ در حوزه انرژی

برای هدفمند کردن یارانه‌ها ۳ روش وجود دارد. اولین روش تخصیص پلکانی آن است. به این صورت که با افزایش میزان مصرف سهم پرداختی دولت به عنوان یارانه کاهش یافته و سهم پرداختی مصرف‌کننده افزایش می‌یابد. به دلیل بیشتر بودن هزینه‌ی پله‌های بالاتر جلوی قاچاق نیز گرفته می‌شود. همچنین تغییر قیمت‌ها می‌تواند در اصلاح الگوی مصرف نیز تأثیرگذار باشد.

روش دوم، تغییر نظام یارانه از غیرنقدی به نقدی است که ضریب اصابت آن را برای دهک اول ۴۰ درصد و برای دهک دهم به ۲ درصد می‌رساند. از سوی دیگر ماده ۷۹ قانون ششم توسعه، دولت را موظف کرده است در طول اجرای قانون، هرسال حداقل مستمری خانوارهای مددجویان تحت حمایت کمیته امداد و سازمان بهزیستی را از محل درآمد قانون هدفمند کردن یارانه ها با حذف یارانه خانوارهای پردرآمد، از طریق دستگاه های مذکور افزایش داده و پرداخت نماید.

در صورت اجرایی شدن یارانه نقدی این امکان به وجود می‌آید که به سه دهک آسیب پذیر جامعه مبلغی برابر با فاصله درآمدی آن‌ها تا خط فقر، به صورت مستمر از محل منابع پایدار ایجاد شده، پرداخت گردد.اما راه سوم برای اصلاح نظام پرداخت یارانه در حوزه انرژی، حذف تدریجی یارانه‌ها همزمان با ایجاد زیر ساخت‌هایی جهت افزایش درآمد مردم است. این روش از نظر قانونی نیز تأیید شده‌ و ماده ۳۹ قانون ششم توسعه بر این موضوع تأکید دارد.

اگرچه به نظر می‌رسد از میان روش‌های بیان شده، روش سوم بهترین است؛ اما با توجه به زیرساخت‌های موجود در کشور آغاز تغییرات از روش اول به مراتب امکان‌پذیرتر و ثمربخش‌تر است. امید است تصمیم‌گیران و سیاست‌گذاران اقتصادی کشور هرچه سریع‌تر نظام پرداخت یارانه را به ویژه در حوزه یارانه‌های انرژی اصلاح نمایند تا قدمی در راستای تحقق عدالت اقتصادی برداشته شود.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: