۱۵ تیر ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۲۵

فاصله‌ی ایران با استانداردهای بین المللی محصولات کشاورزی

بررسی‌ها نشان می‌دهد قوانین و سازوکارهای قانونی سازمان ملی استاندارد برای جلوگیری از جرائم استانداردی در حوزه حساس غذا، قوی و بازدارنده و یا به عبارتی« استاندارد» نیست. ناهماهنگی دستگاه‌هایی چون معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت و سازمان استاندارد در زمینه امنیت غذایی و تخلفات متعدد صورت گرفته در این حوزه بسیار است.

به گزارش عیارآنلاین، اصطلاح «کدکس غذایی» یا  Codex Alimentarius دربرگيرنده مجموعه‌ای از استانداردهاست كه به‌صورت هماهنگ با قوانين دیگر مانند قانون رعایت بهداشت و كيفيت در توليد و روش‌های شناخته‌شده تجزیه‌وتحلیل، نمونه‌گیری و با رعایت اصول كلي دیگر به اجرا درمی‌آید و شامل استانداردهایي براي همه مواد غذایي، اعم از تبدیلي، نيمه تبدیلي، خام یا آماده مصرف است. كميسيون كدكس آليمنتاریوس، در سال ۱۹۶۱ توسط سازمان خواروبار جهاني (FAO) با عضویت چندین دولت تأسيس شد و از سال ۱۹۶۲ مسئوليت تدوین و اجراي استانداردهاي غذاي FAO و سازمان بهداشت جهاني (WHO) را بر عهده گرفت. اهداف این طرح شامل حفظ سلامت مصرف‌کنندگان، رعایت موازین بهداشتي در تجارت مواد غذایي و ایجاد هماهنگي در همه فعالیت‌های مرتبط با تدوین استانداردهاي غذایي است. كميسيون غذایي كدكس طي بيش از ۵۰ سال فعاليت خود توانسته در حدود ۴۰۰۰ استاندارد، توصيه و دستورالعمل براي انواع غذاها، برچسب‌های غذایي، باقيمانده سموم، افزودنی‌های غذایي، روش‌های بهداشتي و دیگر موضوعات مربوط به تجارت غذا را ایجاد كند. هم‌اکنون ۱۶۵ كشور عضو این سازمان هستند كه كشور ما نيز به‌عنوان یكي از اعضاي آن فعاليت دارد .

اهداف كدكس شامل حفظ سلامت مصرف‌کنندگان، رعایت موازین بهداشتي در تجارت مواد غذایي و ایجاد هماهنگي در همه فعالیت‌های مرتبط با تدوین استانداردهاي غذایي است. نحوه كار كدكس غذایي از طریق کمیته‌های مختلف آن (۱۱ كميته تخصصي)  و همچنين تشكيل کارگروه‌های تخصصي است. ایران در سال ۱۳۶۸ به عضویت كميسيون بین‌الملل كدكس مواد غذایي پيوست و در سال ۱۳۹۰ به‌منظور ساماندهي مشاركت كارشناسان و صاحب‌نظران و گروه‌های ذينفع و ذی‌ربط جمهوري اسلامي ایران در فعاليت كميسيون مقررات مواد غذایي و همكاري با سایر سازمان‌های مرتبط در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای، شوراي هماهنگي كدكس غذایي ایران با مشاركت وزارتخانه‌هاي جهاد كشاورزي  بهداشت، درمان و آموزش پزشكي  صنعت، معدن و تجارت  علوم، تحقيقات و فناوري و سازمان ملي استاندارد ایران تشكيل و فعال شد. تاكنون علاوه بر تشكيل ساختار كدكس غذایي ایران، ۲۴ كميته متناظر با کمیته‌های كدكس بین‌الملل با همكاري وزارتخانه‌هاي مرتبط تشکیل‌شده است و وظيفه اصلي این کمیته‌ها مشاركت در تدوین استانداردهاي بین‌المللی با حفظ و ملحوظ كردن منافع ملي است (مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۷).

در بخش فراوري مواد غذايي  Codex Alimentarius، به‌ویژه محصولات دامي زيستي، هنوز مباحث و پرسش‎هايي در ارتباط با چگونگي استفاده و آستانه مجاز افزودني‎هاي غذايي به‌منظور برآورده ساختن انتظارات مصرف‎کنندگان مبنی بر حداقل فراوري مواد غذايي ازیک‌طرف و رعايت عادات غذايي سنتي مناطق مختلف و حفظ درجه آزادي مصرف‎کننده در انتخاب محصولاتي با طعم مختلف از طرف ديگر در کارگروه زيستي «کدکس غذایی» مطرح است.

به اعتقاد IFOAM که مشارکت فعالي در تدوين قوانين «کدکس غذایی» داشته است، اين مجموعه دستورالعمل‎ها گام مهمي در یکنواخت سازی قوانين بين‎المللي و بدين ترتيب، جلب اعتماد مصرف‎کنندگان بوده است. اين دستورالعمل‎ها مبناي قضاوت يکسان محصولات زيستي بر اساس قواعد و مقررات سازمان تجارت جهاني (WTO) خواهند بود. براي ايجاد و گسترش بازار مواد غذايي زيستي، تکميل دستورالعمل‎هاي «کدکس غذایی» با هدف راهنمايي دولت‎ها در تنظيم قوانين توليد اين محصولات در کشورهاي درحال‌توسعه يک ضرورت به شمار مي‎رود. مجموعه قوانين (دستورالعمل‎هاي) توليد مواد غذايي زيستي Codex Alimentarius  به‌طور منظم و حداقل هر چهار سال يک‎بار و بر اساس مراحل تعريف‎شده اين نهاد مورد بازبيني و تجدیدنظر قرار مي‎گيرد (Hlavacek, 1981)

وضعیت ایران در حوزه استانداردهای غذایی

ازجمله مهم‌ترین مسائل در تأمین امنیت غذایی و سلامت مردم در کشورها، اصلاح الگوی غذایی([۱]) آن کشور با توجه به حمایت از تولید و تأمین محصولات است. در تدوین یک «الگوی تولیدِ» مطلوب باید «الگوی مصرف» را نیز مدنظر قرارداد؛ به این معنا که حجم اصلی تولیدات باید بر مبنای مصارف انجام گیرند. بر همین اساس توجه به اصلاح الگوی مصرف، زمینه تعیین الگوی تولیدی مطلوب را فراهم خواهد کرد. به همین دلیل دولت با اساسی قلمداد نمودن محصولاتی همچون روغن و شکر، همواره باید برای کنترل بازار این قبیل محصولات، ذخایر استراتژیک تأمین نماید و یارانه مصرف را در درجه اول صرف این محصولات کند. این در حالی است که برای اقلام مهمی همچون شیر، برنامه‌ی حمایتی منظم و مستمری ندارد؛ نتیجه اینکه به سبب حمایت نشدن و عدم تخصیص یارانه مصرف برای لبنیات([۲])، سبوس گندم و غیره بیماری‌های زودرس در کشور شایع می‌شود.

نقد مهمی که به عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در رابطه با امنیت غذایی و اصلاح الگوی مصرف وجود دارد اینکه، الگویی که در حال حاضر در هرم غذایی مردم جا گرفته، الگوی غذایی غربی است([۳]). نتیجه پیاده‌سازی این الگو، مصرف بالای نمک، شکر و روغن است؛ موادی که هرکدام در ابتلای جامعه به بیماری‌های مختلف و یا باروری، نقش آشکار دارند([۴]).

بررسی‌ها نشان می‌دهد قوانین و سازوکارهای قانونی سازمان ملی استاندارد برای جلوگیری از جرائم استانداردی در حوزه حساس غذا، قوی و بازدارنده و یا به عبارتی« استاندارد» نیست. ناهماهنگی دستگاه‌هایی چون معاونت غذا و داروی وزارت بهداشت و سازمان استاندارد در زمینه امنیت غذایی و تخلفات متعدد صورت گرفته در این حوزه بسیار است. اصلاح چرخه استانداردسازی با هدف تعالی محصولات و رقابت‌پذیری جهانی از اولویت‌های پژوهشگاه استاندارد در سال ۹۴ بوده است. در نظام تولید و توزیع هر محصول تولیدی باید یک پیوست استاندارد داشته باشد فارغ از این‌که این محصول مشمول استاندارد اجباری باشد یا نباشد. یکی از ایراداتی که در قوانین استاندارد ما وجود دارد پایین بودن هزینه تخلفات است. به‌نوعی می‌توان گفت، تخلف برای افراد متخلف صرفه دارد درحالی‌که باید هزینه تخلفات آن‌قدر سنگین و بالا باشد که افراد از مواجه‌شدن با تخلف ترس داشته باشند. نظارتی در خصوص استاندارد در بخش مواد غذایی وجود ندارد و همین امر باعث شده تا این تقلب شکل سازمان‌یافته به خود بگیرد([۵]).

 

سایر منابع مورد استفاده:

دفتر مطالعات زیربنایي مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، معاونت پژوهش‌های زیربنایي و امور تولیدي، بررسي وضعیت قوانین و مقررات حوزه محصولات تراریخته و ایمني زیستي در كشور كد موضوعي: ۲۵۰، شماره مسلسل: ۱۵۹۷۱، مردادماه ۱۳۹۷

Hlavacek RJ (1981) Codex alimentarius commission. J Am Oil Chem Soc. doi: 10.1007/BF02582346

 

[۱] سلامت نیوز، کد خبر: ۱۸۱۱۲۶

[۲] خبرگزاری خانه ملت، کد خبر: ۲۳۸۶۰۱

[۳] اتاق شیشه ای خبر، کد خبر: ۱۰۹۹۱۸

[۴] تبیان، کد خبر: ۲۱۹۳۶۹

[۵]  جام جم آنلاین، ۲۱ تیر۹۴.کد خبر: ۲۰۱۴۵۹۲۱۴۳۳۶۵۸۹۱۶۲۴

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: