۲۶ فروردین ۱۳۹۸ ساعت ۱۰:۱۳

افزایش بهره‌وری، راه تأمین مالی تجهیزات مسیر و خرید ریل

 بررسی‌ها نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین روش‌ها برای استفاده از ظرفیت بخش خصوصی برای تأمین مالی پروژه‌های راه‌آهن، افزایش بهره‌وری در شرکت راه‌آهن است.

به گزارش عیارآنلاین، توجه به سرمایه‌گذاری در بخش ریلی در چند ماه اخیر موردتوجه نمایندگان مجلس و مسئولین راه‌آهن  بوده است.  محمدرضا رضایی کوچی، رئیس کمسیون عمران مجلس در بازدید از ایستگاه راه‌آهن تهران در ۱۵ بهمن‌ماه۹۷، با اشاره به نیاز کشور در سرمایه‌گذاری بخش ریلی گفت: «با اجازه مقام معظم رهبری(مدظله‌العالی)، سهم ۱۵ درصدی دولت برای اجرا و سرمایه‌گذاری(فاینانس) طرح‌های ریلی کشور از محل صندوق توسعه ملی تأمین می‌شود»[۱].

۱۱ آذرماه۹۷ نیز همایش فرصت‌های سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ریلی برگزار شد. در این همایش تفاهم‌نامه دوجانبه همکاری مشترک جهت تأمین سرمایه پروژه‌های ریلی از طریق بازار سرمایه، بین شرکت راه‌آهن و سازمان بورس به امضا رسید. در این همایش، نوراله بیرانوند، معاون برنامه‌ریزی و اقتصاد حمل‌ونقل شرکت ‌راه‌آهن، از توجه ویژه راه‌آهن به استفاده از بازار سرمایه و بخش خصوصی برای تأمین مالی پروژه‌های ریلی خبر داد و گفت: «تأمین مالی یکی از چالش‌های توسعه زیرساخت‌های ریلی است و تلاش داریم در این زمینه از همه منابع استفاده شود». همچنین شاپور محمدی، رئیس سازمان بورس، در صحبت‌های خود در این همایش، امکان استفاده از بازار سرمایه برای خرید ریل ایرانی را ممکن دانست.

پیشنهاد استفاده از ظرفیت بخش خصوصی در تأمین مالی پروژه‌های ریلی در حالی مطرح می‌شود که مطابق با سالنامه آماری راه‌آهن، در سال ۹۶، درآمد حاصل از حمل بار تنها ۵۰ درصد هزینه‌های جاری آن را پوشش داده است[۲]. با این شرایط، این سؤال مطرح است که آیا راه­آهن توانایی نوسازی تجهیزات مستهلک‌شده مانند ریل و یا بازپرداخت اوراق بهادار آن‌ها را خواهد داشت یا نه؟

درآمد حاصل از حمل بار هر کیلومتر ریل در کشور

به این منظور، لازم است درآمد حاصل از حمل بار راه‌آهن در سال­های اخیر موردبررسی قرار بگیرد. در  سال‌های ۹۰-۹۶ با توجه به افزایش میزان جابجایی بار، درآمد راه‌آهن نیز افزایش‌یافته است. میزان بار جابجا شده توسط راه‌آهن در این بازه با رشد میانگین سالانه ۱.۵ میلیارد تن کیلومتر، به عدد ۳۰ هزار میلیارد تن کیلومتر در سال رسیده است. همچنین مقدار بار حمل شده از هر کیلومتر خط ریلی کشور به‌طور میانگین از ۲.۱ میلیون تن در سال ۹۰ به ۲.۷ میلیون تن در سال ۹۶ افزایش‌یافته است که در نمودار ۱ قابل‌مشاهده است.

نمودار۱- تغییرات بار عبوری از خطوط ریلی کشور در سال‌های مختلف و میانگین بار عبوری از هر کیلومتر

با این حجم از بار جابجا شده در هر کیلومتر، میزان درآمد سالانه راه‌آهن از هر کیلومتر خط ریلی در کشور در سال ۹۶ تقریباً معادل ۱۰۰۰ میلیون ریال است. بخشی از این درآمد مربوط به حق دسترسی و بخشی نیز مربوط به هزینه‌های واگن و لکوموتیو می‌شود. تنها با در نظر گرفتن درآمد حاصل از حق دسترسی هر کیلومتر خط، سالانه حدود ۵۰۰ میلیون ریال به دست خواهد آمد.

عمده هزینه‌های جاری شرکت راه‌آهن در کدام بخش است؟

راه‌آهن طی سال‌ها اخیر با اصلاح خطوط، اولویت قرار دادن خطوط اقتصادی و بهبود ناوگان توانسته افزایش درآمد قابل‌ملاحظه‌ای داشته باشد ولی هزینه‌های جاری سالانه نیز افزایش‌یافته که در سال ۹۶ حدود دو برابر درآمد حمل بار راه‌آهن بوده است[۳] که در نمودار ۲ قابل مشاهده است. این هزینه‌های جاری شامل بخش‌های مختلفی است که مهم‌ترین این بخش‌ها حقوق و مزایا، سوخت وسایل و ماشین‌آلات، هزینه خدمات قراردادی و استهلاک دارایی ثابت مشهود است که ۸۰ درصد هزینه‌ها را در برمی‌گیرد.

دراین‌بین حقوق و مزایا و سوخت وسایل، در سال‌های اخیر تقریباً ثابت بوده است. بیشترین تغییرات مربوط به خدمات قراردادی و تعمیر و نگهداری است که این دو مورد با افزایش بهره‌وری و بهینه‌سازی روند، امکان کاهش هزینه‌ها را فراهم می‌کند.

نمودار۲- مقایسه تغییرات هزینه و درآمد راه آهن در سالهای ۹۲-۹۶

بخش عمده‌ای از هزینه‌های جاری مسیر، صرف تعمیر و نگهداری خطوط و تعویض قطعاتی مانند ریل می‌شود. هزینه‌های یک ساختار ریلی در دوره عمر، به سه بخش خرید اولیه، بهره‌برداری و تعمیر و نگهداری قابل‌تقسیم است که هرکدام به ترتیب حدود ۳۰، ۲۰ و ۵۰ درصد کل هزینه یک ساختار ریلی را در برمی‌گیرند[۴]. تعمیر و نگهداری خط شامل بخش‌هایی مانند بازسازی، بهسازی و تعویض ریل مسیر است که به‌طور جداگانه در آمارها وجود دارد[۵]. راه‌آهن تقریباً سالانه ۱۵۰ کیلومتر تعویض ریل دارد؛ یعنی به‌طور میانگین برای هر کیلومتر خط ریلی در کشور حدود ۱.۳ درصد تعویض ریل سالانه انجام می‌شود. به این معنا که ۲۲ درصد درآمد حاصل از حق دسترسی هر کیلومتر خط، هزینه تعویض ریل آن را پوشش خواهد داد. به‌این‌ترتیب امکان خرید ریل توسط درآمد حاصل از خط وجود دارد؛ ولی حجم بالای هزینه جاری توانایی راه‌آهن را برای خرید ریل و یا حتی استفاده از مشارکت بخش خصوصی محدود می‌کند.

بنابراین درمجموع می‌توان گفت هرچند امکان خرید ریل و تعمیر و نگهداری مسیرهای ریلی با استفاده از درآمد حاصل از خط یا بازار سرمایه وجود دارد، ولی باید توجه داشت که هموار وجود هزینه‌های جاری بالا در راه‌آهن مانع این کار خواهد بود. به این معنا که لزوماً سود و درآمد حاصل از ظرفیت خطوط، امکان استفاده برای خرید ریل یا تأمین سود مشارکت بخش خصوصی را نخواهد داشت و راه‌آهن باید بتواند علاوه بر برنامه‌هایش برای بهبود درآمد، برای بهینه‌سازی هزینه‌های جاری نیز برنامه‌ای داشته باشد.

[۱] http://www.iribnews.ir/fa/news/2347034/تامین-مالی-طرح‌های-ریلی-از-صندوق-توسعه-ملی

[۲] سالنامه آماری راه‌آهن سال ۹۶

[۳] کمک زیان‌بخش مسافری صفر بوده است

[۴] تحلیل هزینه‌های چرخه عمر در مهندسی راه‌آهن از دیدگاه تعمیرات و نگهداری، تألیف دکتر فتحعلی، ذاکری، مقدسی نژاد، مرکز آموزش و تحقیقات راه‌آهن سال ۱۳۹۴

[۵] سالنامه‌های آماری راه‌آهن

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: