راهکارهای پیشنهادی در خصوص بهبود وضعیت حکمرانی انرژی در ایران

راهکارهای پیشنهادی برای بهبود حکمرانی انرژی شامل سه بخش راهکارهای کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت می باشد که تقویت شورای عالی انرژی به عنوان راهکار کوتاه مدت، ایجاد نهاد تنظیم‌گر انرژی و تغییر نقش از تصدی گری به حاکمیتی، راهکارهای میان مدت و تشکیل وزارت انرژی، راهکاری بلند مدت و پایدار خواهد بود.

به گزارش عیارآنلاین، با توجه به مطالعات صورت گرفته بر روی وضعیت حکمرانی انرژی در ایران و مشکلات موجود در این حوزه راهکارهای پیشنهادی برای بهبود این وضعیت را می توان به  سه دسته راهکارهای کوتاه مدت ، میان مدت و دراز مدت تقسیم کرد. بهترین راهکار برای مدیریت یکپارچه و هماهنگ انرژی در کشور تشکیل وزارت انرژی است. اما با توجه به مشکلات موجود در نهادهای مرتبط با این حوزه که از جمله آن ها می توان به وجود نهادهای متعدد و همچنین پررنگ بودن نقش های تصدی گری در وزارت خانه های نفت و نیرو و سایر نهادهای مرتبط اشاره کرد، ادغام این نهاد ها و تشکیل وزارت انرژی اقدامی شتاب زده بوده و به هیچ وجه به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. به همین دلیل تشکیل این وزارت خانه را می توان به عنوان راهکار دراز مدت و پایدار در نظر گرفت که برای فراهم کردن مقدمات آن می توان راهکارهای کوتاه مدت و میان مدت را ارائه داد.

تقویت شورای عالی انرژی، راهکاری کوتاه مدت

شورای عالی انرژی در سال ۱۳۸۱ تشکیل شد و با واگذاری تصميمات سياست‌هاي انرژي كشور به این شورا از طریق مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۹ نقش این شورا در مدیریت و سیاستگذاری امور انرژی بیشتر شد. ترکیب اعضای این شورا عبارتند از: ریاست رئیس جمهور (‌و در غیاب وی معاون اول‌ رئیس جمهور)، وزرای نفت، نیرو، امور اقتصادی و دارایی، صنعت، معدن و تجارت، ‌جهاد کشاورزی و رؤسای سازمان‌های انرژی اتمی، حفاظت محیط زیست و سازمان برنامه و بودجه کشور. تجربه چندین‌ساله این شورا نشان می‌دهد که این شورا موفقیت چندانی در تحقق اهداف خود نداشته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که عدم تشکیل منظم جلسات ، نبود متولی مشخص و قابل اطمینان برای پیگیری امور ، تضاد منافع و عدم پذیرش مواضع و دیدگاه‌های سایر اعضاء ، عدم اصلاح ساختارهای موازی پس از تشکیل شورا ، عدم حضور سایر قوای مقننه و قضائیه در ساختار پیگیری امور شورا  از دلایل مهم‌ ضعف عملکردی این شورا در سال‌های گذشته بوده است.

با توجه به ظرفیت بالای این شورا و امکان اصلاح و تقویت آن، تقویت شورای عالی انرژی را می توان راهکاری موقت برای حالت گذار از ساختار فعلی به ساختار یکپارچه نظیر تشکیل وزارت انرژی دانست. بر اساس آسيب‌شناسي هاي صورت گرفته از اين شورا، سه پيشنهاد به شرح زیر براي اصلاح، مي توان در نظر گرفت.

  • تقويت دبيرخانه شوراي عالي انرژي و ايجاد تشكيلات منسجم و توانمند در سازمان برنامه و بودجه به منظور ايفاي نقش مستقل و مشخص به عنوان دبيرخانه شوراي عالي انرژي
  • تعيين وظايف مشخص و موكّد و ارائه نقش هاي مشخص از سوي دولت و مجلس به اين شورا
  • تقويت سازوكارهايي جهت استفاده شوراي عالي انرژي از توان كارشناسان اجرايي و دانشگاهي براي مساله‌يابي و يافتن راهكارهاي مناسب براي مسائل پيش رو

تشکیل وزارت انرژی، راهکاری بلند مدت و پایدار

تعدد نهادهای مسئول در رابطه با مدیریت امور مربوط به انرژی در کشور در سالیان گذشته سبب شده است که همه ی دولت ها، قبل و بعد از انقلاب اسلامی همواره به فکر تجمیع، ادغام و یا حذف این نهاد ها باشند. يكي از راهكارهاي پيشنهادي به منظور يكپارچه سازي اداره امور انرژي، تشكيل وزارت انرژي است. با نگاهی کلان به بحث مشکلات مربوط به ادغام و تجمیع وزارتخانه ها در مورد وزارت‍‌‌خانه های مرتبط با بخش انرژی نیز باید گفت حتی با تشکیل وزارت انرژی، یعنی اصلاح ساختاری، بدون اصلاحات ماموریتی در این وزارتخانه‌ها نمی توان در عمل، موفقیتي چشم گير را شاهد بود.

ایجاد نهاد تنظیم‌گر انرژی و تغییر نقش از تصدی گری به حاکمیتی، راهکارهای میان مدت

مهم ترین اقدام در راستای اصلاحات ماموریتی در نهاد های مربوط به بخش انرژی کاهش نقش های تصدی گری و بنگاه‌داری و تقویت نقش های حاکمیتی و سیاست گذاری است. در واقع سبک سازی ساختاری نهاد های مرتبط و افزایش نقش ها حاکمیتی آن‌ها مهم ترین اقدام برای زمینه سازی تشکیل وزارت انرژی است که خود راهکاری میان مدت برای بهبود حاکمیت حوزه انرژی است. در سال های گذشته برای کاهش شئون تصدی گری و افزایش نقش حاکمیتی وزارت خانه های مرتبط با انرژی برخي اقدامات صورت گرفته است. برای مثال با توجه به اینکه با تشکیل شرکت نفت در کشور بیشتر نقش های مربوط به تصدی گری و حاکمیتی به این شرکت واگذار شده بود، در راستای افزایش نقش های حاکمیتی وزارت نفت در اساس نامه جدید شرکت مذکور مصوب ۱۳۹۵ سعی شده است كه از شئون حاکمیتی این شرکت کاسته شود و امور حاکمیتی و سیاستگذاری به عنوان یکی از وظایف و اختیارات وزارت نفت تلقي گردد. با وجود اینکه از نظر قانونی، تفکیک مناسبی بین شئون حاکمیتی و تصدی گری در وزارت نفت و شرکت ملی نفت صورت گرفته است ولی این تفکیک در عمل محقق نشده است.

راهکار میان مدت دیگر برای بهبود وضعیت حکمرانی انرژی در کشور تشکیل ایجاد نهاد تنظیم گر انرژی است. در واقع تشکیل وزارت انرژی بدون نهاد تنظیم گر کاری بیهوده است. زیرا تنها با تشکیل این نهاد، تفکیک بازارهای رقابت پذیر از رقابت ناپذیر، واگذاری بخش های رقابت‌پذیر و نظارت بر بخش های رقابت ناپذیر است که می توان مقدمات تشکیل این وزارت خانه را فراهم کرد.

با توجه به مشکلات نهادهای مرتبط با انرژی، تنها نهاد تنظیم گر است که می تواند طی فرآیند تدریجی تجدید ساختار، نهادهای مرتبط را از تصدی گری و بنگاه داری رها کرده و نقش های حاکمیتی آن ها را بهبود بخشد. و به این ترتیب مقدمات تشکیل وزارت انرژی را فراهم آورد.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: