۱۳ اسفند ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۲۴

بررسی تجارب کشورهای آمریکا، برزیل و روسیه در خصوص حکمرانی انرژی

: حل مشکلات موجود در خصوص حکمرانی انرژی در کشور مستلزم بررسی تجارب کشورهای مختلف در این خصوص است. در این راستا تجربه دو کشور آمریکا و برزیل به عنوان نمونه های موفق و کشور روسیه به عنوان نمونه ناموفق در این حوزه بررسی شده است.

به گزارش عیارآنلاین، با توجه به مشکلات حکمرانی حوزه انرژی در ایران که از جمله آن ها می توان به وجود نهادهای مختلف در تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری حوزه انرژی، فقدان سیستم فکری و تصمیم‌گیری متمرکز و مستقل،  وجود انحصار در بازار های رقابت‌پذیر و…. اشاره کرد، مطالعه بر روی وضعیت حاکمیتی حوزه انرژی در کشورهای مختلف و تجربیاتی که در این زمینه داشته اند می تواند در کمک به بهبود وضعیت حکمرانی انرژی در ایران تاثیر قابل توجهی داشته باشد. در این یادداشت تجربه حکمرانی انرژی در دو کشور آمریکا و برزیل به عنوان نمونه موفق و کشور روسیه به عنوان نمونه ناموفق بررسی شده است.

بررسی تجربیات کشور ایالات متحده

با توجه به مشکلات حوزه‌ی انرژی و افزایش مصرف سوخت های فسیلی برای تولید انرژی در ایالات متحده، راهبرد افزایش تولید انرژی های تجدیدپذیر و کاهش انرژی های فسیلی توسط سیاستمداران در دستور کار قرار گرفت. برای رسیدن به این راهبرد، اقدامات متعددی شامل حذف، ادغام و یا ایجاد نهادهای مختلف انجام شد. اما در این کشور نیز مانند وضعیت فعلی نهادهای متولی حکمرانی انرژی در ایران تعدد این نهادها مشکلاتی را به وجود آورد که باعث شد لزوم تشکیل نهادی برای یکپارچگی مدیریت این حوزه  به عنوان مسئله ای مهم قبل از سال ۱۹۷۰ مورد توجه قرارگیرد. با توجه به راهبرد و سیاست اصلی و نیز لزوم تشکیل نهادی برای یکپارچگی مدیریت انرژی در این کشور تا سال ۱۹۷۷ که وزارت انرژی در این کشور تشکیل شد، قوانین متعدد و نهادهایی برای زمینه سازی تشکیل این وزارت خانه تصویب و تشکیل شد. از جمله اقداماتی که در این دوره انجام شده است می توان به تشکیل کمیته ویژه انرژی و اداره انرژی ملی در کاخ سفید در سال ۱۹۷۱، تشکیل اداره انرژی فدرال در دفتر اجرایی کاخ سفید در سال ۱۹۷۳، تصویب قانون تجدید سازماندهی انرژی در سال ۱۹۷۴ و ایجاد کمیسیون تنظیم‌گری هسته ای در سال ۱۹۷۴ اشاره کرد. با توجه به تجربیات این کشور در حوزه انرژی در مورد ایران هم توصیه می شود که برای تشکیل وزارت انرژی تصمیمی شتاب‌زده اتخاذ نشده و ابتدا مقدمات تشکیل آن توسط نهاد ریاست جمهوری بررسی و موضوع یکپارچگی مدیریت این حوزه با عناوین مختلف در دولت پیگیری شود.

بررسی تجربیات کشور روسیه

قبل از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی ساختار حکمرانی انرژی در کشور روسیه از سیاست گذاری و تصمیم گیری تا امور مربوط به تصدی‌گری همگی در انحصار دولت بوده است. پس از آن هرچند ساختارهای مربوط به انرژی در جهت خروج از انحصار حرکت کرده‌اند اما پس از مدتی این حرکت متوقف شده و همچنان انحصار دولت در بسیاری از ساختارها خصوصا در بازارهای رقابت پذیر انرژی وجود دارد. از اقدامات انجام شده در این راستا در کشور روسیه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- حقوق رقابت در مارس ۱۹۹۱ به وسیله مجلس قانون گذاری تصویب شد.

۲- حقوق ضد انحصار در حمایت از رقابت در اکتبر ۲۰۰۶ به تصویب رسید.

۳- بسته ضد انحصاری سال ۲۰۱۲ تصویب شد.

۴- مقام ضد انحصاری فدرال (FAS) عهده دار اجرایی شدن حقوق رقابت شد.

۵- وزارت توسعه اقتصادی مسئول توسعه‌ی عمومی سیاست‌های رقابتی شد.

به رغم اقدامات انجام شده، این کشور نتوانسته است با افزایش رقابت، حکمرانی انرژی را بهبود بخشد، زیرا کماکان بیشتر امور مربوط به انرژی در انحصار دولت قراردارد. به عنوان مثال مالکیت و مدیریت کامل خطوط اصلی گاز و سیستم عرضه یکپارچه آن به عهده شرکت گازپروم است. هرچند قانون دسترسی غیرتبعیض آمیز شخص ثالث، در اوایل ۱۹۹۷ مورد تصویب قرارگرفت اما شرکت گازپروم همچنان به واسطه موقعیت انحصاری خود کنترل سیستم عرضه را به عهده دارد.

تجربه کشور روسیه نشان می دهد که هرچند قوانین و مقررات زیادی در جهت بهبود وضعیت حکمرانی انرژی در این کشور به تصویب رسیده است اما با وجود انحصار شدید دولت در امور مربوط به تصدی گری بخش های مختلف انرژی این مقررات و اقدامات انجام شده راه به جایی نبرده است. در خصوص مدیریت و حکمرانی انرژی در کشور ایران نیز ادغام وزارت خانه های نفت و نیرو در جهت افزایش کارآمدی می تواند اقدام موثر و مفیدی باشد اما با وجود انحصار دولت در امور مربوط به تصدی‌گری، این اقدام نیز راه به جایی نخواهد برد.

بررسی تجربیات کشور برزیل

ساختار حکمرانی انرژی در کشور برزیل دارای سه سطح نهادهای حاکمیتی کلان، نهادهای حاکمیتی تخصصی و نهادهای مطالعاتی و پژوهشی است، که نهادهای مطالعاتی و پژوهشی شامل موسسات پژوهشی تخصصی و شرکت‌های ترکیبی مادر تخصصی است. این مدل، مناسب ترین مدل حکمرانی انرژی برای کشور ایران است. برای این منظور می توان سیستم حاکمیتی مدیریت انرژی را به صورت زیر تشکیل داد:

۱- ایجاد یک نهاد حاکمیتی کلان به منظور مدیریت واحد و یکپارچه و اعمال حکمرانی انرژی (فارغ از نوع آن)

۲- ایجاد نهادهای تخصصی ذیل نهاد حاکمیتی کلان به منظور تنظیم گری ، مقررات گذاری و نظارت بر تصدی گری بخش های مختلف انرژی

۳- ایجاد نهادهای پژوهشی ، مطالعاتی و شرکت های ترکیبی مادرتخصصی

نهادهای ایجاد شده در سطح یک مختص نظارت، مقررات‌گذاری و اعمال حکمرانی بوده  ونهادهای ایجاد شده در سطح سه برای امور تحقیق و توسعه خواهند بود همچنین شرکت های عملیاتی برای اجرای پروژه ها و توسعه و تولید در نظر گرفته خواهد شد. با توجه به بررسی این مدل حاکمیتی، ایجاد یک نهاد حاکمیتی مانند وزارت انرژی به نمایندگی از حاکمیت برای مدیریت واحد و اعمال حکمرانی یکپارچه توصیه می شود که در ذیل آن ایجاد چهار نهاد تخصصی انرژی در حوزه های انرژی های هیدروکربنی، انرژی الکتریسیته، انرژی هسته ای و انرژی های تجدیدپذیر شکل می گیرد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: