۷ اسفند ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۲۵
ضرورت سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز ایران – قسمت دوم

میادین مشترک در انتظار سرمایه‌گذاری

فقدان سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت موجب تحمیل سالانه ۲۴ میلیارد دلار زیان ناشی از عقب‌ ماندن در توسعه و تولید میدان‌های مشترک کشور می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، در حال حاضر سرمایه‌گذاری در بالادست صنعت نفت شامل اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از میادین نفت و گاز، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. رویه‌های جاری سرمایه‌گذاری با موانعی روبروست که موجب شده است صنعت نفت با چالش افت تولید نفت مواجه باشد. در قسمت اول این نوشتار به ضرورت سرمایه‌گذاری از منظر نگهداشت تولید پرداخته شد. در این قسمت به جنبه‌های دیگر اهمیت سرمایه‌گذاری در صنعت نفت می‌پردازیم.

سرمایه‌گذاری ابزار دفاع از منافع ملی در میادین مشترک

بر اساس اطلاعات موجود، ایران ۲۸ میدان مشترک نفتی و گازی با کشورهای همسایه خلیج‌فارس دارد. از این تعداد ۱۸ میدان نفتی، چهار میدان گازی و شش میدان دارای ذخایر نفت و گاز است. میادین نفتی و گازی مشترک ایران در خشکی و دریا واقع‌شده است. از ۲۸ میدان مشترک، ۱۵ میدان در آب‌های خلیج‌فارس و ۱۳ میدان در خشکی قرارگرفته‌اند. این میادین در مرز مشترک ایران و کشورهای کویت، قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، عراق و ترکمنستان قرار دارند.

عراق با ۱۲ میدان مشترک در رأس همسایگان مشترک هیدروکربوری ایران قرار دارد که ازجمله این میادین می‌توان به میدان نفت شهر، میدان دهلران، میدان پایدار غرب، میدان نفتی آذر، میدان نفتی آزادگان و میدان نفتی یادآوران اشاره کرد. پس‌ازآن امارات با ۷ میدان، عربستان سعودی با چهار میدان، قطر با دو میدان و کشورهای عمان، کویت و ترکمنستان هر یک با یک میدان قرارگرفته‌اند.

  • بررسی وضعیت برخی از مهم‌ترین میادین مشترک کشور با همسایگان نشان می‌دهد:
  • درحالی‌که عربستان روزانه ۴۵۰ هزار بشکه منابع هیدروکربوری از مجموع چهار میدان مشترک برداشت می‌کند، برداشت ایران فقط ۴۲ هزار بشکه در روز است.
  • عراق روزانه ۲۹۵ هزار بشکه نفت خام از میادین مشترک برداشت می‌کند، حال‌آنکه برداشت ایران روزانه ۱۳۰ هزار بشکه بیشتر نیست.
  • ایران روزانه ۵۰ هزار بشکه نفت خام از لایه نفتی پارس جنوبی برداشت می‌کند، درحالی‌که طرف قطری روزانه ۵۰۰ هزار بشکه نفت استخراج می‌کند.
  • تا انتهای ۲۰۱۴ میلادی، تولید تجمعی گاز ایران از میدان گازی پارس جنوبی حدود ۷۱۰ میلیارد مترمکعب بود. در همین فاصله، کشور قطر بیش از ۱.۲۱۰ میلیارد مترمکعب گاز از این منبع مشترک برداشت کرد.
  • در میدان هنگام، مشترک با کشور عمان، درحالی‌که ایران ۴ هزار بشکه در روز نفت تولید می‌کند، همسایه عمانی روزانه ۱۰ هزار بشکه تولید می‌کند.
  • در میادین مشترک با امارات، طرف مقابل ۱۳۶ هزار بشکه و ایران تنها ۵۶ هزار بشکه تولید نفت داشته است.
  • میدان گازی آرش، مشترک بین ایران با کویت و عربستان به دلیل مناقشات مرزی مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است.

اطلاعات مربوط به تولید نفت ایران و همسایگان از میدان‌های مشترک نفتی در نمودار زیر ارائه ‌شده است. بر اساس این اطلاعات کشور در میدان‌های مشترک، روزانه ۱.۱۰۹ میلیون بشکه کمتر از رقبای خود تولید می‌کند. با احتساب نفت ۶۰ دلاری، بیش از ۲۴ میلیارد دلار در سال ضرر ناشی از عدم سرمایه‌گذاری در میدان‌های مشترک است.

با توجه به‌سرعت کشور عراق در توسعه میادین مشترک، انتظار می‌رود در آینده شاهد اختلاف بیش‌تری در تولید از میدان‌های مشترک با این کشور باشیم. با در نظر گرفتن میعانات و گاز طبیعی میدان‌های گازی مشترک، ضرر ناشی از عدم سرمایه‌گذاری افزایش خواهد یافت.

نقش سرمایه‌گذاری در تولید صیانتی

تولید صیانت شده از منابع نفت و گاز در بند ۷ ماده ۱ قانون اصلاح قانون نفت مصوب سال ۱۳۹۰ این‌گونه تعریف‌شده است:

«کلیه عملیاتی که منجر به برداشت بهینه و حداکثری ارزش اقتصادی تولید از منابع نفتی کشور در طول عمر منابع مذکور می‌شود و باعث جلوگیری از اتلاف ذخایر در چرخه تولید نفت بر اساس سیاست‌های مصوب می‌گردد.»

تولید صیانتی ناظر به تخصیص بهینه ذخایر بین زمان‌های مختلف و نیز ممانعت از هرزروی ذخایر است. از منظر فنی تولید صیانتی یعنی برداشت از مخازن نفتی تحمیلی نباشد بلکه مطابق با توان تولید مخزن باشد. درصورتی‌که بخواهیم از مخازن نفتی بیش از توان آن تولید کنیم لازم است با سرمایه‌گذاری به نحوی مکانیزم های تولیدی را تقویت نماییم. میانگین ضریب بازیافت در مخازن نفتی کشور ۲۴.۵ درصد است. به‌عبارت‌دیگر اگر ۱۰۰ واحد نفت در زیر زمین وجود داشته باشد، ۲۴.۵ واحد از آن قابل‌استخراج است و مابقی در زیر زمین می‌ماند. بخشی از ذخایر باقیمانده در زیر زمین با سرمایه‌گذاری قابل استحصال می‌شود. اجرای پروژه‌های ازدیاد برداشت مانند تزریق گاز می‌تواند ۴ تا ۱۰ درصد ضریب بازیافت میادین نفتی را افزایش دهد، اما زمان و میزان سرمایه‌گذاری در موفقیت پروژه‌های ازدیاد برداشت نفت اهمیت بسزایی دارد.

سرمایه‌گذاری حتی در فاز مطالعات جامع مخزن و انتخاب سناریو تولید مؤثر است. سناریوهای مختلف تولید نفت و گاز، مقادیر متفاوتی از ضریب بازیافت در پی‌دارند. به‌عنوان‌مثال سناریو الف که منجر به ۳۵ درصد ضریب بازیافت می‌شود در برابر سناریو ب که منجر به ۳۲ درصد ضریب بازیافت می‌شود کنار گذاشته می‌شود، زیرا شرکت‌های داخلی در ارزیابی سناریوهای مختلف تولید با محدودیت جدی در تأمین مالی روبرو هستند. درصورتی‌که منابع مالی موردنیاز سناریو بهینه تولیدی تأمین شود با فناوری و دانش موجود در کشور می‌توان ضریب بازیافت مخازن نفتی کشور را ارتقا داد. لازم به ذکر است درصورتی‌که ضریب بازیافت مخازن نفتی کشور یک درصد افزایش یابد بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار درآمدهای جدید در پی خواهد داشت.

از سویی دیگر لازم به ذکر است رفتارها و عملکرد ما در قبال مخزن غیرقابل‌بازگشت خواهد بود. درصورتی‌که سرمایه‌گذاری در زمان مناسب انجام نشود، دست یافتن به سطح بهینه قبلی غیرممکن خواهد بود، زیرا بخشی از نفت درون مخزن حبس می‌شود. برآوردها نشان می‌دهد تنها در شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز، نفت غیر صیانتی تولید می‌شود.

 

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: