آیا صندوق پس انداز مسکن یکم کاراترین ابزار برای خانه دار شدن مردم است؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد صندوق پس‌انداز مسکن یکم نتوانسته پاسخگوی نیاز متقاضیان مسکن باشد و تجهیز مجدد آن با استفاده از منابع موجود در بخش مسکن کشور مانند اقساط بازگشتی مسکن مهر، توجیهی ندارد.

۲۶به گزارش عیارآنلاین، دی ماه ابوالقاسم رحیمی انارکی، مدیرعامل بانک مسکن در حاشیه نمایشگاه مسکن، شهرسازی و بازآفرینی شهری با اینکه منابع صندوق پس انداز مسکن یکم از محل سپرده ها تقریبا مصرف شده است، گفت: از این رو، فعالیت صندوق پس انداز مسکن یکم با توجه به استمهال ۷ ساله خط اعتباری مسکن مهر ، از منابع ایجاد شده از محل اقساط پرداخت شده مسکن مهر به بانک مسکن خواهد بود. بعد از این صحبت انارکی، گزارش هایی از در معرض خطر بودن بقای صندوق‌ صندوق پس‌انداز مسکن یکم، در رسانه های مختلف منتشر شد و عملکرد این صندوق مورد نقد کارشناسان قرار گرفت. بانک مسکن نسبت به این انتقادها واکنش نشان داد و اعلام کرد که با وجود افزایش قابل توجه قیمت مسکن، صندوق پس انداز مسکن یکم همچنان کاراترین ابزار برای کمک به خانه دار شدن و ارتقای قدرت خرید خانوارها در این زمینه است[۱]و[۲]و[۳].

اما واقعیت این است در شرایط فعلی بازار مسکن، تسهیلات این صندوق کارایی چندانی برای خرید یک واحد مناسب را ندارد و از طرفی با توجه به شرایط این صندوق مانند سپرده گذاری حداقل یکساله، تنها بخش محدودی از محرومین از مسکن می توانند از تسهیلات آن استفاده کنند.

در همین راستا در مورد عملکرد این صندوق نکات زیر قابل تامل است:

صندوق پس انداز مسکن یکم پاسخگوی چه میزان از متقاضیان بازار مسکن بوده است؟

مطابق با آخرین گزارشی که بانک مسکن از عملکرد صندوق پس انداز مسکن یکم تا پایان دی ماه سال جاری منتشر کرد، آمار کل تسهیلات پرداختی از محل صندوق پس انداز مسکن یکم از ابتدای تاسیس این صندوق به ۹۱ هزار و ۸۵ فقره رسیده است. یعنی طی ۳.۵ سال عملکرد این صندوق که تنها مسیر پیشنهادی برای خانه دار شدن افراد بوده است، کمتر از ۱۰۰ هزار خانواده صاحب خانه شده اند. این در حالی است که در این مدت بیش از ۲.۲ میلیون تقاضای جدید و ناشی از ازدواج در بازار مسکن ایجاد شده است. در حالی که طرح مسکن مهر متوقف شده و هیچ طرح جایگزینی هم ارائه نشد، صندوق پس انداز مسکن یکم حتی پاسخگوی ۵ درصد از متقاضیان ناشی از ازدواج هم نبوده است[۴].

صندوق پس انداز مسکن یکم هم نتوانست مانع امتداد رکود تولید مسکن شود

در سال های اخیر صنعت ساختمان با رکود بسیار سنگینی مواجه بوده است. تحریک تقاضای خرید مسکن مهمترین راهکاری بود که برای خروج از این وضعیت تولید مسکن اتخاذ گردید. صندوق پس انداز مسکن یکم هم بدین منظور راه اندازی شد و طی آن سقف وام خرید مسکن ۸ برابر شد. اما در نتیجه آنچه اتفاق افتاد افزایش تسهیلات خرید مسکن چه از نظر میزان و چه از نظر تعداد، نتوانست تولید مسکن را از رکود خارج نماید. آمار تعداد پروانه های ساختمانی صادر شده توسط شهرداری ها نشان از افت ۵۰ درصدی میزان تولید مسکن در سال های ۹۲ تا ۹۶ نسبت به چهار سال قبل از آن دارد. جالب اینجاست که در آغاز کار این صندوق برایآپارتمان های نوساز حداکثر ۷ ساله در نظر گرفته شده بود ولی بعد از مدتی از شروع به کار این صندوق به دلیل استقبال پایین مردم از این طرح، مسئولین وزارت راه و شهرسازی تصمیم به افزایش جذابیت های این تسهیلات گرفتند و شرط نوساز بودن را به ۱۵ سال ساخت افزایش دادند تا عملا اندک تاثیر این صندوق برای تشویق تولید مسکن به حداقل برسد.

وام صندوق پس انداز مسکن یکم در شرایط تورمی کارکرد خود را از دست می دهد

نکته بعد این که در شرایطی که میزان تولید مسکن با عرضه آن تطابق ندارد، افزایش میزان وام خرید مسکن تبعات تورمی خود را خواهد داشت. بعضا این افزایش قیمت ها منجر به خروج بخشی از متقاضیان مسکن از بازار خرید می شود. از طرفی پس انداز حداقل یکساله برای دریافت وام، در شرایطی که هر چندسال یکبار اقتصاد کشور دچار تورم های شدید می شود، جذابیت چندانی ندارد. چنانکه در یکسال اخیر افزایش شدید قیمت مسکن نسبت به سال گذشته منجر به انصراف تعداد قابل توجهی از سپرده گذاران صندوق پس انداز مسکن یکم شد.

آورده اولیه متناسب با توان خانواده های محروم از مسکن نیست

بررسی میزان درآمد و هزینه های خانوارهای ایرانی نشان می دهد که خانوارهای دهک های پایین و متوسط جامعه امکان پس انداز یکساله مبلغ اولیه مورد نیاز برای سپرده گذاری و البته بازپرداخت اقساط این وام را ندارند. مطابق داده های بانک مرکزی، در سال ۹۶ پس اندازی که یک خانواده شهری می تواند در یک سال داشته باشد به طور متوسط کمتر از ۲ میلیون تومان است. جالب اینجاست در همین سال در شهر تهران که نزدیک به نیمی از خانواده ها فاقد مسکن ملکی هستند، متوسط هزینه ها بیشتر از میزان درآمد بوده است، یعنی بخش عمده ای از خانواده های محروم از مسکن کشور نمی توانند از این تسهیلات بهره مند شوند.

رکود تورمی نتیجه اعمال سیاست تحریک تقاضا

سیاست تحریک تقاضا همواره سبب تشکیل چرخه بسته رونق همراه با تورم شدید در کوتاه مدت و رکود سنگین در بلند مدت شده است. چراکه با تخصیص و افزایش سقف تسهیلات، تقاضای خرید مسکن افزایش می­یابد و با رونق نسبی حاصل از این افزایش تقاضا، تقاضای سرمایه­ای به این بخش وارد شده و قیمت مسکن نیز افزایش می­یابد. تورم دوران رونق باعث می­شود تا تقاضاهای مصرفی به دلیل عدم توانایی پرداخت هزینه خرید مسکن از یک تقاضای مؤثر به تقاضای غیر مؤثر تبدیل شده و عملاً از بازار مسکن خارج شوند. در پی خروج تقاضاهای مصرفی، تقاضاهای سوداگرانه در بازار مسکن که در دوران رونق هستند، از بازار خارج می شوند. در چنین شرایطی بازار مسکن وارد رکود ساخت و ساز و تولید شده که اثرات منفی، هم برای عرضه مسکن را به دنبال دارد و هم تأثیرات برونی بر کل اقتصاد برجای می­گذارد. این امر یک بار دیگر منجر به ایجاد این حلقه بسته می­شود.

پیش بینی لازم برای تامین منابع انجام نشده بود

در ابتدای آغاز به کار صندوق پس انداز مسکن یکم، این ادعا وجود داشت که این صندوق خوداتکاست و نیازی به سایر منابع بانکی ندارد. اما بعد از مدتی مشخص شد مسئولین بانک مسکن برنامه ریزی کرده اند تا از فرصتی که بانک مرکزی از طریق استمهال ۱۰ ساله اقساط بازگشتی مسکن مهر در اختیار آن ها قرار داده است، استفاده کنند. اقساط بازگشتی مسکن مهر که می توانست هم منبعی برای اتمام تعهدات قبلی حاکمیت به مردم در تحویل واحدهای باقی مانده مسکن مهر باشد و هم برای تدوام این طرح مورد استفاده قرار گیرد. جالب است بدانیم با وجود استفاده از اقساط بازگشتی مسکن مهر در صندوق پس انداز مسکن یکم، باز هم مسئولین بانک مسکن از کسری منابع آن خبر می دهند.

در پایان باید گفت، بررسی ها نشان می دهد صندوق پس انداز مسکن یکم نتوانسته است پاسخگوی نیاز متقاضیان مسکن باشد و تجهیز مجدد آن با استفاده از منابع موجود در بخش مسکن کشور مانند اقساط بازگشتی مسکن مهر، هم توجیهی ندارد. هر چند بخش محدودی از متقاضیان مسکن مجبور باشند این راه حل را به عنوان تنها راه حل موجود برگزینند.

[۱] خبرگزاری فارس، کد خبر: ۱۳۹۷۱۰۲۵۰۰۰۵۶۴

[۲]خبرگزاری فارس، کد خبر:  ۱۳۹۷۱۰۱۶۰۰۰۴۸۷

[۳] خبرگزاری فارس، کد خبر: ۱۳۹۷۱۰۲۷۰۰۰۵۲۶

[۴] پایگاه خبری بانک مسکن، هیبنا، کد خبر: ۶۷۷۱۰

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: