۲۱ بهمن ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۲۹
ضرورت سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت و گاز ایران – قسمت اول

سرمایه‌گذاری، لازمه حفظ تولید نفت و گاز

برآوردها نشان می‌دهد در صورت فقدان سرمایه‌گذاری در صنعت نفت ظرفیت تولید استفاده‌نشده نفت کشور بعد از سال ۱۴۰۴ به صفر می‌رسد و بعدازآن ظرفیت صادرات نفت کمتر از یک‌میلیون بشکه در روز خواهد بود.

به گزارش عیارآنلاین، از آن‌جا که تاکنون سرمایه‌گذاری کافی در صنعت نفت محقق نشده، دستیابی به اهداف تولید نفت در برنامه‌های توسعه با شکست مواجه شده است؛در حال حاضر سرمایه‌گذاری در بالادست صنعت نفت شامل اکتشاف، توسعه و بهره‌برداری از میادین نفت و گاز، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. رویه‌های جاری سرمایه‌گذاری با موانعی روبروست که موجب شده تا صنعت نفت با چالش افت تولید مواجه باشد. از سویی دیگر به دلیل فقدان سرمایه‌گذاری در میدان‌های مشترک، کشور با عقب‌ماندگی بزرگی در توسعه و تولید مواجه است. حتی در میادین مستقل، عملکرد سرمایه‌گذاری به‌گونه‌ای بوده که با «هرزروی ذخایر»[۱] و تولید غیر صیانتی روبرو هستیم. در این نوشتار به نقش سرمایه‌گذاری از منظر نگهداشت تولید می‌پردازیم.

در آغاز استخراج نفت از مخزن، فشار نسبتاً بالای آن باعث می‌شود که نفت با سرعت بیش‌تری به سر چاه جریان یابد و به واحدهای بهره‌برداری هدایت شود. با ادامه تولید، فشار مخزن به‌تدریج کاهش می‌یابد و پس از یک دوره معیّن، دوره افت تولید از میدان آغاز می‌شود. در دوره افت تولید، نرخ تولید نفت از چاه‌های حفرشده و شعاع مؤثر چاه برای تخلیه نفت از مخزن کاهش می‌یابد؛ درنتیجه، برای حفظ نرخ تولید میدان می‌بایست چاه‌های جدیدی حفر و چاه‌های قبلی تعمیر شود. به‌عنوان‌مثال فرض نمایید چاهی ۳۰۰۰ بشکه در روز از شعاع ۵۰۰ متری مخزن تولید می‌کند، با کاهش فشار مخزن ناشی از تولید نفت به‌تدریج تولید به ۲۰۰۰ بشکه در روز و از شعاع ۲۰۰ متری کاهش می‌یابد. برای جبران کاهش تولید و شعاع اثر چاه لازم است فعالیت‌هایی با عنوان نگهداشت تولید انجام شود.

آثار فقدان سرمایه‌گذاری بر ظرفیت تولید و صادرات نفت خام

برای درک اهمیت سرمایه‌گذاری در بخش بالادستی صنعت نفت، فرض می‌کنیم در یک دهه آینده سرمایه‌گذاری در صنعت نفت متوقف شود. میانگین نرخ افت تولید ۸ درصد در سال و میزان مصرف داخلی نفت خام ۱.۵ میلیون بشکه در روز است. با این فروض، روند تولید و صادرات نفت خام در شرایط غیرتحریمی در نمودار ۱ ارائه‌شده است. همان‌طور که در این نمودار مشخص است، ظرفیت صادرات نفت خام بعد از سال ۱۴۰۲ زیر یک‌میلیون بشکه نفت خام در روز خواهد رسید. به‌عبارت‌دیگر عدم سرمایه‌گذاری در نگهداشت تولید به ‌اندازه‌ی تحریم فروش نفت تبعات اقتصادی در پی دارد. بر اساس نمودار ۱ برای تأمین نیاز داخلی بعد از سال ۱۴۰۷ به واردکننده نفت تبدیل خواهیم شد.

حال اثر تحریم را در تحلیل روند صادرات نفت خام وارد می‌کنیم. با تحریم فروش نفت ایران، میزان تولید نفت کاهش می‌یابد اما تولید از میادین نفتی همچنان ادامه دارد. میدان‌های فعال همچنان با افت تولید مواجه‌اند و نیازمند سرمایه‌گذاری به‌منظور نگهداشت تولید هستند. میانگین نرخ افت تولید در شرایط تحریم با فرض  صادرات یک‌میلیون بشکه نفت خام در روز ۵ درصد در سال برآورد می‌شود. در این صورت همان‌طور که در نمودار ۲ مشخص است، ظرفیت تولید استفاده‌نشده نفت کشور بعد از سال ۱۴۰۴ به صفر می‌رسد و بعدازآن ظرفیت صادرات نفت کمتر از یک‌میلیون بشکه در روز خواهد بود.

بررسی تجربه روسیه و ونزوئلا

سرمایه‌گذاری در صنعت نفت لازمه حفظ تولید نفت و محقق ساختن درآمدهای نفتی است. بی‌توجهی به این مهم می‌تواند تولید نفت کشور را به خطر بی اندازد. تجربه کاهش شدید تولید نفت در روسیه و ونزوئلا نیز مؤید نقش مهم سرمایه‌گذاری در حفظ تولید است. در اواخر حیات سیاسی شوروی و اوایل تشکیل روسیه به دلیل مشکلات سیاسی و اقتصادی، سرمایه‌گذاری در صنعت نفت متوقف شد. این موضوع سبب شد در طی یک دهه (۱۹۸۵ تا ۱۹۹۵) میزان تولید نفت از ۱۲ میلیون بشکه در روز به ۶ میلیون بشکه در روز کاهش‌یابد. (نمودار۳)

کشور ونزوئلا در سال‌های اخیر باتجربه مشابهی مواجه بوده است. ونزوئلا که با دخالت‌های آمریکا و تحریم فروش نفت با چالش‌های سیاسی و اقتصادی درگیر شده است، در سال‌های اخیر نتوانسته است در میدان‌های نفتی خود سرمایه‌گذاری مناسب انجام دهد. همان‌طور که در نمودار ۴ مشخص است، تولید نفت ونزوئلا در طول ۳ سال از ۲.۵ میلیون بشکه در روز به ۱.۲ میلیون بشکه در روز رسیده است.

——-

[۱]هرزروی ذخایر: به دام افتادن بخشی از نفت در حفره های سنگ مخزن

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: