۲ دی ۱۳۹۷ ساعت ۱۶:۵۰

مشارکت جوامع محلی؛ پلی برای اجرای موفقیت‌آمیز طرح‌های آبخیزداری

مشارکت مردم و جوامع محلی در حفاظت از حوزه‌های آبخیز و دیگر منابع طبیعی از اهمیت بیشتري برخوردار است، زیرا مسائل مربوط به محیط‌زیست و منابع طبیعی با زندگی این جوامع آمیخته است و توفیق هر نوع برنامه‌ای نیازمند مشارکت آنان خواهد بود.

به گزارش عیارآنلاین، حوزه‌های آبخیز ایران در دهه‌های اخیر، دچار دگرگونی‌های زیادي درزمینهٔ مدیریت و پوشش شده‌اند. برآیند نیروهاي مخرب ناشی از مشکلات گذشته و حال موجب شده است که فرسایش و تولید رسوب در سطح این حوزه‌ها به‌شدت افزایش یابد.

کمک گرفتن از جوامع محلی در حفاظت از منابع طبیعی و حوزه‌های آبخیز ناکافی است

از سویی، تنوع نیازها و افزایش بهره‌برداری از این عرصه‌ها در مقایسه با گذشته موجب شده که سالیانه صدها هزار هکتار از حوزه‌های آبخیز به بیابان تبدیل گردد؛ و از سوی دیگر وقوع بحران‌های کنونی منابع طبیعی در مناطق مختلف جهان خصوصاً در کشورهای که با مشکلات اقتصادی و اجتماعی روبرو هستند، سبب شده خروج از بحران‌های فعلی و حفظ وضعیت کنونی آبخیزها و جلوگیري از تخریب بیشتر، بدون در نظر گرفتن جایگاه و نقش اساسی جوامع محلی و مشارکت فعالانه آنان به‌عنوان عامل اصلی در مناطق مذکور امکان‌پذیر نباشد.

در سال‌های اخیر اقدامات گسترده و مفیدي براي جلب مشارکت مردمی و نهادهاي دولتی و غیردولتی براي همکاري و کمک در امر حفاظت و احیاي منابع طبیعی در ایران صورت گرفته که از آن جمله می‌توان به تشکیل تعاونی‌های منابع طبیعی، واگذاري مدیریت جنگل‌های شمال ایران به مردم، جلب مشارکت مردم براي سرمایه‌گذاری در امر تولید، اشتغال و توسعه جنگل و مرتع اشاره کرد، ولی همچنان این امر به‌اندازه کافی صورت نگرفته است.

نتایج کمک نگرفتن از جوامع محلی در حفاظت از منابع طبیعی و حوزه‌های آبخیز

به همین دلیل عدم توجه به مشارکت مردمی در اجراي بسیاري از طرح‌های منابع طبیعی و آبخیزداري سبب انزواي حافظان اصلی منابع طبیعی و عدم برخورداري از پتانسیل‌های فکري، اجرایی، دانش بومی و مردم‌نهاد طی مراحل مختلف مطالعاتی، اجرایی و بهره‌برداری از طرح‌ها گردیده است.

این مسئله همچنین کاهش انگیزه‌ی آتی جوامع محلی را در مراحل پس از اجراي طرح، به‌ویژه حفاظت و نگهداري از آن‌ها را به دنبال داشته است.

مشارکت مردم و جوامع محلی در حفاظت از حوزه‌های آبخیز و دیگر منابع طبیعی از اهمیت بیشتري برخوردار است، زیرا مسائل مربوط به محیط‌زیست و منابع طبیعی با زندگی این جوامع آمیخته است و توفیق هر نوع برنامه‌ای نیازمند مشارکت آنان خواهد بود؛ بنابراین نقش بومیان در تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، اجرا، نظارت و ارزشیابی هر برنامه حفاظتی از اهمیت وافری برخوردار است.

طرح‌های آبخیزداري با اتخاذ روش‌های ساده که قابلیت مشارکت‌پذیری بالاي جوامع محلی را دارا می‌باشد، ضمن کاسـتن از هدر رفت آب‌های موجود در کشور و بازگرداندن آن‌ها به چرخه‌ی تولیـد، کشـاورزي، صـنعتی و آب شـرب، باعـث تقویـت و بهبود وضعیت آبخوان‌ها گشته و از فرونشست آن‌ها جلوگیري می‌نماید و در ارتقاء بهداشت و سلامت مردم نیز ضروري به نظر می‌رسد.

توسعه مشارکت جوامع محلی، آسان‌ترین و بهترین راه حفاظت از حوزه‌های آبخیز

به این سبب، تأکید بر مشارکت مردم در تصمیم‌گیری و مشارکت در کلیه‌ی امور مربوط به عرصه‌های منابع طبیعـی و طرح‌های آبخیزداري به‌عنوان آسان‌ترین و بهترین راه حفظ این منابع به‌حساب می‌آید.

همچنین این امر گام مؤثري در تغییر نگـاه از آبخیزداري صرفاً دولتی، به سمت آبخیزداري مشارکتی خواهد بود؛ به‌طوری‌که گنجینه‌ی عظـیم دانـش بـومی آبخیـزداري در اقصی نقاط کشور و وجود زمینه‌های مناسب مشارکت جوامع محلی و سایر اقشار مردم در امور مشارکت در سطح کشور، قابلیت‌های فراوانی را در این بخش، متناسب با نیاز مردم ایجاد نموده است.

درواقع اعتقاد بر این است که با مشارکت مردم در مدیریت آبخیزها، مهارت‌های فنی و تحلیلی بهره‌برداران بهبودیافته و این امر می‌تواند موجب تقویت سرمایه انسانی و اجتماعی گردد.

در این میان، طرح‌های آبخیزداري به‌عنوان روشی جامع و مناسب در مدیریت پایدار منابع طبیعی و انسانی، در حوزه‌های آبخیز بیشتر موردتوجه قرارگرفته است.

با توجه به اجرای عملیات آبخیزداری و آبخوان‌داری در اقصی نقاط کشور مشخص‌شده است که این امر سبب کاهش آلودگی آب‌های سطحی و افزایش کیفیت آب، پیشگیري و کنترل فرسایش خاك، کاهش وقوع سیلاب‌ها و افزایش منابع آب روستا در چشمه قنات و چاه‌ها می‌شود.

همچنین طرح‌های آبخیزداري تأثیر فراوانی برافزایش سطح زیر کشت زمین‌های کشاورزي داشته و کاهش فرسایش خاك، افزایش رطوبت خاك و بهبود آن و استحکام ساختار خاك را به همراه دارد.

بنابراین ضروري است که تأکید بر مشارکت مردم در کلیه‌ی امور مربوط به عرصه‌های منابع طبیعی (به‌ویژه حوزه‌های آبخیز) به‌عنوان آسان‌ترین و بهترین راه حفظ این منابع در دستور کار مسئولین امر ازجمله سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری قرار گیرد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: