۲۹ آبا ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۲۲
پاسخ به شبهات درباره عرضه نفت در بورس –قسمت پانزدهم

رقابت‌پذیری عرضه نفت در بورس با وجود خریداران متعدد

برخی از کارشناسان معتقدند در شرایطی که تنها عرضه‌کننده نفت در بورس، شرکت ملی نفت است خریداران مجبورند این محموله‌ها را به هر قیمتی که شرکت ملی نفت تعیین کرده بخرند و کشف قیمت و رقابت پذیری وجود ندارد. این درحالی است که اتفاقا رقابت بین خریداران شکل خواهد گرفت و نفت به بالاترین قیمت ممکن به فروش خواهد رسید.

پس از عرضه موفق نفت خام کشور در بورس و خریداری آن توسط بخش خصوصی عده‌ای از صاحب نظران معتقدند در حال حاضر شرکت ملی نفت به عنوان تنها عرضه کننده نفت در بورس مطرح است و این فروش انحصاری باعث می‌شود که کشف قیمت و رقابت پذیری برای خرید نفت شکل نگیرد و با معاملات مرسوم در بورس های بین المللی تفاوت زیادی داشته باشد.

در این یادداشت به رقابت پذیری و کشف قیمت در بورس پرداخته شده تا مشخص شود نقد‌های بیان‌شده تا چه حد به واقعیت نزدیک است.

بورس انرژی بستری برای عرضه نفت با بهترین قیمت ممکن

بدیهی است برای پیگیری منافع کشور هیچ کس متعهد به ادبیات عرفی و تعاریف کتابخانه‌ای واژگان نیست. دعوایی بر سر واژه «بورس» وجود ندارد. به همین دلیل بهتر است گفته شود سازوکار پیشنهادی «عرضه نفت خام ایران در بورس انرژی ایران» است. این یعنی بورس انرژی ایران بستری برای عرضه نفت خام و ایجاد رقابت بین خریداران آن است. بر اساس همان اصول عرفی و ادبیات اقتصادی، انحصار عرضه‌کننده اتفاقا به سود عرضه‌کننده و به ضرر خریدار است. در شرایطی که عرضه‌کننده انحصاری است، خریداران برای خرید محصول رقابت خواهد کرد و این رقابت باعث افزایش قیمت آن محصول می‌شود. در سازوکار «عرضه نفت خام در بورس» شرکت ملی نفت قیمت پایه را تعیین می‌کند و خریداران بر روی این قیمت رقابت خواهند کرد و قیمت‌های بالاتری پیشنهاد خواهند داد که در آخر سبب  می‌شود نفت به بالاترین قیمت ممکن به فروش برسد.

البته شکل‌گیری رقابت برای خرید نفت به قیمت پایه‌ای که شرکت ملی نفت تعیین می‌کند بستگی دارد. طبیعتا قیمت پایه نفت خام کشور در شرایط تحریم کمتر‌ از قیمت آن در شرایط عادی است و اگر شرکت ملی نفت قیمت نفت را مقدار زیادی تعیین کند برای ایجاد رقابت و فروش نفت مجبور به کاهش آن است همانطور که در دو عرضه قبلی در آبان ماه امسال این اتفاق رخ داد و پس از متعادل شدن قیمت پایه، رقابت بین خریداران در بورس شکل گرفت و نفت با بیش‌ترین قیمت ممکن به فروش رسید. بنابرین ضروری است قیمت پایه بر اساس میانگین قیمت نفت فروخته شده شرکت ملی نفت در یک ماه گذشته و با شرایط یکسان (از جمله نوع پرداخت، مدت زمان مهلت پرداخت، نوع و کیفیت نفت خام، حجم محموله و …) باشد. حتی با وجود هزینه‌بر بودن فروش نفت در شرایط تحریم، دادن تخفیف جزئی به خریداران در راه اندازی بورس و بهتر شدن اوضاع تجارت نفت خام کشور، در عرصه بین‌المللی موثر و منطقی به ‌نظر می‌رسد.

باید بین شرایط راه‌اندازی و شرایط پایدار تفاوت قائل شد. بورس‌های دنیا که اصولشان عرضه‌کننده متعدد و متقاضی متعدد است اکنون در حالت پایدار خود هستند و مدت‌ها از زمان آغاز به کار آنها می‌گذرد. بورس دبی که چند سالی است از آغاز به کارش می‌گذرد و تا کنون تنها نفت خام عمان و دبی در آن عرضه می‌شد به تازگی موفق شده نفت خام بصره را (به قیمتی بالاتر از قیمت رسمی فروش آن) بفروشد. این یعنی بورس ایران هم می‌تواند بعد از مدتی بستری برای عرضه نفت خام کشورهای خاورمیانه، کشورهای حاشیه خزر و سایر کشورها باشد.

برچسب‌ها:

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: