۳۱ شهر ۱۳۹۷ ساعت ۰۰:۱۱
بررسی عملکرد سال اول دولت دوازدهم

جدال با کشاورزی، مدارا با ریزگردها

با آغاز به کار کابینه دوازدهم، کلانتری فعالیت‌های متعددی را آغاز کرد، از تلاش جهت اجرای قانون هوای پاک گرفته تا پیگیری مدیریت پسماند و امضای تفاهم‌نامه‌ با عراق بقصد نابودی مراکز گرد و غبار در این کشور. اما با سدسازی‌های ترکیه بر سرچشمه‌ رودخانه‌های دجله و فرات رودخانه‌ها و تالاب‌های عراق خشک شدند و تاکنون کلانتری اقدامی برای طرح شکایت از ترکیه انجام نداده است.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی عیارآنلاین، پرونده «فرصت پنجم» به موضوع بررسی عملکرد سالانه دولت دوازدهم در یک سال گذشته اختصاص دارد. این پرونده از سوی مرکز رصد کنکاش تهیه شده است و تدریجاً منتشر خواهد شد. گزارش حاضر، به بررسی مهم‌ترین اقدامات و رویکردهای سازمان حفاظت محیط زیست طی یک سال گذشته می‌پردازد. در این گزارش سعی شده تا به استناد اخبار و گزارش‌های رسمی و با پرهیز از نگاه سیاسی و جناحی، عملکرد این سازمان تشریح و بررسی شود.

ادامه بررسی توافق‌نامه پاریس

دولت جمهوری اسلامی موافقت‌نامه پاریس را در اردیبهشت ۹۵ امضا نمود. در تاریخ ۲۳/۸/۹۵ کلیات و جزییات لایحه‌ این توافق‌نامه بدون بررسی سند تعهدات کشور (NDC[۱]) در آن، به تصویب نمایندگان مجلس رسید و سپس به شورای نگهبان ارسال شد. آذرماه ۹۵ شورای نگهبان به دلیل ایرادات شکلی و عدم ارائه سند تعهدات کشور، مصوبه را به مجلس شورای اسلامی عودت داد. در حال حاضر این لایحه در کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس قرار دارد.

متذکر می‌گردد که موافقت‌نامه پاریس، اظهارنظرهای متعددی را در فضای کارشناسی و رسانه‌ای به همراه داشت. پس از طرح نظرات و چالش‌ها، سازمان حفاظت محیط‌زیست، به‌عنوان متولی این معاهده در کشور، در حمایت خود از این توافق‌نامه تجدیدنظر کرد. در همین راستا مسئولین این سازمان ضمن تأیید ایرادهای شورای نگهبان به این توافق‌نامه، از امکان بازنگری در سند تعهدات ایران خبر دادند[۲]. اسفندماه ۹۶، کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست نیز، تعهدات ایران در موافقت‌نامه پاریس را بیش‌ازحد دانست و تقلیل تعهد کاهش کربن ایران از ۱۲ به ۴ درصد را ضروری عنوان کرد[۳]. با وجود این اما، کارگروه ملی تغییر اقلیم[۴] در ۲۶ تیرماه ۹۷، مصوب کرد سند برنامه مشارکت ملی معین جمهوری اسلامی[۵] (INDC)[۶] بدون تغییر برای تصویب به مجلس ارسال و پس از تأیید شورای نگهبان و الحاق ایران به توافق‌نامه پاریس، به دبیرخانه کنوانسیون تغییرات آب و هوا ارسال شود[۷].

ذکر این نکته ضروری است که تاکنون سازمان حفاظت محیط‌زیست، در مورد تبعات این معاهده، گزارش نهایی خود را اعلام نکرده است.

 

عملکرد ناموفق در کنترل ریزگردها

طی یک سال اخیر، سازمان حفاظت محیط‌زیست اقداماتی را در راستای کنترل پدیده ریزگرد صورت داده است. در این رابطه این سازمان، مسئله گردوغبار را به‌عنوان یکی از موضوعات موردبررسی در مرکز توسعه مدیریت اطلاعات بلایای طبیعی (اپدیم)، قرار داد[۸]. در همین راستا، مدنی، معاون وقت امور بین‌الملل سازمان حفاظت محیط‌زیست، هدف همکاری با مرکز اپدیم[۹] در زمینه گردوغبار را ریشه‌یابی علمی و دقیق منشأ گردوغبار عنوان کرد[۱۰].

اسفندماه ۹۶ نیز سازمان حفاظت محیط‌زیست تفاهم‌نامه‌ای با کشور عراق با هدف نابودی مراکز گردوغبار در این کشور امضا کرد؛ در این زمینه رئیس سازمان، عملکرد عراق در آب‌رسانی به تالاب‌ها را قابل‌تقدیر عنوان کرد[۱۱]. متذکر می‌گردد که بسیاری از کارشناسان دلیل اصلی خشکی رودخانه‌ها و تالاب‌های عراق را سدسازی‌های ترکیه بر سرچشمه‌ رودخانه‌های دجله و فرات می‌دانند. به عقیده ایشان پیگیری‌ بین‌المللی برای مقابله با سدسازی‌های کشور ترکیه می‌تواند اولویت اصلی باشد[۱۲]. معاون وقت سازمان حفاظت محیط‌زیست، امّا اعتقادی به این مسئله نداشت و آن را بیشتر یک فضاسازی رسانه‌ای عنوان نمود[۱۳].

بررسی‌ها نشان می‌دهد سازمان حفاظت محیط‌زیست برای کنترل ریزگردها در سطح بین‌الملل اقدامی برای طرح شکایت از ترکیه برای جلوگیری از آب‌گیری سد ایلی‌سو و حفظ جریان رودخانه دجله نداشته است[۱۴]و[۱۵].

صدور مجوز انتقال آب بین حوضه‌ای

طی یکی سال گذشته سازمان حفاظت محیط‌زیست، به‌عنوان حافظ منافع ملی در حوزه محیط‌زیست، در اغلب موارد با اجرای پروژه‌های انتقال آب بین حوضه‌ای در کشور موافقت کرده است. موافقت با انتقال آب زاب به دریاچه ارومیه و انتقال آب ونک (از سرشاخه‌های کارون) به رفسنجان[۱۶] از جمله این موارد محسوب می‌شود[۱۷]. به‌زعم برخی کارشناسان، موافقت با انتقال آب دریای عمان به سیستان و بلوچستان، هرمزگان و خراسان رضوی و انتقال آب خلیج فارس به سه استان هرمزگان، کرمان و یزد نیز می‌تواند مشکلات ناشی از کم‌آبی را کاهش دهد؛ زیرا این طرح‌ها با اتکا به آب‌های آزاد، آسیب محیط‌زیستی بسیار کمتری را در پی خواهد داشت[۱۸]. همچنین باید گفت مخالفت سازمان محیط‌زیست با انتقال آب دریای خزر به سمنان به دلیل مشکلات زیست‌محیطی و اجتماعی یکی از مهم‌ترین تصمیمات این سازمان در سال گذشته به شمار می‌رود[۱۹].

خاطرنشان می‌سازد رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، همواره مخالف انتقال آب و سدسازی به‌منظور تأمین آب کشاورزی و مدعی عدم تخصیص حق‌آبه تالاب‌ها برای مصارف کشاورزی بوده است[۲۰]و[۲۱]و[۲۲]و[۲۳]. این در حالی است که وی از انتقال آب ونک به رفسنجان برای مصارف کشاورزی دفاع کرده و ظرفیت آبی کارون را مازاد عنوان می‌کند[۲۴]. مواضع و پیگیری‌های کلانتری در مورد این طرح، مورد اعتراض شدید فعالان محیط‌زیستی[۲۵] و نمایندگان استان‌های مبدأ شد[۲۶]؛ تا جایی که اعتراض نمایندگان استان خوزستان به درگیری لفظی با کلانتری کشیده شد[۲۷].

 

تغییر رویکرد در مورد تولید و مصرف محصولات تراریخته

به‌زعم برخی کارشناسان، با وجود تداوم واردات محصولات تراریخته به کشور در سال‌های اخیر، سازمان حفاظت محیط‌زیست نسبت به این امر موضعی از خود نشان نداد. با این حال سازمان محیط زیست، با تولید محصولات تراریخته در کشور مخالف بود. برخی، این رویکرد را ناشی از ارتباط این سازمان با گروه‌های فعال محیط‌زیستی بین‌المللی از جمله صلح سبز و دوستداران زمین عنوان می‌کنند[۲۸].

با روی کار آمدن کلانتری به عنوان رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست، رویکرد این سازمان و شورای ایمنی زیستی نسبت به گذشته تغییر کرد. به نحوی که کلانتری در بدو ورود به سازمان حفاظت محیط‌زیست در نامه‌ای به رئیس سازمان صداوسیما خواستار تغییر در رویه منفی این سازمان نسبت به محصولات تراریخته شد[۲۹] و در زمستان ۹۶ پیشنهاد لغو آیین‌نامه اجرایی قانون ایمنی زیستی را مطرح کرد[۳۰]. با تصویب شورای ایمنی زیستی و تأیید رئیس‌جمهور، لغو این آیین‌نامه به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شد[۳۱].

انتصاب مدیران حوزه فناوری زیستی و حامیان جدی تولید محصولات تراریخته[۳۲]و[۳۳]و[۳۴] و منتقد رویه قبلی سازمان حفاظت محیط‌زیست[۳۵] از سوی رئیس این سازمان گواه تغییر رویکرد آن نسبت به موضوع تراریخته است[۳۶].

خاطرنشان می‌سازد در جریان بررسی لایحه بودجه سال ۹۷ در مجلس شورای اسلامی، بند مربوط به محصولات تراریخته بازخوردهای مختلفی داشت. طبق بند مذکور مقرر شده بود، مصرف انسانی محصولات تراریخته ممنوع شود و عوارض ورودی این محصولات، ۱۰ درصد افزایش یابد؛ همچنین سازمان پدافند غیرعامل به صادرکنندگانِ مجوز ورود این محصولات اضافه شود. شایان ذکر است که این بند به تصویب مجلس نرسید و در کمیسیون تلفیق، از لایحه بودجه سال ۹۷ حذف شد[۳۷].

تلاش در راستای احیای دریاچه ارومیه

در سال ۹۳، کارگروه ملی نجات دریاچه ارومیه راهکارهایی را برای احیای این دریاچه در نظر گرفت که عبارت‌اند از: کاهش ۴۰ درصدی مصرف و افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی حوضه دریاچه ارومیه، انتقال آب رودخانه‌ها به پیکره آبی دریاچه از طریق رهاسازی آب پشت سدها، توقف كليه طرح‌هاي سدسازي در دست مطالعه و اجرا، ممنوعیت هرگونه افزایش برداشت از منابع آب حوضه[۳۸]و[۳۹]. برنامه‌های این ستاد در سه فاز تثبیت (تثبیت تراز دریاچه و جلوگیری از تداوم خشکی آن ۱۳۹۵-۱۳۹۳)، احیا (افزایش تدریجی تراز دریاچه ۱۴۰۱-۱۳۹۶) و احیای نهایی (تثبیت شرایط احیاشده و ایجاد شرایط پایدار برای دریاچه ۱۴۰۲) طراحی شد[۴۰].

کلانتری در خصوص احیای دریاچه ارومیه مقوله کمبود اعتبارات را مد نظر قرار داده است[۴۱]؛ طبق گفته مسئولین کارگروه ملی نجات و برخی از نمایندگان مجلس، از بین اعتبارات تصویبی، تنها بودجه تخصیص داده شده از صندوق توسعه ملی پرداخت شد[۴۲]؛ بودجه‌ای که به‌زعم آن‌ها، تنها ۳۰ درصد از کل اعتبار مصوب است[۴۳]. در همین راستا در آذرماه ۹۶، کلانتری پیشنهاد استقراض خارجی برای احیای دریاچه ارومیه را مطرح کرد[۴۴].

همکاری ناکافی وزارتخانه‌های نیرو و صنعت، معدن و تجارت و برخی سازمان‌های استانی با کارگروه نیز یکی از کلانتری انتقادات کلانتری به شمار می‌رود[۴۵]. در همین رابطه بهادری، نماینده ارومیه در مجلس، عدم اقتدار ستاد احیای دریاچه ارومیه را بزرگ‌ترین چالش این ستاد در همکاری با وزارتخانه‌های دیگر به‌ویژه وزارت نیرو دانسته و عدم تخصیص بودجه را ناشی از ناکارآمدی آن عنوان کرده است[۴۶]. قابل تأمل آنکه میزان مطالبه کارگروه از وزارت نیرو برای رهاسازی آب پشت سدها[۴۷] کاهش پیدا کرد و در یک سال اخیر، میزان رهاسازی آب سدها را نسبت به برنامه اولیه خود ۳۹۰ میلیون مترمکعب کاهش داد[۴۸]. این در حالی بود که تلاش‌های کارگروه برای محدودسازی آب ورودی به بخش کشاورزی در این حوضه ادامه پیدا کرد[۴۹]و[۵۰].

یادآور می‌شود که برخی کارشناسان، مدیریت سازه‌ای و سدسازی‌های بی‌رویه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه را علت اصلی خشک شدن این دریاچه می‌دانند[۵۱].

دریافت نسخه کامل گزارش

منابع:

[۱] Nationally Determined Contribution

[۲] خبرگزاری عیارآنلاین، کد خبر: ۷۱۱۱۷۵۵۳۱۷

[۳] روزنامه کیهان، کد خبر: ۱۲۸۷۵۶

[۴] اعضای کارگروه مذکور عبارت‌اند از:‌ ۱۹ وزیر و معاون رئیس‌جمهور یا نمایندگان آن‌ها وریاست کلانتری، رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست

[۵] مصوب هیئت‌وزیران در سال ۹۴

[۶] Iran Nationally Determined Contribution

[۷] خبرگزاری ایسنا، کد خبر: ۹۷۰۵۱۸۰۹۷۸۳

[۸] خبرگزاری ایرنا؛ کد خبر: ۸۲۸۱۳۳۰۹

[۹] «اپدیم» یک مرکز وابسته به کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد برای آسیا و اقیانوسیه (اسکاپ) است که به پیشنهاد جمهوری سلامی ایران و به طور اخص سازمان برنامه و بودجه کشور با گذشت بیش از یک دهه پیگیری مداوم، رایزنی و مذاکره با طرف‌های مرتبط داخلی و خارجی سرانجام بهمن‌ماه ۹۶ در تهران افتتاح شد.

[۱۰] پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست؛ کد خبر: ۰۲۰۹۸۸

[۱۱] خبرگزاری ایسنا؛ کد خبر: ۹۶۱۲۲۶۱۴۳۷۵

[۱۲] بهار ۹۷، ترکیه یکی از بزرگ‌ترین سدهای خود به نام «ایلی‌سو» را آبگیری کرد که بخش عمده‌ای از ظرفیت آن از طریق رودخانه دجله آبگیری شده و دبی دجله را به ۵۰ درصد کاهش می‌دهد.

[۱۳] خبرگزاری ایانا؛ کد خبر: ۵۳۳۸۰

[۱۴] خبرگزاری ایلنا، کد خبر: ۵۰۴۱۴۷

[۱۵] خبرگزاری خانه ملت، کد خبر: ۳۷۸۰۲۴

[۱۶] خبرگزاری ایسنا؛ کد خبر: ۹۶۰۹۰۴۰۱۴۶۸

[۱۷] خبرگزاری انرژی امروز؛ کد خبر: ۶۴۷۳۱

[۱۸] پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست، کد خبر: ۸d6218d

[۱۹] خبرگزاری ایرنا؛ کد خبر: ۸۲۹۵۴۵۹۱

[۲۰] خبرگزاری ایرنا؛ کد خبر: ۸۲۸۳۱۷۰۷

[۲۱] پایگاه اطلاع‌رسانی دولت؛ کد خبر: ۳۰۶۸۲۰

[۲۲] پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست؛ کد خبر: fc2778e

[۲۳] خبرگزاری مهر؛ کد خبر: ۴۳۶۶۷۲۳

[۲۴] خبرگزاری انرژی امروز، کد خبر: ۸۷۱۸۶

[۲۵] خبرگزاری مهر، کد خبر: ۴۱۴۶۹۶۵

[۲۶] خبرگزاری انرژی امروز، کد خبر: ۸۷۱۸۶

[۲۷] خبرگزاری رجا نیوز، کد خبر: ۲۸۱۰۴۹

[۲۸] همان

[۲۹] خبرگزاری سلامت نیوز، کد خبر: ۲۴۶۲۰۶

[۳۰] خبرگزاری تسنیم، کد خبر: ۱۶۲۹۶۵۷

[۳۱] همان

[۳۲] پایگاه اطلاع‌رسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست، کد خبر: ۷۷۹۷ea1

[۳۳] خبرگزاری مهر، کد خبر: ۴۳۴۶۴۲۸

[۳۴] خبرگزاری تسنیم، کد خبر: ۱۲۳۰۷۹۶

[۳۵] خبرگزاری ایانا، کد خبر: ۴۹۳۴۸

[۳۶] در این راستا دکتر نیره خوش خلق سیما به عنوان مشاور فن‌آوری و بیوتکنولوژی رئیس سازمان حفاظت‌ محیط‌زیست و رئیس دبیرخانه شورای ملی ایمنی زیستی، محمود تولایی، رئیس انجمن ژنتیک، به عنوان رئیس کارگروه تخصصی ایمنی زیستی این سازمان و دکتر اسکندر امیدی‌نیا در سمت سرپرست دانشکده محیط‌زیست[۳۶] منصوب شدند.

[۳۷] خبرگزاری مهر، کد خبر: ۴۲۲۷۵۶۴

[۳۸] ستاد احیای دریاچه ارومیه، شماره گزارش: ۹۴۰۹۰۲

[۳۹] جلوگیری از برداشت غیرمجاز از آب‌های سطحی، اقدامات حفاظتی و کاهش اثرات مخرب بهداشتی، اجتماع و زیست‌محیطی، تهیه کاداستر (حدنگاری) اراضی حوضه آبریز دریاچه، اقدامات مطالعاتی و نرم‌افزاری، مطالعه انتقال آب از دریاچه خزر به دریاچه ارومیه و … از دیگر راهکارهای مصوب هستند.

[۴۰] ستاد احیای دریاچه ارومیه، نقشه راه و برنامه زمانی احیای دریاچه ارومیه

[۴۱] خبرگزاری تسنیم، کد خبر: ۱۷۱۱۷۸۳

[۴۲] همان

[۴۳] خبرگزاری ایسنا، کد خبر: ۹۷۰۱۱۸۰۴۹۰۸

[۴۴] خبرگزاری تسنیم، کد خبر: ۱۷۱۱۷۸۳

[۴۵] خبرگزاری ایسنا، کد خبر: ۹۷۰۲۱۸۰۹۶۳۸

[۴۶] خبرگزاری تسنیم، کد خبر: ۱۷۹۲۰۶۰

[۴۷] خبرگزاری ایسنا؛ کد خبر: ۹۷۰۳۲۳۱۰۸۴۹

[۴۸] ستاد احیای دریاچه ارومیه، نقشه راه و برنامه زمانی احیای دریاچه ارومیه

[۴۹] خبرگزاری فارس؛ کد خبر: ۱۳۹۳۰۷۲۰۰۰۰۰۹۸

[۵۰] ستاد احیای دریاچه ارومیه، کد خبر: ۴۰۳۳

[۵۱] پایگاه اطلاع‌رسانی انرژی امروز؛ کد خبر: ۱۰۵۱۷

برچسب‌ها:

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: