۲۱ شهر ۱۳۹۷ ساعت ۰۸:۵۹
تحقق افزایش درآمد کشاورزان

ارتقاء سطح رفاه کشاورزان با کشاورزی تلفیقی

کشاورزی تلفیقی با ویژگی‌های منحصر به فردی که نسبت به کشاورزی تک‌محصولی دارد منجر به افزایش درآمد کشاورزان می‌شود چرا که با تکمیل زنجیره ارزش درون مزرعه، ارتقا بهره‌وری منابع تولید و ظرفیت‌افزایی با تنوع واحدهای تولیدی منجر به جذب حاشیه سود بازار به نفع کشاورزان می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، از مزایای اصلی IFS افزایش درآمد کشاورزان و بهبود معیشت آنان است. همان‌طور که پیشتر اشاره شد کشاورزی تلفیقی مکمل و تکامل یافته کشت تک‌محصولی و ترکیب مناسبی از واحدهای مختلف کشاورزی است که در طول و عرض یکدیگر قرار دارند و با ارتباطات شبکه‌ای میان واحدها امکان فعالیت‌های متقابل را فراهم می‌آورد. در این مدل، محصولات جانبی و یا اصلی تولیدشده در یک واحد به‌عنوان نهاده در سایر واحدها مورد استفاده قرار می‌گیرد و زنجیره ارزش تا حد امکان در داخل مجموعه مزرعه شکل می‌گیرد. IFS تاکید بسیاری بر اقتصاد کشاورز دارد و اولین راه برای بهبود اقتصاد کشاورز افزایش درآمد اوست که IFS این هدف را با جوانب مختلف محقق می‌سازد.

تکمیل زنجیره ارزش

در IFS به دلیل وجود واحدهای مختلف و به دنبال آن تولید محصولات متنوع این امکان وجود دارد تا زنجیره ارزش در داخل مزرعه تکمیل شود و سود حاصل از ارزش افزوده عاید کشاورز شود. ارزش افزوده زمانی ایجاد می‌شود که بتوان محصولی را به محصول با ارزش‌تری تبدیل کرد یا طی فرایند فرآوری به ارزش آن افزود، که هر دو در IFS شدنی است. برای مثال زمانی که محصولات جانبی زراعت یا همان بقایای گیاهی را به خوراک دام تبدیل کرده و در واحد دامداری استفاده می‌کنیم به تولید محصول با ارزش‌تری رسیده‌ایم که مثلا گوشت، شیر، پشم وغیره است و نیز دوباره با فرآوری شیر دام و تبدیل آن به محصولاتی چون پنیر و کشک نه تنها مدت نگهداری محصول را افزایش داده بلکه محصول با ارزش‎تری تولید می‌شود که این عوامل افزایش درآمد کشاورز را به دنبال خواهد داشت.

ضمنا نکته ظریفی که بالاخص امروزه بیشتر به چشم می‌خورد افزایش تقاضا برای محصولات بومی و سنتی است، که درجه سلامت و کیفیت این محصولات بالاتر بوده و جلب اعتماد بیشتری از سوی مصرف‌کننده دارد و طبیعتا تولیدکنندگان این محصولات می‌توانند به دلیل سالم بودن محصول تولیدی درآمد بیشتری عاید خود کنند. بنابراین تولید محصولات سالم در IFS به دلیل استفاده از کودهای طبیعی (حیوانی) عدم استفاده از سموم میسر شده است. این در حالی است که در کشاورزی تک‌محصولی به دلیل نبود واحدهای گوناگون امکان تکمیل زنجیره ارزش در مجموعه وجود نداشته ناچارا ارزش افزوده باید در جایی بیرون از مجموعه مزرعه رخ دهد و این درآمد کشاورز را محدود خواهد کرد ضمنا در این مدل به دلیل وجود تنها یک محصول، کشاورز از سم و کودهای بسیار استفاده می‌کند تا محصول خود را به هر قیمتی که شده حفظ کند و میزان تولید آن را به حداکثر برساند.

فعال‌سازی ظرفیت‌های مغفول با ارتقا بهره‌وری منابع تولید

در کشاورزی رایج و معمول به دلیل وجود محصول محدود، کشاورز تنها در یک یا دو فصل از سال روی زمین کشاورزی فعالیت می‌کند و بخش قابل توجهی از سال را بیکار است. در IFS این ظرفیت وجود دارد تا کشاورز در تمام طول سال مشغول باشد و کسب درآمد کند، چرا که در واحدهای مختلف محصولات متنوعی تولید می‌شود که صرفا به یک یا دو فصل از سال محدود نیستند.

فعال‌سازی ظرفیت بدین معناست که می‌توان با انجام یک سری اقدامات مکمل، تولید را افزایش داد برای مثال اگر سه تن محصول در هر هکتار به دست می‌آید به پنج تن در هکتار برسد. در IFS به این دلیل که می‌توان از واحدهای مختلف بهره برد امکان فعال‌سازی ظرفیت وجود دارد. برای مثال با اضافه کردن واحد پرورش زنبور عسل، گردافشانی در واحدهای زراعی و باغی به حد مطلوب رسیده و میزان محصولات افزایش می‌یابد. یا با اضافه کردن واحد پرورش ماهی می‌توان به واسطه مواد آلی و معدنی که از آب واحد پرورش ماهی بدست می‌آید آبیاری مزرعه را غنی کرده و از آن در واحدهایی که پرورش گیاهان صورت می‌گیرد استفاده کرد.

ظرفیت افزایی با تنوع واحدهای تولیدی

زمانی که در واحد زراعی، محصول جدیدی که قبلا تولید نمی‌شده خلق شود ظرفیت افزایی رخ داده است. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره کردیم با اضافه کردن واحد پرورش ماهی نه تنها آب را غنی از مواد آلی می‌کنیم بلکه محصول جدید و با ارزش دیگری تولید کرده‌ایم که ماهی می‌باشد. یا در مثال زنبور عسل در کنار باروری درختان میوه محصولاتی چون عسل، ژل رویال وغیره نیز تولید کرده‌ایم. موارد بسیاری وجود دارد که می‌توان با اجرای IFS در مزرعه به تولید محصولات جدید و بسیار ارزشمند دست یافت. برای پرورش حشرات، پرندگان و جانوران خاص ارزشمند از لحاظ اقتصادی اغلب شرایط خاصی چون پوشش گیاهی وجود دارد که این شرایط را می‌توان در IFS به وجود آورد مثال ملموس آن کرم ابریشم است.

جذب حاشیه سود بازار

در کشت تک‌محصولی کشاورز همیشه در یک طرف بازار قرار دارد یعنی یا متقاضی (نهاده‌ها و…) است و یا عرضه‌کننده (محصولات تولیدی) است. اما در IFS با این ویژگی منحصر به فرد که از محصولات تولیدی در یک واحد به عنوان نهاده در سایر واحدها استفاده می‌شود، حاشیه سود بازار به سمت کشاورز سرازیر می‌شود. بدین معنا که در این نظام بهره‌برداری هم عرضه‌کننده و هم متقاضی خود کشاورز است و این سیکل حاشیه سود بازار طرف عرضه‌کننده و متقاضی را عاید کشاورز می‌کند.

طبق آمار سازمان فائو در آسیا، تجربه ثابت کرده که تلفیق واحدهای دامداری، پرورش ماهی و زراعت، یک سیستم پایدار را به‌وجود می‌آورد. برای مثال در چین، تلفیق واحدهای پرورش ماهی با پرورش اردک، غاز، مرغ، گوسفند یا گاو، بهره‌وری را دو تا چهار برابر افزایش داد.

در هند افزایش درآمد و میزان سوددهی در مدل‌های IFS به طور چشمگیری بیشتر از کشاوری مرسوم است. جدول زیر میزان درآمد در کشاورزی تلفیقی در مناطق مختلف هند نسبت به کشاورزی مرسوم که قبلا در همان مزرعه صورت می‌پذیرفته را نشان می‌دهد.

جدول: آمار افزایش درآمد در IFS نسبت به کشاورزی مرسوم در هند

همان‌طور که در جدول مشاهده می‌شود با افزایش واحدها و تنوع محصولات، اقتصاد مزرعه نیز بهبود یافته و سود بیشتری عاید کشاورز می‌شود.

کشاورزی تلفیقی با ویژگی‌های منحصر به فردی که دارد از جهات مختلفی اقتصاد کشاورزان را بهبود می‌بخشد که تنها یکی از جنبه‌های آن بحث افزایش درآمد را شامل می‌شود و این نکته بسیار مهمی است چرا که یکی از چالش‌های جدی کشاورزی کشور درآمد پایین کشاورزان است که کیفیت زندگی روستایی را تحت شعاع قرار داده است. مسئولین این حوزه نیز دغدغه این مسئله را دارند اما شاید راه‌حلی برای آن نمی‌یابند. با توجه به بررسی تجارب کشورهای پیشرو در عرصه کشاورزی، کشاورزی تلفیقی یک راهکار عملی و نتیجه‌بخش می‌باشد.

******

پی نوشت

[۱]– Integrated Farming System

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: