۷ مرد ۱۳۹۷ ساعت ۱۵:۴۸

ناکارآمدی طرح شهاب در شناسایی نخبگان

چند سالی است که طرح شهاب در راستای شناسایی و هدایت استعدادهای برتر به‌صورت آزمایشی در مدارس شروع به کار کرده و قرار است جای مدارس سمپاد و نمونه دولتی را بگیرد؛ درحالی‌که هنوز کارآمدی آن احراز نشده است.

به گزارش عیارآنلاین، اواسط بهمن ماه سال گذشته، تب داغ حذف مدارس متوسطه اول سمپاد و نمونه دولتی بر جان دانش آموزان افتاد. تصمیمی که به‌یک‌باره توسط شورای عالی آموزش‌وپرورش گرفته شد و طرحی ناپخته به نام شهاب به‌عنوان جایگزین بالقوه‌ معرفی شد. استدلال عمده مسئولین آموزشی کشور این بود که استرس بین مدارس ابتدایی به چشم می‌خورد و با حذف آزمون ورودی مدارس استعدادهای درخشان و نمونه دولتی برای مقطع ابتدایی، نشاط و شادابی به این مدارس برگردانده می‌شود. دلیل این مدعا این است که در آزمون ورودی مدارس سمپاد از هر شانزده نفر، یک نفر قبول می‌شود که در واقع پانزده نفری که قبول نشده‌اند دچار سرخوردگی و عدم اعتمادبه‌نفس می‌شوند و آن ‌یک نفر دچار خودبرتربینی می‌شود و این به ضرر جامعه‌ دانش‌آموزی آن‌هم در چنین سن حساسی است. اما آیا چنین مطلبی که اتفاقاً بسیار هم حائز اهمیت است، می‌تواند به‌کلی باعث حذف مدارس سمپاد در دوره‌ی متوسطه اول شود؟ اگر سمپاد حذف شود چه تضمینی برای بازگشت شادابی و نشاط به مدارس است؟

طبق فرمایشات اخیر رهبر معظم انقلاب درباره‌ی نحوه برخورد با مسئله سمپاد، مسئولین علمی کشور بایستی نگاه همه‌جانبه‌ای به موضوع داشته باشند. نگاهی که منجر به تبعیض و نا عدالتی نشود. طرح شهاب دارای ابهامات بی‌شماری است. این طرح خام و ناپخته شاید موفق به شناسایی استعدادهای برتر شود (آن‌هم درصورتی‌که فرض را بر این بگذاریم که تمامی معلمان آموزش‌دیده و در قبال تمامی دانش آموزان مسئولیت‌پذیر هستند.) اما بلاشک آن‌طور که باید نمی‌تواند استعدادها را پرورش دهد. چک‌لیستی که آموزگار کلاس مجبور به پر کردن آن است، پس از طرح در کارگروه مدرسه بایگانی می‌شود اما سرنوشت هدایت در این نقطه بسیار مبهم و کلی مطرح شده است.

دانش‌آموزی که از لحاظ علمی نخبه محسوب می‌شود، باید تا بعد از آزمون متوسطه دوم سمپاد در کنار هم‌کلاسی‌هایش همان طرح درس‌ها و همان تمرینات را داشته باشد. درحالی‌که باید با تمرین و طرح درس‌های بیشتر، روحیه علمی را در ایشان پرورش داد و او را برای ورود به مقاطع بالاتر آماده کرد. نخبگان درصورتی‌که احساس کنند هوش آن‌ها مورد غفلت قرار گرفته است امید خود را ازدست‌داده و هرز می‌روند.

یکی از نکات مهمی که در طرح شهاب عنوان نشده و جای تأمل و بررسی دارد، این است که دانش‌آموزان هرکدام از فیلترهای جداگانه‌ای در مدارس خود عبور می‌کنند. برای مثال در مدرسه‌ای از ۳۵ دانش‌آموزی که در کلاس حضور دارند، ۲۰ نفر از هوش بالایی بهره‌مند هستند ولی از نظر معلم آن‌ها فقط ۱۰ نفر باهوش تلقی می‌شوند و بقیه نادیده گرفته می‌شوند. بالعکس در مدرسه‌ای همه‌ی دانش آموزان کلاس از بهره‌ی هوشی متوسط برخوردارند ولی چون بالاجبار در مقایسه با اعضای کلاس خود هستند، چندین نفر به‌عنوان استعداد برتر از طرف معلم معرفی می‌شوند. درحالی‌که اگر همگی از یک فیلتر یکسان عبور کنند، ممکن است از یک کلاس ۲۰ نفر و از کلاس دیگر تنها یک نفر به‌عنوان استعداد درخشان انتخاب شود. در چنین شرایط یکسانی، گزینش به‌صورت کامل و اصولی انجام می‌گیرد و در حق کسی اجحاف نخواهد شد.

این‌ها تنها چند نمونه از ناکارآمدی طرح شهاب برای استعدادهای برتر کشور است. طرحی که از فرآیند شناسایی تا هدایت، خلأهای زیادی دارد. طبق پژوهش صورت گرفته توسط بنیاد ملی نخبگان در سال تحصیلی ۹۳-۹۴ مبنی بر بررسی میزان موفقیت اجرای طرح شناسایی و هدایت استعدادهای برتر، اجرای این طرح چندان موفقیت‌آمیز نبوده و به موفقیت معناداری دست پیدا نکرده است.[۱] طرحی که مجریان آن آموزگارانی با سلایق و تفکرات مختلف هستند؛ نمی‌تواند تمام نخبگان را شناسایی کند و با زیر نظر گرفتن آن‌ها جان تازه‌ای به ایشان بدهد. تصمیم حذف سمپاد در دوره اول متوسطه، نباید اولین راه‌حل مسئولین باشد. انتقال نخبگان علمی در سنین پایین به مدارس خاص بهتر است در کنار پرورش دانش آموزان عادی در مدارس عادی صورت بگیرد و طرح شناسایی استعدادهای برتر ورزشی، هنری، دینی و … در مدارس عادی رونق پیدا کند و بعد از بازخورد گیری و اصلاح و توسعه و تقویت به جهت زیرساخت،نیروی انسانی و منابع مالی، می‌تواند به‌عنوان جایگزین مطرح شود. این‌گونه هر دانش‌آموز در مسیر استعداد و توانایی‌های خود شکوفا خواهد شد.

اجرای چنین تغییرات بزرگی در نظام آموزشی کشور، نیازمند صبر و آرامش بیشتری است زیرا در این میان دانش‌آموزانی وجود دارند که یک سال یا بیشتر، برای این آزمون وقت گذاشته و هزینه کرده‌اند. و اعلام حذف یک‌باره‌ی مدارس سمپاد و نمونه دولتی،آن‌ها را دچار شوک و اضطراب خواهد کرد. امید است با اتخاذ چنین تصمیمات عجولانه‌ای آینده‌ی علمی کشور به خطر نیافتد.

********

پی نوشت: 

[۱]  دکتر احد نویدی؛ بررسی میزان موفقیت اجرای طرح شناسایی و هدایت استعدادهای برتر در سال تحصیلی ۹۳-۹۴؛ تبر ۹۵؛ معاونت برنامه‌ریزی و نظارت بنیاد ملی نخبگان

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: