۲۳ مرد ۱۳۹۷ ساعت ۰۰:۱۹

انتشار عمومی داده‌ها، نقطه شروع سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد در نظام سلامت

انتشار عمومی داده‌ها باعث می‌شود که پژوهشگران بتوانند راهکارها و پیشنهادهای سیاستی خود را به‌موقع در اختیار تصمیم‌گیران نظام سلامت قرار دهند. به‌رغم وجود قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، سازمان نظام پزشکی و دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت خود را ملزم به انتشار عمومی آمار و داده‌های اولیه حوزه سلامت نیز نمی‌دانند.

به گزارش عیارآنلاین، امروزه شفافیت به‌­عنوان یکی از ارکان حکمرانی خوب[۱] در جهان شناخته می‌­شود و سازوکارهای گوناگونی برای توسعه آن وجود دارد. انتشار عمومی داده­‌ها تحت عنوان داده حکومتی باز[۲] یکی از راهکارهای کارآمد و کم‌­هزینه برای ایجاد شفافیت است. در حوزه سلامت، با ویژگی‌­های منحصر­به‌­فرد مانند نبود تقارن اطلاعاتی، شفافیت و انتشار عمومی داده­‌ها اهمیت دوچندان می‌­یابد.

بر اساس «قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات» که در سال ۱۳۸۸ توسط مجلس شورای اسلامی به تصویب رسیده است «مؤسسات عمومی مکلف‌اند اطلاعات موضوع این قانون را در حداقل زمان ممکن و بدون تبعیض در دسترسی مردم قرار دهند[۳]». بر اساس این قانون، مؤسسات عمومی عبارت از «سازمان­ها و نهادهای وابسته به حکومت به معنای عام کلمه شامل تمام ارکان و اجزاء آن که در مجموعه قوانین جمهوری اسلامی ایران آمده است[۴]» و منظور از اطلاعات عمومی «اطلاعات غیرشخصی نظیر ضوابط و آیین­‌نامه‌­ها، آمار و ارقام ملی و رسمی، اسناد و مکاتبات اداری که از مصادیق مستثنیات فصل چهارم این قانون نباشد[۵]» است. بر اساس ماده ۱ این قانون، اطلاعات شامل هر نوع داده­‌ای است که در اسناد مندرج باشد یا به‌­صورت نرم­‌افزاری ذخیره و یا با هر وسیله دیگری ضبط شده باشد.

در میان متولیان حوزه سلامت، نقش «دفتر آمار و فناوری اطلاعات وزارت بهداشت» و «سازمان نظام پزشکی» در ثبت داده‌­های حوزه سلامت و انتشار آن­‌ها نقشی کلیدی است؛ این در حالی است که بررسی مجاری دسترسی­ عمومی به این دو نهاد (مانند پایگاه‌­های اینترنتی) نشان می‌­دهد که حتی اطلاعات حداقلی حوزه سلامت نیز توسط آن‌ها منتشر نمی‌­شود. به­‌عنوان­‌مثال داده­‌های تعداد پزشکان کشور بر اساس تخصص و محل خدمت از­جمله آمار و اطلاعات اولیه‌­ای است که می‌­تواند در پایگاه اینترنتی این نهادها به­‌صورت عمومی در دسترس باشد.

انتشار عمومی داده­‌های حوزه سلامت از چندین منظر دارای اهمیت است. نخست آنکه امکان سیاست­گذاری مبتنی بر شواهد را فراهم می‌­سازد. از سوی دیگر این فرصت برای پژوهشگران حوزه سلامت ایجاد می‌­شود که بتوانند با تحلیل داده و استخراج الگوها، راهکارها و پیشنهادهای سیاستی لازم را به‌­موقع در اختیار تصمیم­‌گیران نظام سلامت قرار دهند؛ از این طریق امکان جمع‌­سپاری[۶] در تدوین سیاست­‌ها نیز فراهم می‌­شود. علاوه بر این، امکان صحت‌­سنجی داده­‌ها توسط پژوهشگران به­‌آسانی و بدون هزینه فراهم می‌­شود، حال ­آنکه انجام این صحت­‌سنجی توسط دستگاه منتشرکننده داده به دلایل گوناگون (مانند نبود نیروی پژوهشی، مشغله‌­های اداری فراوان، دستکاری آماری به­‌دلیل ذی‌­نفع بودن) امکان­پذیر نیست یا با صرف هزینه همراه است.

بررسی تجربیات جهانی نشان می­‌دهد که در اغلب کشورهای توسعه­‌یافته، انتشار عمومی داده­‌های حوزه سلامت، موضوعی پذیرفته‌­شده توسط مسئولین این حوزه است. در ادامه به دو نمونه اشاره می­شود.

انتشار عمومی نتایج «سرشماری پزشکان» در آمریکا

«فدراسیون هیئت­‌های پزشکی ایالتی[۷]» در آمریکا یک سازمان غیرانتفاعی پزشکی است که وظایفی مانند اعطای مجوز فعالیت به پزشکان، ارزیابی عملکرد آنان و رسیدگی به شکایات را بر عهده دارد (مشابه سازمان نظام پزشکی در ایران). این فدراسیون گزارش نتایج «سرشماری پزشکان» در سال ۲۰۱۶ را به‌­صورت عمومی در پایگاه اینترنتی خود منتشر کرده است[۸]. در این گزارش اطلاعاتی مانند تعداد پزشکان به تفکیک نوع مدرک تحصیلی، نوع دانشگاه، سن، جنسیت و نوع گواهی فعالیت آورده شده است (شکل۱).

شکل ۱. تعداد پزشکان در ایالات­متحده آمریکا به تفکیک نوع مدرک تحصیلی، نوع دانشگاه، سن، جنسیت و نوع گواهی فعالیت

علاوه بر اطلاعات فوق، داده‌­های توزیع پزشکان در ایالت­‌های مختلف آمریکا در این گزارش آورده شده است (شکل۲).

شکل ۲. تعداد پزشکان در ایالت­های آمریکا

گزارش سرشماری پزشکان در آمریکا با بصری­‌سازی‌­های مناسب، تصویری کلی از وضعیت فارغ­‌التحصیلان داخلی و بین‌­المللی پزشکی در این کشور در اختیار می‌­گذارد (شکل۳) (در این یادداشت تنها نمونه­‌هایی از داده‌­های منتشر­شده در این گزارش آورده شده است).

شکل ۳. تعداد فارغ‌التحصیلان داخلی و خارجی رشته پزشکی در ایالات‌متحده آمریکا

انتشار عمومی آمار پزشکان در انگلستان

وزارت سلامت انگلستان (NHS) هر­ساله در یک تاریخ مشخص آمار مربوط به پزشکان این کشور را در پایگاه اینترنتی خود منتشر می­کند[۱] (شکل۴). این داده­ها شامل تعداد پزشکان به تفکیک تخصص، درجه تحصیلی، کشور محل تحصیل، سن، جنسیت و مراکز ارائه خدمت است.

شکل ۴. نمونه­ای از آمارهای منتشر­شده درباره پزشکان توسط وزارت سلامت انگلستان (NHS)

به­‌عنوان­‌مثال تعداد نیروی انسانی در گرایش­‌های مختلف پزشکی در انگلستان در شکل ۵ نشان داده شده است. بر این اساس، پزشکان عمومی، پزشکان جراحی و پزشکان بی‌هوشی بیشترین تعداد نیروی انسانی را دارند.

جمع­‌بندی

انتشار عمومی داده‌­ها در کشور از منظر قانونی با مانع جدی روبرو نیست. آن‌چه که انتشار عمومی داده را با محدودیت مواجه می­‌سازد، بیشتر در بعد حاکمیتی و فرهنگی و اجتماعی قابل بررسی است. در بعد حاکمیتی، فقدان سیاست­‌ها و سازوکارهای مشخص در انتشار عمومی داده‌­ها و همچنین عدم آشنایی با فرصت­‌های بهبود خدمات سلامت از طریق انتشار و تحلیل عمومی داده­‌ها به عنوان موانع اصلی مطرح هستند. به عنوان مثال، اینکه مکانیزم تعیین مصادیق محرمانگی داده چه باشد، در هر کدام از سطوح محرمانگی چگونه داده منتشر شود، مسئول صحت، وضوح و کیفیت داده چه کسی باشد، چه نوع داده‌ای منتشر شود (داده خام یا پردازش‌­شده) و… سوالاتی هستند که در این بعد قابل بررسی هستند. در بعد فرهنگی و اجتماعی نیز، تمایل به پنهان­سازی عملکرد مدیریتی برای جلوگیری از ارزیابی شدن، تضاد منافع و غلبه نگاه غیرصحیح امنیتی موانع اصلی عدم انتشار عمومی داد‌‌ه‌ای محسوب می‌شوند.

[۱] آمار پزشکان تا سال ۲۰۱۴ از لینک زیر در دسترس است:

https://digital.nhs.uk/data-and-information/publications/statistical/nhs-workforce-statistics-medical-and-dental-staff/nhs-workforce-statistics-in-england-medical-and-dental-staff-2004-2014-as-at-30-september

[۱] Good Governance

[۲] Open Government Data

[۳] ماده ۵ از قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات

[۴] ماده ۱، بند د، قانون مذکور

[۵] ماده۱، بند ج، قانون مذکور

[۶] Crowdsourcing

جمع­سپاری در حوزه سیاست­گذاری و تدوین قوانین به معنی دخالت دادن همه ذی­نفعان و بازیگران در سیاست­گذاری و قانون­گذاری است.

[۷] Federation of State Medical Boards

[۸] عنوان این گزارش:

A Census of Actively Licensed Physicians in the United States, 2016

است که از سایت فدراسیون به آدرس اینترنتی زیر در دسترس عموم است:

https://www.fsmb.org/globalassets/advocacy/publications/2016census.pdf

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: