پاسخ به شبهات درباره بورس نفت /قسمت اول

آیا نفت ایران قابل شناسایی است؟

در حالی ادعای غیراجرایی بودن فروش نفت در بورس به خاطر تحریم و قابل شناسایی بودن نفت ایران از روی مشخصات آن مطرح می‎‌شود که نفت هیچ کشوری مشخصات ثابت و منحصر به فرد ندارد که با توجه به آن، شناسایی شود و در نتیجه قابل تحریم باشد، از طرفی ایران میادین مشترک نفتی مختلفی با کشورهای همسایه دارد که موضوع قابلیت شناسایی نفت ایران را عملا غیر ممکن می‎کند.

به گزارش عیارآنلاین، پس از مطرح‌شدن راهکار عرضه نفت خام در بورس و خرید آن توسط بخش غیردولتی به عنوان راهکاری برای   بی اثر کردن تحریم های نفتی آمریکا توسط اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور در اوایل تیرماه، برخی کارشناسان در قالب مصاحبه و یادداشت در رسانه‌های مختلف اعلام کردند که این راهکار غیراجرایی است زیرا خود نفت ایران تحریم شده و قابل‌شناسایی است. به عبارت دیگر، آنها مدعی شدند که نفت ایران دارای مشخصات DNA یعنی مشخصات ثابت و خاصی بوده و در نتیجه، قابل‌شناسایی است و اساسا تفاوتی نمی‌کند چه کسی، چه مقدار و چگونه نفت را بفروشد زیرا این خود نفت است که تحریم شده و قابل‌شناسایی است.

در این یادداشت این موضوع از دو بعد بررسی شده است: الف- سازوکار شناسایی معاملات نفتی در تحریمها چیست و این سازوکارها تا چه حد به نوع و مشخصات فیزیکی نفت ایران وابسته است؟ و ب- اساساً انواع نفت خام در سراسر دنیا چگونه مشخص می‌شوند و نفت خام هر کشور تا چه حد مختص همان کشور است؟

الف- سازوکار اجرای تحریم نفت ایران چیست؟

زمستان ۹۰ و پس از اعمال تحریم خرید نفت ایران توسط آمریکا، اتحادیه اروپا هم خرید نفت ایران را تحریم کرد. همچنین براساس قوانین تحریمی آمریکا، کشورهای دیگر هم موظف شدند هر شش ماه، مقدار واردات نفت خود از ایران را ۲۰ درصد کاهش دهند.  اما شیوه اعمال این تحریم ها چگونه بود؟

نفت ایران در چهار بزنگاه قابل‌شناسایی و تحریم شدن است: ۱- قراردادها، ۲- بیمه، ۳- حمل‌ونقل و ۴-تراکنش‌های بانکی. در بخش قرارداد، قرارداد باید در شرایط تحریم به‌گونه‌ای بسته شود که قابل رصد و پیگیری نباشند. از سوی دیگر نفت‌کش‌ها برای حوادث احتمالی بیمه می‌شوند و در شرایط تحریم شرکت‌های بیمه حاضر به پوشش بیمه‌ای محموله‌های ایران نیستند.

در موضوع حمل‌ونقل، نفت‌کش‌های ایران رصد می‌شوند و هر کشوری که در بندرهای خود با این نفت‌کش‌ها همکاری کند مورد تحریم قرار می‌گیرند. و یکی از راهبردهای ایران برای حل این مشکل  استفاده از پرچم سایر کشورها بود. در مورد تراکنش های بانکی هم کشورهایی که با ایران مبادله نفت می‌کنند با استفاده از سامانه پیام رسان سوئیفت(SWIFT) شناسایی می‌شوند و در نتیجه، پول ایران در حساب‌های بانک های خارجی بلوکه می‌شود. بنابراین تحریم نفت ایران در این چهار بخش صورت می‌گیرد نه تحریم خود نفت ایران و این امر ربطی به شناسایی خاصیت آن و تحریم نوعی خاص از نفت ندارد.

ب- DNA نفت کشورهای مختلف از جمله ایران چیست؟

نفت خام‌ها معمولا بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیم‌بندی می‌شود. نفت‌هایی که گوگرد آن‌ها کم‌تر است نفت شیرین و نفت‌های دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده می‌شوند. میزان گوگرد نفت خام تولیدی میدان‌ها و چاه‌های مختلف متفاوت است. در ایران نیز مانند تمام کشورهای دارای منابع نفت خام، انواع مختلفی از نفت‌های ترش و شیرین با میزان گوگردهای مختلف وجود دارد.

برای اندازه‌گیری وزن مخصوص نفت، معیاری به نام API (American petroleum Institute) تعریف شده است. API عکس چگالی است. نفت‌هایی که چگالی پایین‌تری دارند API بالاتری دارند و نفت سبک نامیده می‌شوند و نفت‌هایی که چگالی بالاتری دارند API پایین‌تری دارند و نفت سنگین نامیده می‌شوند.

API نفت در میدان‌های مختلف نفتی یک کشور ازجمله ایران باهم تفاوت دارد حتی به صورت روزانه، مقدار آن در یک چاه نفت تغییرات جزئی می‌کند و در محموله‌های نفتی معمولاً در هنگام تحویل محموله مقدار آن را اندازه‌گیری می‌کنند تا یک شناخت کلی نسبت به سبک یا سنگین بودن نفت پیدا کنند لازم به ذکر است در شرایط مختلف ازجمله با تغییر دما، API قابل‌تغییر است. بر این اساس به دلیل تنوع میزان API و تغییرات آن در طول زمان برای نفت تولیدی از یک میدان مشخص، در سراسر دنیا بازه‌هایی برای API تعیین‌شده است که بر اساس آن سبک و سنگین بودن نفت مشخص می‌شود. این دسته‌بندی در جدول زیر آمده است:

بنابراین مشخصات نفت خام تولیدی هر یک از میادین هر کشوری تنها می‌تواند مشخصا در یکی از دسته‌های سنگین، متوسط و سبک یا ترش و شیرین باشد. اما این گونه نیست که عدد API یا میزان غلظت گوگرد آن، ثابت و خاص آن نفت خام باشد. API و گوگرد همه نفت خامهایی که در یک دسته قرار دارند می‌تواند برابر یا نزدیک به هم باشد و در طول زمان تغییر می‌کند اما نه در حدی که دسته‌بندی آن نفت خام ها را تغییر دهد.

علاوه بر این، برخی از کشورها از جمله ایران میادین مشترک نفتی مختلفی با کشورهای همسایه دارند و نوع نفتی که از این میدان ها برداشت می‌شود از لحاظ سبک و سنگینی و کیفیت آن تقریبا یکسان است. در نتیجه، قاعدتا نفت های عرضه شده از این میادین در بازار جهانی با هم یکسان هستند.

با توجه به توضیحاتی که داده شد، نفت ایران، نفتی منحصر به فرد و قابل شناسایی نیست. در نتیجه، مطرح‌شدن موضوع «خاص و منحصر به فرد بودن (DNA) نفت خام ایران و در نتیجه، قابل شناسایی بودن آن کاملا غیر کارشناسانه و غیر عملیاتی است و صرفا یک بهانه واهی برای جلوگیری از فروش نفت در بورس در دوران تحریم است.

با توجه به مسیرهای شناسایی و اثرگذاری تحریم و خاص نبودن نفت خام ایران، با فروش ریالی نفت به بخش غیردولتی در بورس امکان بی اثر کردن تحریم‌های نفتی آمریکا افزایش می‌یابد زیرا محموله‌های نفتی در حجم‌های کم‌تری در اختیار بخش غیردولتی قرار می گیرد و در نتیجه رصد و تحریم فروش نفت ایران چه در بخش حمل‌ونقل و چه در بخش عملیات بانکی برای آمریکا سخت‌تر خواهد شد.

در مجموع، ضروری است شرکت ملی نفت ایران در زمان تحریم به دنبال تداوم فروش نفت از طریق متنوع سازی روش های فروش آن از جمله سازوکار بورس انرژی باشد. در واقع، وقتی از طریق بورس تضمین‌های لازم از خریدار برای پرداخت وجه آن گرفته می‌شود و بخش غیردولتی تمام ریسک فروش نفت در خارج از کشور را می‌پذیرد، قابل توجیه نیست این شرکت به بهانه های واهی از فروش نفت به آن‌ها خودداری کند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: