۱۴ مرد ۱۳۹۷ ساعت ۰۰:۰۱

مهاجران؛ برگ برنده اقتصادی کشورهای میزبان

انگاره غلط “افزایش نرخ بیکاری با ورود مهاجران” نتیجه‌ی نگرش نادرست در مورد اثراتی هست که دیده نمی‌شوند. ورود یک مهاجر به کشور باعث بیکار شدن یک کارگر ایرانی می‌شود. اما چیزی که دیده نمی‌شود این است که برای جوان ایرانی، فرصت شغلی دیگری ایجاد می‌شود. در طولانی‌مدت هم‌زمان با ورود مهاجران، هیچ افزایشی در نرخ بیکاری مشاهده نمی‌شود. ممکن است چرخه‌های شغلی و نوساناتی در نرخ بیکاری اتفاق افتاده باشد، اما نرخ بیکاری در طولانی‌مدت، افزایش پیدا نمی‌کند.

به گزارش عیارآنلاین، روزانه ده ها هزار نفر در سر تا سر جهان به امید زندگی بهتر ترک خانه و کاشانه می کنند تا به کشور رویایی شان مهاجرت کنند. مرز های جغرافیایی روز به روز سخت تر و گسترده تر شده اما مرزهای انسانی نه. قهرمانی تیم فوتبال فرانسه و جام جهانی ۲۰۱۸ آخرین و تازه ترین اثر این پدیده بود. تیمی که با داشتن ۷ بازیکن مهاجر در تکیب اصلی خود توانست تمام رقبایش را شسکت دهد.

در حال حاضر جمعیت مهاجران جهان به حدود ۲۵۸ میلیون نفر رسیده. رقمی که نسبت به ۵۰ سال پیش کره‌ی زمین تقریباً سه برابر شده است. اما پدیده ابعاد مختلفی در دل خودش گنجانده است. یکی از آن ها ابعاد اقتصادی مهاجرت است. اقتصاد و رونقی که علاوه بر مهاجران دو برنده بزرگ دیگر دارد؛ کشور مبدا و مقصد.

مهاجرت و اثرات مثبت اقتصادی برای کشور مقصد

-افزایش جمعیت و نیروی کار

یکی از مهم‌ترین و بدیع‌ترین ویژگی‌های مهاجرت ازنظر اقتصاددانان، ویژگی سرمایه‌گذاری بودن آن است. برای انجام یک فعالیت اقتصادی وجود دو عنصر الزامی است: سرمایه و نیروی کار. بعضی افراد سرمایه دارند و بعضی‌ها نیروی کار. این دو نیرو در کنار هم هستند که می‌توانند منجر به تولید اقتصادی و ایجاد مطلوبیت برای هر دو طرف شوند.در مقیاس اقتصاد کلان، مهاجرت پدیده‌ای تأثیرگذار است و باعث می‌شود که جمعیت و نیروی کار یک ناحیه کاهش و ناحیه‌ای دیگر افزایش پیدا کند. افزایش نیروی کار در یک ناحیه به‌طورکلی باعث افزایش تولید ناخالص داخلی در آن ناحیه می‌شود. به عنوان مثال در ۱۰ سال اخیر ۴۷ و ۷۰ در صد از افزایش جمعیت نیروی کار آمریکا و اروپا را مهاجران تشکیل می دادند.[۱]

-افزایش تولید ناخالص ملی

اقتصاددانان برای بررسی اقتصادی پدیده‌ی مهاجرت تولید ناخالص داخلی کشورها و نواحی را قبل و بعد از حضور مهاجران هم در کشورهای مبدأ و هم در کشورهای مقصد اندازه‌گیری می‌کنند. تفاوت در رقم تولید ناخالص داخلی قبل و بعد از حضور مهاجران در اکثر نقاط جهان معنادار است. نکته‌ی مهم و قابل‌توجه این است که نسبت جمعیتی مهاجران هم در کشور مبدأ و هم در کشور مقصد از نیروی کار خیلی کوچک، اما تأثیرشان بر تولید ناخالص داخلی بزرگ است.طبق آخرین آمارهای جهانی مهاجران ۳،۴ درصد از جمعیت کل کره‌ی زمین را تشکیل می دهند عددی که باعث شده تا سهمشان از تولید ناخالص داخلی کل جهان را به  ۹،۴ درصد برساند.

مهاجران در سال ۲۰۱۵ حدود ۶۴۰۰ میلیارد تا ۶۹۰۰ میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی جهان را به خود اختصاص داده بودند. بیشترین فایده از حضور مهاجران را کشورهای آمریکای شمالی و اروپای غربی می‌برند. ۲.۲ هزار میلیارد تا ۲.۵ هزار میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی آمریکای شمالی و ۲.۲ هزار میلیارد تا ۲.۳ هزار میلیارد دلار از تولید ناخالص داخلی اروپای غربی توسط مهاجران تولید شده است. همچنین تقریباً نیمی از تولید ناخالص داخلی کشورهای عربی حوزه‌ی خلیج فارس و یک‌چهارم از تولید ناخالص داخلی قاره‌ی اقیانوسیه توسط مهاجران تولید می‌شود.۴۸ درصد از تولید ناخالص داخلی کشورهای عربی حوزه‌ی خلیج فارس به دست نیروی کار مهاجر به دست می‌آید.

-تکمیل مشاغل پایین دستی و زنجیره‌های صنعتی و ایجاد تعادل در بازار

ورود مهاجران در کشورهای توسعه یافته باعث تکمیل و پر شدن مشاغل مهم و پایه ای آن ها شده است. این یعنی مهاجران با کامل کردن رده‌های پایین هرم‌های اشتغال باعث اشتغال‌زایی برای افراد با مهارت بیشتر در میان نیروهای بومی شده‌اند. به عنوان مثال بانک جهانی نیز در سال ۲۰۱۵ به بررسی اثرات حضور پناهندگان سوری بر بازار کار ترکیه پرداخت. حضور ۲،۵میلیون نفر پناهنده‌ی سوری ترکیه را به بزرگ‌ترین پذیرنده‌ی پناهندگان در جهان تبدیل کرده است. مطابق با این پژوهش حضور پناهندگان سوری باعث شده که افراد بومی از شغل‌های غیررسمی دست بکشند و به مشاغل رسمی که برای دولت ترکیه فواید مالیاتی دارد روی بیاورند.

ایران، مهاجران افغانستانی و فرصت‌های اقتصادی بزرگ

در ایران اما نبود نگاه فرصت محور نسبت به مهاجران بیشتر به چشم می آید. هر سه مزیت اقتصادی اشاره شده در بین مهاجران افغانستانی وجود دارد اما تا کنون بهره لازم و درست شاید از آنها برده نشده باشد. علاوه بر این همواره برخی از مسئولین و نمایندگان مجلس به خروج نیروهای کار مهاجر به خاطر افزایش بیکاری در بین نیروهای بومی اشاره می‌کنند.

اما به نظر می رسد خروج مهاجران چندان به نفع کشور نباشد. مطابق شکل بالا[۱] بسیاری از مشاغل انجام شده توسط آن ها بعنوان مثال، چوپانی گله‌های گاو در برخی مناطق ایران شغلی است که با درصد بسیار بالایی توسط مهاجران در حال انجام شدن است حالا اگر این حلقه از زنجیره دامپروری ایران حذف شود زنجیره های بالادستی و نهایی آن یعنی کالاهای دامی مصرفی مانند شیر ، پنیر وکره هم با مشکل جدی مواجه خواهد شد این بماند که مطابق شکل پایین و گزارش مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۴ حدود ۴۵ درصد بیکاران از افراد تحصیل کرده بالای لیسانس تشکیل می شود این یعنی قشر زیادی از بیکاران تحصیل کرده هستند و خیلی تمایلی به انجام چنین شغل هایی ندارند.

بررسی تجربیات سایر کشورها نیز نشان از نادرست بودن انگاره “افزایش نرخ بیکاری با ورود مهاجران” دارد. در واقع این نتیجه‌ی یک نگرش نادرست در مورد اثراتی هست که دیده نمی‌شوند. وقتی یک مهاجر وارد کشور می‌شود، واضح است که ما بیکار شدن یک کارگر ایرانی را می‌بینیم. اما چیزی که نمی­­بینیم این است که برای جوان ایرانی، فرصت شغلی دیگری ایجاد می­شود. در طولانی‌مدت، هم‌زمان با ورود مهاجران، هیچ افزایشی در نرخ بیکاری مشاهده نمی‌شود. ممکن است چرخه‌های شغلی و نوساناتی در نرخ بیکاری اتفاق افتاده باشد، اما نرخ بیکاری در طولانی‌مدت، افزایش پیدا نمی‌کند.

[۱] لیست مشاغل مجاز اتباع خارجی در ایران طبق نظر اداره اشتغال اتباع خارجی وزارت کار

[۱] http://www.oecd.org/migration/

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: