عضو کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس نهم در گفت و گوی تفصیلی با عیارآنلاین:

مدیریت نقدینگی گام اول مقابله با تحریم

مصباحی مقدم در تشریح مهمترین اقدامات اقتصادی تا پیش از تحریم‌ها گفت: گام اول مدیریت نقدینگی کشور است و انتشار اوراق سلف نفتی از مهمترین مصادیق مدیریت نقدینگی است.

به گزارش عیارآنلاین، با خروج ناگهانی آمریکا از برجام و بروز برخی التهابات در بازارهای سکه، ارز، مسکن و …، موضوع مدیریت مسائل داخلی اقتصاد، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت. در همین راستا پایگاه خبری تحلیلی عیارآنلاین در گفت و گویی تفصیلی با غلامرضا مصباحی مقدم نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی و عضو کمیسیون اقتصادی مجلس نهم، نظرات وی را در رابطه با مسائل اقتصادی اخیر و نحوه مدیریت اقتصادی جویا شده که در ادامه آمده است.

عیارآنلاین: با توجه به سابقه عضویت شما در کمیسیون برنامه و بودجه مجلس و سطح درگیری بالای شما با مباحث اقتصادی، مقدمه‌ای درباره مسائل کنونی اقتصادی کشور و راهکارهای آن بفرمایید.

من به عنوان پیش درآمد عرض می‌کنم که در حدود ۸۰% از اقتصاد ایران در داخل کشور است و در حدود ۲۰% به داد و ستد خارجی و صادرات و واردات مربوط است. اگر به ظرفیت ۸۰% اقتصاد داخلی (با تعبیر اقتصاد مقاومتی که مساله درونزایی است) اهمیت داده و حمایت شود و اگر مورد حمایت واقع می‌شد، از نظر اقتصادی دچار مشکلات کمتری بودیم. این مساله را به آقای رییس جمهور و معاون اول ایشان هم گفته‌ام. اگر بخش داخلی اقتصاد شکوفا بشود و با رشد بالا تعقیب شود، یک اقتصاد قوی شکل می‌گیرد و دنیا با اقتصادی قوی خوب تعامل می‌کند. اگر به ظرفیت‌های داخلی توجه نکنیم اقتصاد داخلی ما ضعیف نشان داده می‌شود و کشورهای جهان با اقتصاد ضعیف ارتباط خوبی برقرار نمی‌کنند.

تجربه دوران تحریم‌های قبل از برجام نیز به ما نشان داد که ۷۰% تا ۷۵% از مشکلات اقتصادی کشور ما ریشه در داخل دارد و درصد کمی به تحریم‌ها مربوط می‌شد. تا جایی که به خاطر دارم اتاق بازرگانی چندین تحقیق در این رابطه انجام داد و به این نتیجه رسید و این حرفی بدون حساب نبود. اگر ما بنا را بر این بگذاریم که اقتصاد ملی خود را در بخش داخلی تقویت کنیم و ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه را مورد استفاده قرار بدهیم اقتصادی قوی شکل می‌گیرد. ایران جزو ۳۰ اقتصاد بزرگ دنیاست. اگر از ظرفیت‌های داخلی اقتصاد درست بهره‌برداری شود، می‌توانیم جزو ۱۰ کشور برتر اقتصادی جهان باشیم. البته این هدف به یکی دو دهه کار جدی نیاز دارد.

نیروی انسانی یکی از امتیازات کشور است

اگر بخواهیم به تفصیل بیان کنیم باید ابتدا روی ظرفیت نیروی انسانی و نخبگی کشور حساب کنیم. سیاستی که در دوران دفاع مقدس داشتیم. جنگ بزرگی علیه ما تحمیل شد و شرق و غرب به حمایت از صدام برخواستند و کمکش کردند. ما در دوران جنگ با استفاده از نیروی جوان که نخبگی در آنها بروز کرد. با حرکتی جهادی که انها انجام دادند اولا بهم ریختگی اوضاع بعد از انقلاب را از نظر امکانات دفاعی سامان دادیم و در دوران دفاع مقدس نخبگی جوانان ما بهتر ظهور کرد. بعد اگر به همان شکل به بعد اقتصادی می‌پرداختیم، یقینا شرایط امروز ما این نمی‌بود. نخبگی جوانان ما در عرصه فناوری‌های پیشرفته، نانو، هسته‌ای، هوافضا، سلول‌های بنیادی، داروهای خاص، پزشکی و … خود را نشان داد. چه اتفاقی افتاده است که ما از این نخبگی در بخش اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی استفاده نکردیم؟

موقعیت عالی ایران در چهارراه جهانی

شرایط جغرافیایی و طبیعی اقتصاد ما نیز مزیت‌هایی دارد؛ از جمله این که ایران در چهارراه جهانی قرار دارد. اگر از منظر تاریخی نیز نگاه کنیم این جایگاه بسیار مهم و خاص بوده است. جاده ابریشم از ایران عبور می‌کرد و شرق و غرب در تجارت دوران گذشته از طریق ایران به هم پیوند می‌خوردند. این شرایط امروز هم وجود دارد. اطراف ما ۱۵ کشور قرار گرفته که می‌توانند از ظرفیت ایران برای نقل و انتقال کالاهای صادراتی خود استفاده کنند. در شرایط عادی کوتاهترین راه برای دست یافتن کشورهای شمال به حوزه خلیج فارس و دریای عمان، ایران است. ما می‌توانیم از این ظرفیت برای ترانزیت کالا و صادرات و وارداتشان استفاده کنیم. نسبت ما با شرق و غرب موقعیتی خوب برای ایران فراهم می‌کند. این ظرفیتی بسیار عالی است. ایران می‌تواند با تسهیل دسترسی در کشورهای منطقه مسیر را کوتاه کند و هزینه‌ها را کاهش بدهد و درآمد خوبی از این طریق بدست آورد.

ضعف مدیریت منابع آب داریم نه کمبود منابع آب

مورد بعدی ظرفیت آب و خاک است. برخلاف آنچه گفته شده و معروف است که «ایران با کمبود منابع آبی روبرو است»، در حقیقت از مشکل عدم مدیریت منابع آبی سخن گفته‌ایم. سهم زیادی از آب در کشور ما در بخش کشاورزی مورد استفاده قرار می‌گیرد. ما این مشکل را مدیریت نکرده‌ایم. یکپارچه‌سازی زمین و سیستم مدیریت آب و آبرسانی مشکل حل می‌شود. هزینه تولید در بخش کشاورزی کشور ما بالاست و بهره‌وری در این حوزه پایین است. ما به مدیریت آب و خاک نیاز داریم. با مدیریت درست می‌توانیم به خودکفایی در کالاهای اساسی برسیم.

متاسفانه ما واردکننده بزرگ نهاده‌های دامی هستیم. اگر بتوانیم کشت دانه سویا را به عنوان کشت دوم کشاورزان گندم کار ترویج کنیم، کشاورزان ما درآمد دومی به دست می‌آورند؛ آب کمتری مصرف می‌شود و زمین تقویت خواهد شد و تفاله آن قابل استفاده در تغذیه دام است. ما کم کاری می‌کنیم و به ظرفیت‌هایمان توجه نداریم. یکی از صاحب‌نظران کشاورزی از جهاد کشاورزی کشور تحقیقی انجام داده بود. ایشان برآوردی کرده بود که من بعدها در چند مرحله توسط صاحب‌نظران چک کردم و آنها این نتیجه را تایید کردند. ایشان می‌گفتند که ایران با ظرفیت فعلی آب و خاک می‌تواند ۳۰۰ میلیون جمعیت را غذا بدهد. این عالی است چون ما ۸۰ میلیون جمعیت هستیم که قسمت اعظم نیازمان را وارد می‌کنیم.

آب دریای شمال و خلیج فارس نعمتی الهی است که می‌توانیم برای صنعت و کشاورزی از آن استفاده کنیم. با توجه به ظرفیت مهندسی کشور در زمینه شیرین‌سازی آب، نمی‌توانیم یک ساحل جنوبی پر نعمتی داشته باشیم؟ کشورهای حاشیه خلیج فارس با استفاده از مهندسان خارجی این کار را انجام می‌دهند. ما بالای ۱۵ هزار مهندس کشاورزی داریم. این ظرفیت نخبگی بعلاوه ظرفیت آب و خاک، کشور را از مشکلات فعلی نجات می‌دهد. مشکل آب راه حل دارد.

دارنده بزرگترین ذخایر نفت و گاز جهان هستیم

همچنین ایران از نظر انرژی‌های نفت و گاز کشور اول جهان است. از این مزیت چطور استفاده می‌شود؟! روش بهره‌برداری ما بسیار غیرعقلایی است. ما روزانه ۸ میلیون بشکه نفت تولید می‌کنیم و در حدود ۷۰% در داخل مصرف می‌شود؛ این بسیار غلط است. این الگوی مصرف ۶ برابر جهان و ۱۰ برابر ژاپن و آلمان است. باید در این موارد کار کنیم. بهینه‌سازی انرژی مقدار مصرف ما را در داخل کاهش می‌دهد و ما می‌توانیم باقی انرژی را صادر کنیم. در سال ۱۳۸۵ محاسبه‌ای صورت گرفت و بر اساس آن سیاستگذاری شد تا ما شدت انرژی را در یک گام ۵ ساله به ۴ برابر میانگین جهانی برسانیم و در گام بعدی به ۳ برابر میانگین جهانی، ما می‌توانیم از فروش انرژی صرفه جویی شده ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد ارزی جدید داشته باشیم. اگر این مبلغ را در بخش نفت و گاز که مزیت روشن ما است سرمایه‌گذاری مجدد کنیم، می‌توانیم ارزش افزوده تولید کنیم.

امروز ارزش خام تولید نفت و گاز ما بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار است. اگر کشوری مثل ایران سالانه ۲۰۰ میلیارد دلار درآمد ناشی از حامل‌های انرژی داشته باشد، در توسعه خود سرمایه‌گذاری می‌کند و ظرف یک تا دو دهه به کشورهای درجه یک اقتصادی جهان می‌رسد.

ظرفیت‌های زیادی در گردشگری داریم

نکته دیگر، مساله گردشگری است. ما از نظر گردشگری آثار باستانی، مذهبی، اقلیمی و تفریحی نعمت بزرگی در اختیار داریم. ترکیه سال ۲۰۱۷ حدود ۲۶ میلیارد دلار درآمد از گردشگری داشت. ترکیه نفت ندارد و به ۲ برابر قیمت نفت را از جهان خریداری می‌کند. مالیات سنگینی برای سوخت می‌گیرد و حمل و نقل ترکیه قیمت گرانی دارد. ولی همان حمل و نقل ارزانتر از ما تمام می‌شود و این از عجایب روزگار است. چون مصرف انرژی وسایل نقلیه در این کشور کم است؛ این یعنی مدیریت امکانات کشور.

بسیار روشن است اگر از ظرفیت‌های داخلی بهره بگیریم یک اقتصاد مقتدر و قوی خواهیم داشت. وقتی چنین اقتصادی داشته باشیم حتما کشورهای جهان با ما راه می‌آیند. اگر این روال اقتصادی به صورت شبکه‌ای دربیاید کشور‌های اطرافمان را به نوعی به خود وابسته کرده‌ایم و با ایجاد وابستگی دنیا به انرژی ایران امنیت ما تامین می‌شود. ما با خط لوله صلح با دنیا ارتباط خوبی خواهیم داشت. مثل کاری که روسیه با اروپا انجام می‌دهد. ما باید در مورد اروپا به رقابت با روسیه بپردازیم. ذخایر گازی ما بیش از روسیه است. ما باید از این ظرفیت‌ها استفاده کنیم. این خطای بزرگی در تفکر مدیران ارشد اجرایی کشور است که گمان می‌کنند اگر دست کمک به سوی دیگران دراز کنند، مشکلات ما حل خواهد شد؛ اینطور نیست.

دچار فساد و رودربایستی هستیم

عیارآنلاین: مشکلات بسیاری وجود دارد که همه از آن اطلاع دارند. ولی چرا در اجرا کسی به این مشکلات توجه نمی‌کند؟ چرا برای حل مشکلاتی که در وجود آنها اتفاق نظر هست، اتفاق عمل دیده نمی‌شود؟

ما دچار فساد و رودربایستی هستیم. فساد به کشور ما بسیار ضربه زده است. اگر فساد رخت بربندد، این اقدامات انجام می‌شود. همچنین ما در رودربایستی با گروهها و جریانها و احزاب هستیم. فشار‌هایی وارد می‌کنند و در همین انتخابات ریاست جمهوری دیدیم و غوغای بعدی را نیز ملاحضه کردید. وقتی طیفی به شما رای دادند، باید مدیرانتان را از همان طیف انتخاب کنید. رودربایستی ایجاد مشکل می‌کند. در حالی که نگاه مدیریت کلان کشور باید ملی باشد. باید از تمام ظرفیت نخبگی کشور استفاده کنیم. با صراحت می‌گویم امروز مدیریت ارز ما در دست کیست؟ کسی که هیچ تجربه ارزی ندارد. این یعنی چه؟! جناب سیف هم یک دکتری حسابداری است و تجربه بانکداری تجاری دارد. یک غیرمتخصص اقتصاد را در راس بانک مرکزی گذاشته‌ایم. شایسته سالاری و انتخاب کسانی که به عزت و قدرت ملی باور دارند، نیاز ما است.

پولی که طی دو سه دهه اخیر تزریق شده است به صورت سیلاب درآمده و ویران کرده است. دولت قبل از آقای احمدی نزاد تا ۹۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی داشت. که به ۵۰۰ هزار میلیارد تومان تبدیل شد. امروز هم ۱۶۰۰ هزار میلیارد تومان است. این نقدینگی وحشتناک است. جهش قیمت ارز و سکه حاصل این بی‌مدیریتی است که این حجم از نقدینگی را به تولید هدایت نکرده است. همین سیلاب نقدینگی اگر مدیریت می‌شد، سازنده هم بود ولی امروز آسیب زننده است. طرح تحول سلامت مدیریت موسسات مالی و اعتباری و… چرا پیشگیری نشد؟! به قول معروف «سرچشمه شاید گرفتن به بیل / چو پر شد نشاید گرفتن به پیل». باید به موقع اقدام کرد. اقدامی که اخیرا دولت در مورد ارز انجام داد، نمی‌شد دو سال قبل اعلام دهد؟! اقدام به هنگام می‌تواند مفید باشد و اقدام در غیر وقت کشور را به باد می‌دهد. به نظر می‌رسد ضعف مدیریت و سوءمدیریت باید جلوگیری شود. امکانات ملی ما برای اقتصادی پر رونق و شکوفا بسیار عالی است ولی آنچه که مهم است استفاده درست از این‌ها است.

مدیریت نقدینگی گام اول مقابله با تحریم‌های پیش رو

عیارآنلاین: به نظر شما مهمترین کارهای دولت تا زمان آغاز تحریم‌ها چه باید باشد؟

گام اول مدیریت نقدینگی کشور است. نقدینگی گسترده باید به سمت تولید هدایت شود انهم به طور عهده تولید مواردی که ایجاد اشتغال کند و نیاز کشور را تامین کند و بازدهی داشته باشد. بانکها رها شده‌اند و هر کاری که دوست دارند انجام می‌دهند. بانکها بر اساس منافع خود این نقدینگی را به بخش‌های زود بازده و یا غیرمولد می‌برند. اخیرا ۴ یا ۵ بانک به خرید سکه ورود کرده‌اند. یعنی منابعی که باید به سمت تولید می‌رفت به بخش واسطه گری و دلالی وارد شده است. به جای کمک به اقتصاد درست در خط تخریب حرکت می‌کنند. بنابراین مدیریت نقدینگی حرف اول را می‌زند. همچنین میزان ارز موجود، برای تمام نیازهای کشور کافی است. ولی تقاضاهایی خارج از منافع اقتصادی و ملی وجود دارد. تقاضا برای انتقال سرمایه به خارج و تقاضا برای تبدیل سرمایه ریالی به سرمایه ارزی و بلوکه کردن آن در داخل که امروز رقم بسیار بزرگی ارز در دست مردم است. مدیریت همین ارز باید مورد توجه باشد. ما امروز در بخش بالا دستی نفت و گاز نیازمند ارز هستیم. پیشنهاد من این است اوراق سلف نفتی منتشر کنید. از این راه سودی واقعی حاصل می‌شود و مثل سود بانکی موهوم نیست. سود نفت و گاز ما سالانه حداقل ۵۰% است. اگر این طور ببینیم نقدینگی کاملا به این سمت می‌آید. باید به این روش ارز را جمع کنیم.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: