۲۷ تیر ۱۳۹۷ ساعت ۰۰:۲۵

سواپ نفت به عراق؛ فرصت درخشانی که در خطر است

وزارت نفت ایران پس از وقفه‌ای طولانی، در ۱۳ خردادماه، خبر از آغاز اجرای عملیات سوآپ نفت به عراق داد اما چهار روز بعد، این خبر از سوی وزارت نفت عراق تکذیب شد. مزایای این طرح ایجاب می‌کند طرف ایرانی موانع فنی و سیاسی این طرح را مرتفع نمایند تا این فرصت ارزشمند از دست نرود.

به گزارش عیارآنلاین، آذرماه ۹۶ وزارت نفت عراق از امضای تفاهم سوآپ نفت میان ایران و عراق خبر داد. نفت کرکوک که از طریق بندر جیحان ترکیه صادر می‌شد، قرار شد با نفت ایران معاوضه یا به‌اصطلاح سوآپ شود. به‌گونه‌ای که ایران در استان کرمانشاه روزانه بین ۳۰ تا ۶۰هزار بشکه دریافت و معادل همین مقدار نفت را از جنوب کشور به عراق یا مشتریان او تحویل دهد. سوآپ به‌نوعی از معامله اطلاق می‌شود که به‌صورت معاوضه‌ای انجام می‌گیرد و ریسک پایینی دارد. در صنعت نفت نیز این نوع معامله با توجه به شرایط سیاسی، اقتصادی، جغرافیایی و یا عوامل دیگر با توافق طرفین انجام می‌شود. بر اساس تفاهم‌نامه بین ایران و عراق، قرار است عراق نفت خام را از مناطق شمالی -یعنی استان کرکوک- به همسایگی خود در طرف ایران -یعنی استان کرمانشاه- انتقال دهد و در عوض ایران نفت خود در بنادر جنوبی را به عراق تحویل دهد.

در حالت کلی سوآپ نفت برای طرفین مزایای زیادی دارد و باعث می‌شود تا نیاز به انتقال نفت به نقاط دوردست کاهش یابد؛ درنتیجه به کاهش اتلاف هزینه و وقت، ترافیک جاده‌ای، تصادفات و مخاطرات رانندگی، آلودگی هوا و مصرف سوخت می‌انجامد. به‌علاوه اجرای عملیات سوآپ و زمینه‌سازی برای اجرای آن، اشتغال‌زایی نیز به همراه دارد. دریافت حق ترانزیت از دیگر منافع اجرای سوآپ نفت با عراق محسوب می‌شود. علاوه بر مزایای ذکرشده ملاحظات سیاسی و منافع راهبردی کشورها مثل رابطه با همسایگان نیز در تمایل طرفین برای انجام چنین توافقاتی مؤثر است.

اولین اقدام برای اجرای سوآپ بین ایران و عراق از اواخر سال ۹۵ با سفر زنگنه، وزیر نفت، به بغداد انجام شد و با سفر متقابل وزیر نفت عراق به تهران ادامه یافت. در طی ناآرامی‌ها در عراق و مبارزه با داعش در این کشور، اقلیم کردستان بر میادین نفتی کرکوک مسلط شده بودند و این امر خود مانعی در برابر اجرای این طرح بود. در سال گذشته سران اقلیم کردستان تصمیم به همه‌پرسی استقلال‌طلبانه گرفتند که با مخالفت همسایگان و دولت مرکزی عراق این طرح ناکام ماند. پس از این ناکامی، نیروهای نظامی عراق نیروهای کرد را از مناطق شمالی عقب راندند و بر میادین نفتی کرکوک مسلط شدند. پس از این رویدادها که شرایط برای اجرایی شدن سوآپ مساعدتر شده بود، در آذرماه ۹۶، وزارت نفت عراق خبر امضای این توافق را رسانه‌ای کرد اما تا خردادماه ۹۷، خبری از آغاز اجرای این معامله نبود تا اینکه در ۱۳ خردادماه، خبرگزاری وزارت نفت ایران (شانا) خبر از آغاز سوآپ بین ایران و عراق داد. حتی گفته شد که نفت‌کش‌هایی از عراق به خاک ایران وارد شدند و در حال طی اقدامات گمرکی هستند تا این نفت را در دره‌شهر که توسط شرکت پخش معین گردیده تخلیه کنند. آن‌طور که مقررشده است با اجرای عملیات فنی و استقرار پمپ‌ها و تجهیزات موردنیاز این نفت از دره‌شهر به تنگ فنی و از آن به پالایشگاه‌های کشور همچون تبریز و تهران و اراک ارسال خواهد شد.

اما خبر خوب وزارت نفت چند روز بیشتر دوام نیاورد و دوباره ابهامات و عدم اطمینان از آغاز اجرای سوآپ به اذهان بازگشت. در ۱۷ خردادماه، وزیر نفت عراق با رویترز مصاحبه‌ای داشت که طی آن از عدم آغاز سوآپ بین ایران و عراق خبر داد و خبر آغاز شدن آن را تکذیب کرد. وی دلیل خود را وجود نواقص لجستیکی بیان کرد.

تکذیب خبر آغاز سوآپ از سوی عراق تردیدهایی در مورد اجرایی شدن این پروژه به وجود آورد. از طرفی مسئولان ایرانی از وجود نقص فنی در سیستم گمرکی کشور خبر دادند که آن‌هم می‌توانست دلیل این گفته وزیر نفت عراق باشد؛ یعنی ممکن است منظور از تکذیب آغاز این عملیات نه منتفی بودن یا مشکل اساسی بلکه نواقص فنی در سر راه این پروژه بوده باشد؛ البته بعد از اظهارنظر این مسئول عراقی، موضع مشخص و رسمی از سوی مقامات ایرانی در این باب صورت نگرفت که این امر به نگرانی‌ها درباره آغاز عملیات سوآپ دامن زده است.

در عرصه سیاسی نیز کشورهایی مثل ترکیه، عربستان و آمریکا از این عملیات ناخرسند بوده و طبعاً فشارهایی در راستای عدم اجرای این پروژه در دستور کار خود قرار داده‌اند. ترکیه که تاکنون مجرای انتقال نفت کرکوک بوده و از حق ترانزیت و منافع استراتژیک آن بهره برده، طبعاً به‌خاطر از دست دادن این موقعیت، با پروژه مذکور مخالف است. ازآنجایی‌که اجرای این طرح منافع سیاسی و استراتژیک خود را به همراه دارد، دلیل عربستان و آمریکا نیز برای مخالفت با این طرح می‌تواند جلوگیری از انتفاع ایران از مزایای سیاسی و اقتصادی آن باشد.

هرکدام از این عوامل یا هر عامل دیگری که باعث توقف یا تأخیر در این پروژه شده باشد، تلاش جدی مسئولان ایرانی در این زمینه را می‌طلبد. مزایای گفته‌شده این طرح ایجاب می‌کند طرف ایرانی موانع این طرح را چه از نظر فنی و چه از نظر سیاسی مرتفع نمایند تا هرچه سریع‌تر اجرای سوآپ نفت عراق و ایران آغاز شود.

تجربه نشان می‌دهد در صورت تعلل و عدم پیگیری جدی، چنین فرصت‌های استراتژیک و مقرون‌به‌صرفه‌ای به‌آسانی می‌تواند از دست برود؛ مانند آنچه تاکنون در قبال خط لوله صلح اتفاق افتاده است. خط لوله صلح که قرار بود در سال‌های گذشته افتتاح شود و گاز ایران را به پاکستان و هند صادر کند، هم‌اکنون از سوی پاکستان متوقف شده است؛ به‌جای آن با حمایت آمریکا و عربستان، طرح جایگزینی در حال اجرا است تا گاز ترکمنستان به پاکستان و هند صادر شود و درنتیجه ایران دستش از این معامله کوتاه بماند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: