۲۶ تیر ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۴۷

ضرورت جرم‌انگاری دریافت پورسانت در حوزه سلامت

در کنار ایجاد سازوکارهای مناسب برای جلوگیری از دریافت پورسانت در نظام سلامت، باید در بعد قانونی نیز این موضوع مورد توجه قرار گرفته و برای آن جرم‌­انگاری صورت گیرد. بررسی قوانین مرتبط با عملکرد پزشکان و ارائه‌­دهندگان خدمات در کشور نشان می­‌دهد که دریافت پورسانت، جرم یا تخلف محسوب نمی­‌شود و همین امر باعث شکل­‌گیری بستر فساد شده است.

به گزارش عیارآنلاین، پورسانت یا تقسیم پول (Fee Splitting) به تقسیم پول بین شاغلان یک حرفه از طریق ارجاع به یکدیگر گفته می‌­شود. گاهی به جای واژه پورسانت از واژگان دیگری مانند «حق کمیسیون» (commission) یا «حق حساب، حق سهم» (kickback) برای توصیف این عمل استفاده می­‌گردد. روابط مالی بین بیمار و ارائه‌­دهندگان خدمات باعث شده است نظام سلامت به یکی از حوزه­‌های مستعد در وقوع تخلف پورسانت تبدیل شود.

گرفتن پورسانت در نظام سلامت می­‌تواند به اشکال مختلف انجام گیرد، به عنوان مثال پزشک با ارجاع بیمار به مراکز تشخیصی مانند آزمایشگاه­‌ها و مراکز تصویربرداری، بخشی از پول پرداخت شده توسط بیمار به آن مرکز را به عنوان پورسانت دریافت می­‌کند؛ در نوع دیگر، پزشک در ازای تجویز داروهای یک شرکت داروسازی خاص برای بیماران، حق­‌السهم نقدی دریافت می­‌کند یا از طرف شرکت داروسازی به سفرهای خارجی علمی دعوت می‌­شود؛ گاهی پزشکان جراح برای خرید تجهیزات مورد نیاز برای بیمارستان یا بیمار، با شرکت­‌های تجهیزات پزشکی زدوبند کرده و در ازای خریدهای انجام شده که با ارجاع پزشک صورت می‌­گیرد، پورسانت دریافت می‌­کنند. این نکته اخیرا مورد توجه مسئولین وزارت بهداشت قرار گرفته است چنانچه مدیرکل نظارت بر اعتباربخشی و امور درمان وزارت بهداشت با اشاره به دستور وزارت بهداشت مبنی بر تامین تجهیزات و ملزومات پزشکی در همه بیمارستان‌های کشور اعم از دولتی، خصوصی و … و عدم ارجاع بیماران به خارج از بیمارستان برای تهیه این ملزومات، اظهار داشته­ است: «باید توجه کرد که یکی از مصادیق فساد که ممکن است رخ دهد، رابطه مالی بین جراح و شرکت‌های تجهیزات پزشکی است. باید بدانیم که این موضوع در هیچ کجای دنیا پذیرفته نیست و هیچ منطقی چنین موضوعی را نمی­پذیرد[۱]»

تخلف دریافت پورسانت در نظام قانونی کشور

در کنار ایجاد سازوکارهای مناسب برای جلوگیری از دریافت پورسانت در نظام سلامت، باید در بعد قانونی نیز این موضوع مورد توجه قرار گرفته و برای آن جرم‌­انگاری صورت گیرد. بررسی قوانین مرتبط با عملکرد پزشکان و ارائه‌­دهندگان خدمات در کشور نشان می­‌دهد که دریافت پورسانت، جرم یا تخلف محسوب نمی­‌شود و همین امر باعث شکل­‌گیری بستر فساد شده است. بررسی  «قانون تعزیرات حکومتی در امور بهداشتی و درمانی»، «آئین­‌نامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفه­ای شاغلن حرفه‌­های پزشکی و وابسته در سازمان نظام پزشکی» و «قانون مجازات اسلامی» که به عنوان قوانین مورد ارجاع در نظام سلامت استفاده می‌شوند، نشان می‌­دهد در هیچ ماده قانونی به موضوع دریافت پورسانت پرداخته نشده است. گاهی «تحمیل هزینه­‌های غیرضروری به بیماران» و «ارائه خدمات مازاد بر احتیاج» که به ترتیب در در ماده ۷ آئین­‌نامه نظام پزشکی و ماده ۴ قانون تعزیرات آورده شده­‌اند، به اشتباه به عنوان پورسانت تلقی می­‌شوند در حالی که تعریف این دو متفاوت است، ممکن است پزشک در اثر ضعف و سهل­‌انگاری در تشخیص یا درمان باعث تحمیل هزینه­‌های غیرضروری و مازاد بر بیمار شود در حالی که پورسانتی از جایی دریافت نمی­‌کند.

تجربیات جهانی در جرم‌انگاری دریافت پورسانت

علی­‌رغم اینکه در ایران دریافت پورسانت تخلف و جرم محسوب نمی­‌شود، بررسی قوانین حوزه پزشکی در کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا و آلمان بیانگر آن است که برای دریافت پورسانت قوانین سختگیرانه‌­ای وضع شده است.

آمریکا: در ایالات متحده آمریکا، به دلیل اهمیت موضوع، «قانون فدرال حق سهم[۲]» به تصویب رسیده است (قوانین فدرال در مقایسه با قوانین ایالتی، برای موضوعات مهم و حساس تدوین می‌­شوند). بر اساس این قانون، در صورتی که پزشک و مرکز ارائه­‌دهنده خدمات مرتکب این جرم شوند هر کدام جداگانه به مجازات‌های زیر می‌­توانند محکوم ­شوند:

  • جریمه نقدی تا سقف ۲۵هزار دلار
  • جریمه زندان تا سقف ۵ سال
  • اخراج از برنامه­های مراقبت سلامت فدرال
  • جریمه­های مدنی توسط دولت تا سقف ۵۰هزار دلار

علاوه بر قانون فدرال حق سهم، قوانین مرتبط دیگری از جمله «قانون اخلاق در ارجاع بیمار[۳]»، «قانون مبارزه با صورت‌حساب کذب[۴]»  نیز در ایالات متحده آمریکا به تصویب رسیده است.

کانادا: در کانادا بر خلاف آمریکا، قانون مستقل و جداگانه­‌ای برای دریافت پورسانت وجود ندارد بلکه قوانین مرتبط با این تخلف در بین قوانین سه بخش زیر گنجانده شده‌­اند:

  • کدهای رفتار حرفه­‌ای در صنعت
  • قوانین رفتار پزشکی
  • قوانین استانی و منطقه‌­ای

در کانادا علاوه بر جرم تلقی شدن دریافت حق­‌السهم، محدودیت­های قانونی در زمینه سرمایه­‌گذاری در تامین محصولات و خدمات سلامت برای پزشکان اعمال شده است؛ بر این اساس محدودیت­‌های زیر قابل اعمال است:

  • ممنوعیت کامل سرمایه­‌گذاری
  • ممنوعیت ارجاع به مراکزی که پزشک در آن منافع اقتصادی دارد
  • کسب مجوز از قانون­گذار برای سرمایه­‌گذاری
  • انتشار منافع برای بیمار، قانون­گذار و همکاران
  • ترکیبی از موارد فوق

آلمان: در آلمان، مشابه کانادا، قانون سهم‌­خواری بین قوانین بخش­‌های مختلف وجود دارد. بر اساس کدهای رفتاری حرفه­‌ای[۵] در صورتی که پزشک پورسانت دریافت کند، مجرم شناخته شده و به جریمه نقدی و تا سقف سه سال زندان محکوم می­‌شود. طرف پرداخت­ کننده پورسانت نیز تحت پیگرد قرار می­‌گیرد.

پیوست:


[۱] منبع: ایسنا

[۲] Anti-kickback Statute

[۳] Ethics in Patient Referral Act

[۴] False Claims Act

[۵] Model Professional Code of Conduct (MBO-Ä)

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: