ساخت محور چابهار ـ سرخس پاسخی به تقاضای ترانزیتی آسیای میانه

یکی از مهم‌ترین محورهای ریلی در دست ساخت برای ترانزیت بار از آسیای میانه به آب‌های آزاد واقع در جنوب ایران، خط آهن ترانزیتی چابهار-سرخس است. مزیت این خط نسبت به سایر خطوط در دست احداث موضوع درآمدزایی آن است. این ویژگی سبب شده است تا ساخت این محور ریلی در شرایطی که دولت با کمبود منابع مالی دست‌وپنجه نرم می‌کند، توسط بخش غیردولتی و عمومی در قالب قراردادی BOT (ساخت، بهره‌برداری و انتقال) امکان‌پذیر باشد.

به گزارش عیارآنلاین، در جریان دیدار مدیرعامل راه‌آهن و وزیر حمل‌ونقل ریلی راه‌آهن ترکمنستان که در اردیبهشت‌ماه امسال صورت گرفت، محمد زاده مدیرعامل شرکت راه‌آهن در نشست خبری خود گفت: در سال ۲۰۱۷ میزان ترانزیت بار ترکمنستان از ایران نزدیک ۸۰۰ هزار تن بوده است، درحالی‌که مطالعات نشان می‌دهد که ظرفیت این مسیر بیش از ۷ تا ۸ میلیون تن بار است.

این سخن مدیرعامل راه‌آهن این سؤال را به ذهن متبادر می‌کند که چه عواملی سبب شده است تا باوجود این حجم از تقاضای حمل بار، تنها ۱۰ درصد از این ظرفیت عملیاتی شود؟

در حال حاضر تنها محور ریلی فعال برای ترانزیت بار از آسیای میانه به آب‌های آزاد واقع در جنوب ایران، خط آهن بندرعباس ـ سرخس است. این خط آهن که بیشترین سهم در ترانزیت ریلی کشور را بر عهده دارد، به دلایل مختلفی ازجمله ضعف در کنترل ترافیک خطوط، اولویت دادن به قطارهای مسافری و مسائل مربوط به تراک بندی و سیستم‌های علائم، بهره‌وری کمی دارد. بدین ترتیب اولویت اصلی در بهره مندی از ظرفیت موجود برای کسب منافع حاصل از ترانزیت کالا، افزایش بهره‌وری خطوط در حال بهره‌برداری است.

جدای از بحث افزایش بهره‌وری، محور دومی که به‌صورت ویژه، باهدف اتصال کشورهای آسیای میانه و افغانستان به آب‌های آزاد در دست‌ساخت قرارداد خط آهن ترانزیتی چابهار ـ سرخس است. ساخت قطعه اول این محور راهبردی از چابهار تا زاهدان که ۴۰ درصد کل مسیر را دربر می‌گیرد از سال ۸۹ آغازشده است و هم‌اکنون پس از گذشت ۸ سال از شروع آن پیشرفتی کمتر از ۳۵ درصد دارد. با توجه به سرمایه‌گذاری ۱ میلیارد دلاری سازمان بنادر برای بهره‌برداری از فاز ۱ توسعه بندر شهید بهشتی چابهار و افزایش ظرفیت این بندر تا ۸.۵ میلیون تن تخلیه و بارگیری در سال که در اواخر سال گذشته انجام شد، هم‌اکنون تنها زیرساخت باقی‌مانده برای جذب این تقاضای ترانزیتی، ساخت محور ریلی چابهار ـ سرخس است.

کمبود منابع مالی دولتی و عدم اولویت قرار گرفتن این محور در بین پروژه‌های در دست‌ساخت سبب شده است که بهره‌مندی از عواید حاصل از بهره‌برداری از این خط برای کشور با تأخیر همراه شود. بنابر اعلام معاون برنامه‌ریزی و مدیریت منابع وزارت راه و شهرسازی، ترانزیت هر تن کالا برای مجموع اقتصاد کشور ۲۸۵ دلار درآمد مستقیم و غیرمستقیم خواهد داشت. به‌عبارت‌دیگر در صورت جذب ۸ میلیون تن کالای ترانزیتی موجود در کشورهای آسیای میانه به این خط، تنها از طریق بهره‌برداری از این محور، می‌توان سالانه بیش از ۲ میلیارد دلار برای کشور درآمدزایی داشت.

مزیت این خط نسبت به سایر خطوط در دست احداث موضوع درآمدزایی آن است. این ویژگی سبب شده است تا ساخت این محور ریلی در شرایطی که دولت با کمبود منابع مالی دست‌وپنجه نرم می‌کند، توسط بخش غیردولتی و عمومی در قالب قراردادی BOT (ساخت، بهره‌برداری و انتقال) امکان‌پذیر باشد.

طبق قانون بودجه سال ۹۷، ساخت کل این محور ریلی از چابهار تا سرخس اعتباری بالغ‌بر ۷ هزار میلیارد تومان نیاز دارد که با فرض جذب نصف تقاضای بار عنوان‌شده توسط مدیرعامل راه‌آهن معادل ۴ میلیون تن بار ترانزیتی در سال اول بهره‌برداری و اخذ تعرفه‌های کنونی برای حمل این بار (معادل ۵۲ فرانک سوئیس به ازای هر تن) توسط سازنده بخش غیردولتی، نرخ بازده داخلی (IRR) برای سرمایه‌گذار این حوزه بیش از ۲۰ درصد ارزی برآورد شود.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: