۳۰ خرد ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۰۶

چه کسی مسئول سهام عدالت است؟

بلاتکلیف ترین دارایی کشور به گفته‌ی بسیاری از کارشناسان، ۶۵ هزار میلیارد تومان دارایی سهام عدالت، بلاتکلیف ترین دارایی کشور است. مهم‌ترین دلیل عدم بهره‌وری سهام عدالت در طول این سال‌ها، ایجاد یک لایه‌ی واسط مدیریتی بین مالکین سهام (مردم) و شرکت‌های سرمایه پذیر بود.

به گزارش عیارآنلاین، بیش از ۱۲ سال از اجرای طرح سهام عدالت زمان می‌گذرد. طرحی که در راستای اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی و با اهدافی هم‌چون گسترش خصوصی سازی، توسعه‌ی بنگاه داری در میان عموم مردم و هم‌چنین کاهش مدیریت دولتی در راستای افزایش بهره‌وری صنایع، آغاز شد. به موجب این طرح، بخشی از سهام ۴۹ شرکت دولتی، در قالب شرکت سرمایه گذاری سهام عدالت به مشمولین سهام (دهک‌های پایین جامعه) واگذار شد.

جدول ۱، آخرین فهرست شرکت‌های زیر مجموعه‌ی سهام عدالت را نشان می‌دهد.

همان‌طور که در جدول ۱ مشخص است، سهام عدالت به عنوان سهام‌دار، در بسیاری از بنگاه‌های بزرگ اقتصادی کشور، در صنایع مهم و استراتژی از جمله صنعت پالایش، پتروشیمی، فلزات و مالی حضور دارد. تا آن‌جا که در بعضی از شرکت‌های مذکور، سهام مدیریتی (بالای ۵۰ درصد) داشته و تصمیم گیرنده‌ی اصلی محسوب می‌شود و در بسیاری دیگر از شرکت‌ها، یکی از سهام‌داران اصلی به حساب می‌آید. با وجود برنامه ریزی‌ها و اهداف معین شده، این طرح یکی از دغدغه‌های اصلی دولت تلقی شده و به گفته‌ی بسیاری از کارشناسان، ۶۵ هزار میلیارد تومان دارایی سهام عدالت، بلاتکلیف ترین دارایی کشور است. این سردرگمی کلاف سهام عدالت از آن‌جا ناشی می‌شود که علی‌رغم انتقال مالکیت شرکت‌های بزرگ ایران به مردم در قالب سهام عدالت، مدیریت و سهام‌داری این ۴۹ شرکت به صورت قطعی به مردم واگذار نشده است. مهم‌ترین چالش مطرح شده در طرح سهام عدالت،‌ مکانیزم اثرگذاری مردم در این ۴۹ شرکت است. بر اساس اساس‌نامه‌ی ارکان سهام عدالت، نظرات مدیران شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی و کانون سهام عدالت و هم‌چنین ترازهای مالی شرکت‌های زیر مجموعه‌ی سهام عدالت، در بحث نحوه‌ی اداره‌ی سهام عدالت، نتایج زیر حاصل می‌شود:

  • مردم (مشمولین سهام عدالت) به صورت خودکار، عضو تعاونی‌های عدالت شهر و روستا هستند.
  • از میان مردم به عنوان اعضای حقیقی مجمع عمومی، هیئت مدیره‌ی تعاونی‌های عدالت شهر و روستا تشکیل می‌شود.
  • اعضای هیئت مدیره‌ی تمامی تعاونی‌های عدالت شهر و روستای هر استان، مجمع عمومی شرکت سرمایه گذاری آن استان را تشکیل داده و از میان خود، هیئت مدیره‌ی شرکت سرمایه گذاری استان را مشخص می‌کنند.
  • اعضای هیئت مدیره‌ی تمامی استان‌ها، مجمع عمومی کانون سهام عدالت را تشکیل می‌دهند.
  • از میان اعضای مجمع (نماینده‌های هر استان)، اعضای هیئت مدیره‌ی کانون سهام عدالت انتخاب می‌شوند (درصد سهم هر استان در رأی‌گیری مجمع، متناسب با جمعیت آن استان است).
  • هیئت مدیره‌ی کانون، از میان اعضای حقیقی و حقوقی کانون که تمامی استان‌ها را شامل می‌شود، یک یا چند نفر را، متناسب با سهم سهام عدالت در شرکت سرمایه‌پذیر به عنوان نماینده‌ی سهام عدالت در مجمع عمومی آن شرکت معرفی می‌کند.
  • افراد معرفی شده، متناسب با توانایی‌های فردی و یا ارتباطات اجتماعی و سیاسی (لابی)، امکان ورود به هیئت مدیره‌ و تاثیر گذاری در تصمیم گیری‌های شرکت مذکور را پیدا می‌کنند.

بدین ترتیب، این طور برنامه ریزی شده بود که مشمولین سهام عدالت (عموم مردم) به صورت غیر مستقیم در تصمیم‌های شرکت‌های سرمایه‌پذیر، تأثیرگذار باشند و این امکان را داشته باشند که حتی خود به عنوان نماینده‌ی سهام عدالت در هیئت مدیره‌ی آن شرکت، فعالیت کنند.

مهم‌ترین چالش‌های این فرآیند که شاید بتوان گلوگاه اصلی عدم بهره‌وری سازوکار سهام عدالت و بالتبع، شرکت‌های زیر مجموعه سهام عدالت دانست به شرح زیر است:

  1. عدم شفافیت و اطلاع رسانی مناسب به مردم پیرامون مکانیزم اثر گذاری تعاونی‌های شهر و روستا در شرکت‌های سرمایه پذیر
  2. وجود لابی‌های دولتی در انتخابات کانون به جای مکانیزم مبتنی بر تخصص، در عزل و نصب‌های نماینده‌ی سهام عدالت در شرکت‌های زیر مجموعه
  3. نبود سازوکارهای نظارتی بر عملکرد نماینده‌ی سهام عدالت در شرکت‌های سرمایه پذیر

هم اکنون نیز با توجه به آغاز زمان قانونی آزادسازی سهام عدالت و هم‌چنین بازپرداخت اقساط سهام عدالت از محل سود شرکت‌های سرمایه‌پذیر، ضرورت اصلاح وضع موجود، بیش از پیش احساس می‎شود.

مهم‌ترین نکاتی که باید در اصلاح ساختار اداره‌ی سهام عدالت در نظر گرفت، عبارتند از:

  • جلوگیری از حکمرانی مدیریت دولتی به عنوان نماینده‌ی مردم، بر شرکت‌های سرمایه پذیر
  • تبدیل شرکت‌های غیر بورسی سهام عدالت، به شرکت بورسی، در راستای افزایش شفافیت
  • اداره‌ی شرکت‌های سهام عدالت توسط افراد ذی‌نفع، در راستای افزایش بهره‌وری اقتصادی
  • صیانت از حقوق مشمولین سهام عدالت از طریق شفافیت و اطلاع رسانی دقیق (بر خلاف مسیر سالیان گذشته)
  • واگذاری مستقیم سهام به مردم و دادن اختیار فروش سهام به آن‌ها در راستای تحقق حقوق مالکانه
  • ایجاد بسترهای مناسب برای ورود بخش خصوصی، به مدیریت سهام عدالت
  • عدم واگذاری سهام عدالت به بخش عمومی (صندوق‌های بازنشستگی و تأمین اجتماعی)

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: