عیارآنلاین به مناسبت روز جهانی پناهندگان، مسئله انتقال پول مهاجران در ایران را بررسی می‌کند

رمیتنس؛ ابزار مالی کارآمد در حوزه انتقال پول مهاجران

دولت باید با برقراری روابط بانکی مناسب با افغانستان از این ظرفیت اقتصادی و امنیتی برد-برد استفاده کرده و علاوه بر افزایش درآمدهای مالیاتی خودش، جریان‌های مالی مهاجران قانونی و غیرقانونی را نیز به‌ خوبی شناسایی کند. البته پیش نیاز مهم این اقدام این است که بانک‌ها اعطای خدمات پایه بانکی به مهاجران در ایران را برقرار کرده و ساماندهی کنند.

به گزارش عیارآنلاین، مهاجرت دلیل‌های زیادی دارد و می‌تواند علت‌های مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی داشته باشد. اما مهاجران در کشورهای دیگر، همیشه ریشه در خانه دارند و به دنبال تعامل با وطن خود هستند. این تعامل جنبه مالی هم دارد. حدود ۲۴۰ میلیون مهاجر که در کشورهای دیگر فعالیت می‌کنند، بخشی از درآمد خود را به وطنشان می‌فرستند تا بتوانند به لحاظ مالی به خانواده خود کمک کرده باشند. این روند جریان معکوس هم دارد و بسیاری از خانواده‌ها به فرزندان یا یکی از اعضای خانواده خود که به هر دلیلی (تحصیل، درمان و غیره) در کشور دیگری زندگی می‌کند، ماهانه مبلغ مشخصی می‌فرستند.

به این وجوهات ارسالی که توسط مهاجران به کشورهای خودشان ارسال می‌شود «رمیتنس» گفته می‌شود. به‌طور کلی در سال ۲۰۱۴ مبلغ ۵۸۳ میلیارد دلار مجموع تمام رمیتنس‌های دنیاست که در یک رکورد حیرت انگیز میزان ۴۳۶ میلیارد دلار آن به کشورهای درحال‌توسعه ارسال‌شده است. این یک مبلغ قابل‌توجه است، چراکه سه برابر پولی است که در حال حاضر کشورهای توسعه‌یافته به کشورهای درحال‌ توسعه کمک می‌کنند. همان‌طور که گفته شد تا سال ۲۰۱۴ مبلغ ۵۸۳ میلیارد دلار مجموع تمام رمیتنس‌های دنیا را تشکیل می‌دهد. از همین مقدار هند توانست ۷۲ میلیارد دلار از طریق رمیتنس دریافت کند مبلغی که حتی از صادرات این کشور در زمینه فناوری اطلاعات بیشتر است. در مصر نیز میزان رمیتنس دریافت شده سه برابر درآمدی بود که این کشور از طریق کانال سوئز کسب می‌‌کرد. در تاجیکستان، نیز رمیتنس حدوداً برابر ۴۲ درصد تولید ناخالص ملی این کشور است.

بیشترین کشورهایی که از طریق رمیتنس درآمد زایی می‌کنند همین هند و چین هستند. آن‌ها سالانه ده‌ها میلیارد دلار با این روش از مهاجران خود در کشورهای دیگر پول دریافت می‌کنند. در همان سال یعنی سال ۲۰۱۴ بعد از هند ۷۲ میلیارد دلاری، چین کشوری بود که با دریافت ۶۴ میلیارد دلار پول از مهاجران خود توانست در رده‌ دوم بیشترین دریافت کنندگان رمیتنس قرار بگیرد. در جدول زیر که توسط بانک جهانی[۱] در سال ۲۰۱۴ منتشر شده است لیست برترین کشورهای دریافت کننده رمیتنس دیده می‌شود.

در نمودار زیر نیز بیشترین میزان تولید ناخالص ملی (GDP) که از طریق ارسال پول‌های مهاجران به کشورهای دریافت کننده رسیده است دیده می‌شود. طبق جدول تاجیکستان، قزاقستان و نپال سه کشوری هستند که بیشترین میزان تأثیر و وابستگی به پول‌های ارسالی توسط مهاجرانشان را دارند.

اما در مقابل از سال ۱۹۸۳ آمریکا در صدر فهرست کشورهایی بود که بیشترین پول را از طریق رمیتنس از دست داده‌اند. بعد از آن، روسیه، عربستان سعودی و سوئیس کشورهای بعدی هستند. مطابق جدول زیر آمریکا در سال ۲۰۱۴ میزان ۵۶.۳ میلیارد دلار بابت ارسال وجوهات مهاجرانش از دست داده است. با این وجود اما دست از سیاست جذب مهاجر کارگر بر نداشته است. در نمودار زیر نیز لیست برترین کشورهای ارسال کننده رمیتنس دیده می‌شود. در همسایگی ما کشورهای عربستان و امارات جز آن دسته از کشورهای مهاجر پذیر بوده که توانسته‌اند از این فرصت به‌خوبی بهره ببرند.

وضعیت رمیتنس اما در ایران اوضاع خوبی ندارد. طبق آمارهای سازمان جهانی مهاجرت تا سال ۲۰۱۵ تعداد افرادی که به ایران مهاجرت کرده‌اند حدود ۲ میلیون و ۷۲۶ هزار نفر هستند. مردم افغانستان در صدر کشورهایی قرار دارند که به ایران  مهاجرت کرده‌اند. عمده دلیل این مهاجرت‌ها نیز مواردی مثل ناامنی، مشکلات اقتصادی، نبود شغل و ادامه تحصیلات در کشورهای مذکور بوده است. در همین خصوص یعنی میزان وجوهات ارسالی توسط افغانستانی‌ها همان‌طور که در جدول زیر نیز نشان داده شده سازمان جهانی پناهندگان گزارشی منتشر کرده است که نشان می‌دهد به‌ طور تقریبی در سال ۲۰۰۸ مبلغ حیرت انگیز ۵۰۰ میلیون دلار رمیتنس از ایران خارج شده است.

در بخش دیگری از این گزارش به میزان وابستگی ۷۳ درصدی افغانستان به رمیتنس ارسالی از ایران از سوی ایران اشاره شده است. این گزارش همچنین اعلام می‌کند که این میزان معادل ۶ درصد از تولید ناخالص ملی افغانستان و برابر با درآمد صنعت تلکام این کشور نیز بوده است.

اما در حال حاضر به دلیل وجود تحریم‌های بانکی و نبود سیستم جایگزین، مطابق جدول زیر مهاجران برای ارسال پول‌های خود به کشورشان عمدتاً از صرافی‌ها یا تاجرهای بزرگ افغانستانی استفاده می‌کنند.

این روش‌ انتقال چند مشکل اساسی برای ایران و مهاجران در پی دارد. اول اینکه هیچ گونه اطلاعی از میزان، دلایل و روش‌های انتقال برای نهادهای نظارتی ایرانی وجود ندارد و دوم، هیچ سهمی هم از اقتصاد این جریان مالی برای ایران به وجود نمی‌آید. از طرف دیگر مهاجران نیز اغلب با پرداخت کارمزد بالا متضرر می‌شوند. بنابراین با برقراری ارتباط بانکی مناسب بین دو کشور و تهیه طرح‌های اعتباری مشترک مثل پیمان دوجانبه پولی تا حدود زیادی می‌تواند این مشکلات را حل نماید. به این ترتیب پیشنهاد می‌شود که دولت با برقراری روابط بانکی مناسب با افغانستان از این ظرفیت اقتصادی و امنیتی برد-برد استفاده کرده و علاوه بر افزایش درآمدهای مالیاتی خودش، جریان‌های مالی مهاجران قانونی و غیرقانونی را نیز به‌خوبی شناسایی کند. البته پیش نیاز مهم این اقدام این است که بانک‌ها اعطای خدمات پایه بانکی به مهاجران در ایران را برقرار کرده و ساماندهی کنند.

[۱] MIGRATION AND REMITTANCES FACTBOOK 2016

۱ دیدگاه

  1. hatam :

    ما که دیگه ۴۰ ساله خونه و زندگی مان در ایران شکل گرفته و خیلی از این روش ها استفاده نمی کنیم اما خب اگر این امکان جابجایی پول بین ایران و افغانستان درست شود خیلی برای ما خوب می شود…چرا که الان روش های عجیبی مثل خرید شارژ و انتقال به گوشی به آن طرف خیلی رایج است

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: