صفر تا صد ریل ملی (1)

ریل ایرانی و حکایت مرغ همسایه

کافیست استریل‌های تولیدیِ ذوب‌آهن با ریل‌های وارداتی که دپو یا نصب‌شده‌اند مقایسه شوند. انتخاب چند شاخه به‌صورت راندوم از هرکدام و صرف هزینه جزئی، قضاوت خوبی به مسئولین خواهد داد؛ البته جای سؤال است که چرا تاکنون نهادهای دیگر مانند سازمان ملی استاندارد در فضای ایجادشده، اقدام به چنین مقایسه‌ای نکرده‌اند. با این حال بررسی‌های اولیه انجام‌شده، نه‌تنها از برتری ریل‌های ذوب‌آهن حکایت دارد، بلکه تفاوت سطح کیفیِ زیاد و سؤال برانگیزی را نشان می‌دهد.

به گزارش عیارآنلاین، ریل به عنوان اصلی ترین جزء خطوط ریلی، از حساسیت های فنی بالایی برخوردار است. ریل با دیگر محصولات فولادیِ نوردی، مانند تیرآهن تفاوت هایی دارد، برای مثال مطابق استاندارد، یک شاخه ریل باید بتواند بدون آسیب دیدگی جدی، ۵ میلیون بارگذاری دوره ای را تحمل کند. با وجود تایید مشتری (راه آهن)، بدنه کارشناسی حمل و نقل ریلی را که در فضای غیر شفاف مدیریتی، دسترسی اسناد فنی ندارند، گاهی با این پرسش مواجه می کند که آیا اساسا ریل شرکت ذوب آهن، کیفیت لازم را برای ایمنی تردد، علی الخصوص برای مسافرین دارد؟ در متن زیر تلاش شده پاسخ های قابل تأملی از چند منظر با این پرسش داده شود.

راه آهن و بازرس معتمد، کیفیت را تایید کردند

اولین مساله این است که آیا صرفا خود تولید کننده مدعی کیفیت محصول خود شده یا برای قرارداد ناظری وضع شده است؟ با این که مدیران ذوب آهن خصوصا از بهمن ۹۶ به بعد، به صورت مکرر و در مصاحبه های مختلف با ارائه مستندات و شواهد به دفاع از کیفیت ریل خود پرداختند، اما مساله مهمتر این است که از ابتدای قرارداد نیز مسئولیت تایید کیفیت نهایی ریل از سوی شرکت راه آهن بر عهده طرف سومی قرار داده شد. شرکت Bureau Veritas برای این مسئولیت انتخاب شد. این شرکت که دفتر مرکزی آن در فرانسه قرار دارد، با نزدیک دو قرن تجربه از موثق ترین شرکت های بین المللی ارائه دهنده خدمات بازرسی، کنترل کیفیت و صدور انواع گواهینامه به شمار می رود. این شرکت در تاریخ ۲۴ اردیبهشت ۹۷ ریل های تولید شده را تایید نمود و به دنبال آن نیز معاون فنی و زیربنایی راه آهن مورخ ۳ خرداد ۹۷ خبر از تایید نهایی سفارش خود داد.

مبنای سنجش کیفیت، استاندارد های بسیار سختگیرانه بود

می شود تصور کرد از ناظر، نظارت سختگیرانه ای خواسته نشده و برای همین، نظر نهایی او چندان قابل اتکا نیست. اما شرایط خواسته شده از سمت راه آهن هم شرایط عادی نبود. راه آهن از شرکت ذوب آهن خواسته بود ریل U33 را هم زمان بر اساس دو آیین نامه EN-13674 و UIC860 به تولید برساند. در این باره باید اضافه کرد که مشخص نیست مبادی واردات این محصول نیز بر اساس هیچ کدام از این دو آیین نامه به تولید بپردازند، چرا که هر دو دستورالعمل مربوط به سالهایی می شوند که اصولا تولید و استفاده از ریل U33 تقریبا به پایان رسیده و ریل های جدیدتری مانند UIC 60 بر اساس آن ها به تولید می رسد، ریل U33 بر اساس استاندارد های قدیمی تر به تولید می رسید که اگر بنای راه آهن بر آن ها می بود، کار برای ذوب آهن نیز ساده تر می شد. با این حال و بنا به خواست مشتری، محصول تولید شده بر اساس هر دو استاندارد به تولید رسیده و بازرس خارجی نیز گواهی تایید صادر کرده است.

توضیح توانایی فنی ذوب آهن؛ خط نورد پیشرفته آلمانی و شمش خارجی

با این حال برای یک مدیر راه آهن یا یک کارشناس حمل و نقل که شناخت تخصصی از تولید کنندگان فولاد ندارد، ممکن است سوال ایجاد شود که ذوب آهن در چه فرایندی از عهده این شرایط بر آمده است؟ این سوال را از چند منظر می توان بررسی کرد؛ پیش از شروع فرایند نورد، مرحله تولید شمش قرار دارد. شمش ریل های ذوب آهن از کشور هند و از مبادی مورد تایید راه آهن وارد شده است. البته سال ۹۵ ذوب آهن حدود ۳ هزار تن شمش از شرکت فولاد آلیاژی ریل خریداری و برای تولید ریل استفاده کرد. این شمش ها آزمون های لازم را نیز با سربلندی پشت سر گذاشت اما راه آهن به دلایل نامعلومی از پذیرش آن ها امتناع کرد تا ذوب آهن مجبور شود ریل خود را با استفاده از شمش خارجی به تولید برساند. به همین دلیل این شرکت تصمیم گرفت معادل قرارداد خود با راه آهن، شمش هندی خریداری و استفاده کند.

خط نورد ریل این کارخانه نیز از یک شرکت آلمانی به نام کوتنر با نزدیک به هفتاد سال سابقه خریداری شده که تمرکز اصلی این شرکت بر اجرای کامل پروژ‏ها‏ی ساخت خط تولید جهت تولید و فرآوری صنایع فلزی است. تجهیزات خریداری شده از نظر سطح تکنولوژی، مورد تایید مدیران راه آهن واقع شده و بررسی های کارشناسی نشان می دهد تجهیزات تست این خط تولید در هیچ مرحله ای از صادر کنندگان ریل به ایران در مرتبه پایین تر قرار ندارد و بلکه در اغلب مراحل دقیق تر و به روز تر از تجهیزات شرکت جیندال هند است که در حال حاضر اصلی ترین مبدا واردات ریل کشور محسوب می شود.

نکته جالب آن که ریل های U33 که طی تفاهمی در سال ۷۳ تولید شد و به تایید راه آهن نرسید، در خود مجموعه نصب شده و تا کنون زیر بار قطارهای حمل مواد معدنی در حال خدمت است. در آن زمان نه تنها خط نورد کنونی وجود نداشت بلکه شمش آن ها نیز تولید خود ذوب آهن بود. در سال ۹۶ نیز که ریل های UIC60 به عنوان نمونه به تولید رسیده بود، در خطوط ریلیِ مجموعه ذوب آهن نصب شده و از آن تاریخ تا کنون قطارهای فوق سنگین و بسیار خطرناک حمل مذاب در حال تردد از روی این ریل ها هستند. پذیرش خطرات ناشی از حمل پاتیل های ۱۰۰ تنیِ مذاب، نشانه اعتماد واقعی تولید کننده به محصول خود است.

تولید :UIC60 ساده تر و سریع تر

بنابراین از نظر فنی، مانعی بر سر راه انجام سفارش راه آهن قرار ندارد. شرکت راه آهن از ذوب آهن خواسته بود ۴۰ هزار تن ریل از نوع U33 تحویل دهد، در شرایطی که نیاز اصلی کشور در حال حاضر ریل از نوع UIC60 است. با این حال گاهی تصور می شود که این ریل به دلیل لزوم تحمل بار محوری سنگین تر و حمایت از سرعت های بالاتر، احتمالا فرایند تولید پیچیده تری نیز دارد. این تصور اشتباه است و به عکس، تولید این محصول به دلیل پروفیل بزرگتر، از پایداری بیشتری پس از نورد برخوردار بوده به همین جهت تولید ساده تری دارد، همچنین از آنجا که وزن واحد طول بیشتری دارد، سرعت تولید  بیشتر و در نتیجه جذابیت اقتصادی بیشتری نیز برای ذوب آهن خواهد داشت. اما تا کنون درخواستی برای تولید آن به ذوب آهن داده نشده است. با در نظر گرفتن این که برای تولید ریل UIC60،  لحاظ استانداردهای سختگیرانه تر از قرارداد فعلی ممکن نیست، زمینه تولید آن نیز با قرارداد جاری به وجود آمده و نمونه هایی نیز به تولید رسیده است. نمونه های UIC60 تولید شده، تست های اولیه را نیز با موفقیت پشت سر گذاشته اند.

ارزش اعتبار نام ذوب آهن برای این مجموعه، بیشتر از این قراردادهاست

در کنار توضیحاتی که ذکر شد، مطالعه جریان رفتار شرکت ذوب آهن به عنوان یک تولید کننده فولاد و مقاطع فولادی نیز ضروری به نظر می رسد. در بین شرکت های فولادی متعدد داخلی، محصولات ذوب آهن اصفهان در بازارهای جهانی از اعتبار بالایی برخوردار است. جدای از تمایز واضح این شرکت با سایر رقبا در بازارهای داخلی، ذوب آهن که همواره شعارش تولید در سطحی بالاتر از استانداردها بوده، توانسته است گواهی های بین المللی خاصی مانند گواهی UK Cares را اخذ کند و به واسطه آن، محصولات خود مانند میلگرد را به کشورهای اروپایی نظیر انگلستان صادر کند. با این توضیحات، ذوب آهن که سالانه چند میلیون تن محصولات فولادی تولید و روانه بازارهای داخلی و جهانی می کند، بعید است اعتبار خود را فدای تنها یک محصول به نام ریل کند که نهایتا ۵ درصد تولیدات این کارخانه را شامل می شود.

نهایتا امکان مقایسه با ریل های وارداتی وجود دارد

در نهایت اگر باز هم بخواهیم موشکافانه تر برخورد کنیم نیز کار چندان پیچیده نیست، کافی است ریل های تولیدیِ ذوب آهن با ریل های وارداتی که دپو یا نصب شده اند مقایسه شوند. انتخاب چند شاخه به صورت تصادفی از هر کدام و صرف هزینه جزئی، قضاوت خوبی به کارشناسان و تصمیم گیران خواهد داد. البته جای سوال است که چرا تا کنون نهادهای دیگر مانند سازمان ملی استاندارد در فضای ایجاد شده، اقدام به چنین مقایسه ای نکرده اند. با این حال بررسی های اولیه انجام شده، نه تنها از برتری ریل های ذوب آهن حکایت دارد، بلکه تفاوت سطح کیفیِ زیاد و سوال برانگیزی را نشان می دهد.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: