انتشار اسامی قضات متخلف؛ گامی مؤثر در جهت اصلاح از درون دستگاه قضایی

اصلاح از درون قوه قضائیه و برخورد با فسادهای داخلی از جدی‌ترین مطالبات رهبری از مسئولین قضایی بوده است. در همین راستا رئیس دستگاه قضایی از انتشار اسامی قضات متخلف در صورت قطعی شدن حکمشان خبر داده است که تحول مذکور برکات فراوانی به همراه خواهد داشت.

به گزارش عیارآنلاین، یکی از حقوق مردم در کشور مطابق اصل سوم قانون اساسی، ایجاد امنیت قضایی عادلانه برای همه و تساوی عموم در برابر قانون است و قوه قضائیه به عنوان مهم‌ترین نهاد مبارزه با فساد در کشور زمینه‌ساز عدالت از طریق تحقق امنیت قضایی خواهد بود و این مهم زمانی محقق می‌شود که قوه قضاییه خود یک نهاد فاقد هرگونه فساد باشد. مقام معظم رهبری نیز در دیدار با مسئولین قوه قضاییه در تیر ۹۵، ضمن اشاره به اهمیت سلامت قوه قضاییه فرمودند: «حفظ سلامت قوه قضائیه، اصلی‌ترین عامل جلب رضایت مردم است. باید در داخل قوه قضائیه با افراد متخلف و فاسد در همه استان‌ها و شهرها، با جدیت و قاطعانه برخورد شود و این شیوه باید استمرار یابد.»

برای دستیابی به سلامت در قوه قضاییه، آیت­الله لاریجانی رئیس قوه قضائیه، در گردهمایی رؤسای کل دادگستری‌ها و دادستان‌های مراکز استان سراسر کشور در بهمن ۹۶، با اشاره به غیرقابل‌تحمل بودن فساد در دستگاه متولی مبارزه با فساد گفت: «در آینده طبق برنامه‌ای خاص، آرای دادگاه عالی صلاحیت قضات پس از تأیید در دادگاه عالی تجدیدنظر و تأیید رئیس قوه قضاییه همراه با نام و تصویر قضات متخلف در رسانه‌ها منتشر خواهد شد.» در همین راستا به نقل از پایگاه تحلیلی خبری پارس در تاریخ ۲ اسفندماه سال گذشته،  آئین‌نامه‌ای علی‌رغم مخالفت‌های مختلف، در جهت برخورد با قضات و کارکنان متخلف قوه قضاییه ابلاغ شده است که بر اساس آن در پایان مراحل رسیدگی بدوی و تجدیدنظر که حکم قطعی شود، عملکرد قضات بررسی می‌شود.

ارکان مهم در دستیابی به سلامت قضایی

لازمه دستیابی به سلامت قضایی، وجود ارکان مختلف است که در ذیل به آن‌ها می‌پردازیم:

  • اعتماد مردم: اعتماد مردم یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای دستیابی به عدالت قضایی است. زمانی که مردم از برخورد با فساد در قوه قضائیه بی‌اطلاع باشند؛ تصورشان بر این است که مسئولین در این زمینه اقدامی انجام نمی‌دهند. درنتیجه، مردم به دلیل بی‌اعتمادی به دستگاه قضایی سعی می‌کنند از طرق مفسدانه مانند کارچاق‌کنی و… به‌دنبال حل پرونده‌هایشان باشند. چنین رویه­ای منجر به افزایش تمایل به فعالیت‏های مفسدانه و درنتیجه تشدید و عمیق شدن فساد در دستگاه قضایی خواهد شد.
  • وجود رکن عدالت در قضاوت: اسلام یکی از صفات مهم برای دستگاه قضا را عدالت معرفی کرده‌است و به‌قدری در سلامت و پاکدستی کارکنان دستگاه قضا تاکید دارد که علاوه بر صفات عدالت در قاضی و کارکنان دستگاه قضا، صفت عفیف از مطامع دنیوی را نیز لازمه قضاوت می‌داند. درنتیجه لازمه سلامت دستگاه قضا، جلب اعتماد عمومی از طریق پاکدستی نظام قضایی است.
  • تناسب جرم و مجازات: یکی از مهم‌ترین ارکان برای بازدارنگی جرم، تناسب جرم و مجازات است. درواقع زمانی که فردی می‌خواهد مرتکب جرم شود، ارتکاب جرم را در یک کفه ترازو و هزینه ارتکاب جرم را در کفه دیگری قرار می‌دهد. درنتیجه زمانی که برآیند این سنجش با منافع مجرم سازگار باشد، جرم محقق می‌شود.
  • احتمال کشف فساد: یکی از ارکان دیگری که باعث می‌شود مجرم مرتکب جرم شود کاهش احتمال کشف جرم است. درواقع زمانی که در یک نهاد، نظارت به صورت کامل و جامع وجود نداشته باشد احتمال کشف جرم پایین و احتمال ارتکاب جرم بالا می‌رود.

راه حل مبارزه با فساد در قوه قضاییه

امروزه سلامت قضایی، یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌ها در بسیاری از کشورهای پیشرفته است. وجود فساد در قوه قضائیه، در درجه اول باعث از بین رفتن نظم موجود در جامعه و در درجه دیگر موجب از بین رفتن برابری حقوق مردم و درنتیجه مرگ قانون می‌شود. راه‌حل‌های مبارزه با فساد در کشورهای مختلف متفاوت است و برای دستیابی به یک جامعه عاری از هرگونه فساد باید راه‌حل‌های مختلف را مورد بررسی قرار داد:

  • شفافیت غیرعامل یا افزایش احتمال کشف جرم: یکی از راه‌حل‌های مهم در مبارزه با فساد، پیشگیری از وقوع جرم است. درواقع با افزایش احتمال کشف جرم، امکان ارتکاب جرم کاهش می‌یابد. به عنوان مثال کشور چین به عنوان یک کشور توسعه‌یافته، با نصب دوربین دادگاه‌ها و ضبط جلسات دادرسی دادگاه‌ها، رویکرد مناسبی را در افزایش کشف جرم به‌کار برده‌است.
  • وجود نظارت مردمی بر عملکرد دادگاه‌ها: در کنار نظارت متمرکز که نهادهای نظارتی وظیفه آن را بر عهده دارند، نظارت مردمی می‌تواند در افزایش کارایی نهادها و سازمان‌ها مؤثر باشد. طراحی یک سامانه برای نظارت مردم نسبت به علمکرد قضات و کارمندان و نحوه رسیدگی آن‌ها می‌تواند عاملی برای کاهش کشف فساد باشد. نظارت مردمی به عنوان یک نظارت غیرمتمرکز می‌تواند به تقویت و هدفمند شدن بازرسی‌ها کمک کند.
  • انتشار اسامی قضات متخلف: انتشار اسامی قضات متخلف یکی از راه‌حل‌های موردنظر رئیس قوه قضاییه در مبارزه با فساد است. نکته‌ای که نباید از آن غافل شد این است که تمامی راه‌حل‌های فوق در کنار یکدیگر، منجر به ایجاد یک نهاد سالم می‌شود.

درنهایت نکته‌ای که نباید از آن غفلت نمود این است که انتشار اسامی قضات متخلف به معنی این نیست که قوه قضائیه را به صورت یک سیاه‌نمایی غرق در فساد دانست و از این روش به تخریب اعتماد عمومی پرداخت بلکه انتشار اسامی قضات به‌منظور حذف معدود فسادها و بی‌عدالتی‌ها انجام می‌گیرد. در مجموع انتظار می‌رود که آیین‌نامه بررسی عملکرد قضات در کنار سایر راه‌حل‌ها، در دستور کار قوه قضاییه قرار بگیرد و از طریق برخورد جدی و قاطع با معدود افراد فاسد موجود در قوه قضائیه، به ارتقا سلامت دستگاه قضا کمک شود.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: