۴ ارد ۱۳۹۷ ساعت ۱۱:۴۱
مروری بر جایگاه و اصول تربیت اسلامی کودک در اندیشه بزرگان

ره‌نمای تربیت اسلامی کودک

تحولات دوران مدرن و اهمیت یافتن «کودکی» به عنوان یک دوره مهم زندگی نیز تأثیر قابل توجهی در برجسته شدن تربیت دوره کودکی در فضای بین‌المللی داشته است. یافته‌های علمی نیز نشان از آن دارد که کیفیت گذران دوره کودکی می‌تواند اثرات قابل توجهی بر آینده تحصیلی و زندگی افراد داشته باشد.

به گزارش عیارآنلاین، در شرایط کنونی و با ارتقای شرایط فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران، «تربیت فرزندان» به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های خانواده‌ها بدل شده است. یافته‌های علمی نیز نشان از آن دارد که کیفیت گذران دوره کودکی می‌تواند اثرات قابل توجهی بر آینده تحصیلی و زندگی افراد داشته باشد. در این راستا، مروری بر سخنان برخی از بزرگان و اندیشمندان دینی کشور می‌تواند راهنمای خوبی برای درک بهتر این موضوع باشد.

چرا تربیت دوره کودکی مهم است؟

کودکان سرمایه‌­اند

«شما می­‌دانید که این بچه‌­های کوچک … از اول که وارد در کودکستان‏‎ ‎‏می‌­شوند؛ اماناتی هستند الهی به دست آن­هایی که در کودکستان آن‌ها را تعلیم می‌­دهند و‏‎ ‎‏همین امانات از آنجا منتقل می‌شوند به جاهای دیگر و به دست معلّمین دیگر، تا برسد به‏‎ ‎‏آنجایی که رشد کردند و بزرگ شدند و وارد شدند در مراتب عالیه و دانشگاه­ها … چنانچه این اطفال را از اول یک نحو تربیت بکنند که در آن انحراف نباشد، تربیت­‌های‏‎ ‎‏مناسب با انسان باشد، مناسب با فطرت پاک انسان­‌ها باشد … این‌ها بعد که تحویل به‏‎ ‎‏جامعه داده می­‌شوند و مقدرات جامعه قهراً به دست این‌ها سپرده می‌شود، بِالمَآل‏‎ کشور‏‎ ‎‏را کشور نورانی، کشور انسانی، کشور به فطرت‌الله تربیت می‌کنند و کشور را به جلو می‌­برند» (امام خمینی (ره)، ۱۰/۱۱/۱۳۵۹)[۱]

چرا مادر برای تربیت کودک شایسته‌تر است؟

جامعه را با مهدکودک نمی‌توان اداره کرد

«… هيچ ممكن نيست جامعه‌ای را با مهدكودك بتوان اداره كرد. جامعه را مادر اداره می‌كند، شير پاك اداره مي‌كند. [مادر] وقتي نماز مي‌خواند، اين [کودک] را در كنار سجاده‌اش بگذارد، همين كه با مُهر او بازی می‌كند، با تسبيح او بازی می‌كند، در اين شش هفت سال با مهر و تسبيح آشنا می‌شود» (آیت‌الله جوادی آملی، ۱۸/۱۲/۱۳۹۰)[۲]

عاطفه مادر، نیاز ضروری و بدون جایگزین جامعه است

«[زن] بايد مادر بشود، مادری عاطفه لازم دارد، خدا به اندازه كافی به او عاطفه داد، هرگز مرد آن توان را ندارد كه فرزند رئوف و مهربان تربيت كند؛ اين در اثر آن مادری مادر است، آن مقام شامخ عاطفه است. اينكه الآن متأسفانه باب شده كه بچه‌ها را به مهدكودك می‌دهند، بارها به عرضتان رسيد، خطر آن هم اين است كه پدر و مادر مقداری سالمند شدند، اين بچه چون مهر عاطفی نچشيد، پدر و مادر را تحويل خانه سالمندان می‌دهد، ديگر او حاضر نيست عمل كند به آيه‌ای كه خدا فرمود: «إِمّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما»، «وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ». چون اين عاطفه می‌خواهد، تنها جایی كه عاطفه را در درون انسان تزريق می‌كنند، همان آغوش مادر است كه هفت سال كودك اين دانشگاه را دارد، طی می‌كند. تنها كسي كه می‌تواند عاطفه را به جامعه منتقل كند، زن است… آنچه جامعه را روشن می‌كند، موفق می‌كند، به تكامل می‌رساند، دفع خطر است… آن به وسيله مادر است… مگر مهدكودك عاطفه می‌آورد؟! اين آدم خلأ دارد که اين خلأ هفت ساله را هيچ چيز حتّی با موعظه با نصيحت پر نمی‌كند. اين با شير بايد بيايد، اين با آغوش مادر بايد بيايد، راه آن فقط همين است. چرا گفتند «حقُّ الحِضانه» برای مادر است، ولو طلاق گرفته باشد، برای اينكه اين بچه بايد در آغوش مادر اين دوره هفت ساله دانشگاه مهر و عاطفه را طی كند، آن وقت جامعه، جامعه عطوف خواهد بود» (آیت‌الله جوادی آملی، ۱۵/۷/۱۳۹۳)[۳].

«مبادا طوری باشد كه اشتغالات فراوان اجتماعی و امثال اجتماعی باعث بشود كه انسان كودك را به مهدكودك بسپارد و ديگر هيچ! چرا شما می‌بينيد در شهرهایی كه عاطفه حاكم است، لطف و محبّت حاكم است، اصلاً خانه سالمندان نمی‌سازند…» (آیت‌الله جوادی آملی، ۱۸/۱۲/۱۳۹۰)[۴]

نه حوزه می‌تواند و نه دانشگاه!

«پروراندن جوان متدین از مهم‌ترین کارهایی است که نه از حوزه بر می‌آید، نه از دانشگاه. یک جوان مهدکودکی را حوزه و دانشگاه شاید بتوانند بپرورند، شاید هم نتوانند؛ اما یک جوان تربیت شده که هفت سال در دامان مادر نمازگزار بزرگ شود و هر جا برود راه صحیح را طی می‌کند، از عهدۀ حوزه و دانشگاه بر نمی‌آید؛ البته حوزه و دانشگاه کمک می‌کنند. اگر فرموده‌اند زن را به جامعه راه ندهید، یعنی این زن مستقیماً بدون این که آن معارف را طی کند، وارد جامعه نشود. او اهل عاطفه است و معقولات هم که فراهم نکرده است. لذا فرمود: «فَإِنَّ رَأیهُنَّ إِلَی أَفَنِ » (آیت‌الله جوادی آملی، ۱۱/۱۲/۱۳۹۰)[۵]

مادر با بیشترین تأثیر تربیتی

«اول مرتبۀ تربیت، تربیت‏‎ ‎‏بچه است در دامن مادر؛ و برای اینکه علاقۀ بچه به مادر بیشتر از همۀ علایق هست و هیچ‏‎ ‎‏علاقه­‌ای بالاتر از علاقۀ مادری و فرزندی نیست. بچه‌­ها از مادر بهتر ‏‏[‏‏مسائل‏‏]‏‏ را اخذ‏‎ می‌­کنند. آنقدری که تحت تأثیر مادر هستند، تحت تأثیر پدر نیستند، تحت تأثیر معلم‏‎ ‎‏نیستند، تحت تأثیر استاد نیستند. از این جهت بچه­‌هایتان ‏‏[‏‏را‏‏]‏‏ در دامنتان تربیت اسلامی،‏‎ ‎‏تربیت انسانی بکنید تا وقتی تحویل می­‌دهید شما این بچه را به دبستان، یک بچۀ صحیح،‏‎ ‎‏اخلاق خوب، آداب خوب؛ آن طور تحویل بدهید» (امام خمینی (ره)، ۲۱/۰۳/۱۳۵۸)[۶]

مادر با زندگی کردن به بهترین نحو تربیت می­‌کند

«مادر می­‌تواند فرزندان را به بهترین وجهی تربیت کند. تربیت فرزند به وسیله‌ی مادر، مثل تربیت در کلاس درس نیست؛ با رفتار است، با گفتار است، با عاطفه است، با نوازش است، با لالائی خواندن است؛ با زندگی کردن است. مادران با زندگی کردن، فرزند تربیت می‌­کنند. هرچه زن صالح‌تر، عاقل‌تر و هوشمندتر باشد، این تربیت بهتر خواهد شد. بنابراین برای بالا رفتن سطح ایمان، سطح سواد، سطح هوش بانوان، در کشور باید برنامه‌ریزی شود» (آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۱/۰۲/۱۳۹۲)[۷]

جدایی کودک از مادر، ریشه مفسده­‌ها

«.‏.. پس یک شغل، شغل تربیت اولاد است؛ که مع‌­الأسف در آن حکومت طاغوتی این‏‎ ‎‏شغل را می‌­خواستند از این مادرها بگیرند. تبلیغ کردند به اینکه زن چرا بچه­‌داری بکند؟ …‏‎ ‎‏این شغل شریف را منحطش کردند در نظر مادرها؛ برای اینکه می‌خواستند که مادرها از‏ ‎‏بچه‌­ها جدا بشوند، بچه­‌ها را ببرند در پرورشگاه­‌ها بزرگ کنند؛ مادرها هم علی‌حده‏‎ ‎‏بروند یک کارهایی که آن‌ها دلشان می­‌خواهد بکنند و بچه در پرورشگاه وقتی که بزرگ‏‎ ‎‏بشود، یک بچه­‌ای که در دامن مادر بزرگ بشود نیست؛ عقده پیدا می­‌کند. وقتی بچه در‏‎ ‎‏پرورشگاه و بدون مادر با اجنبی بخواهد سر و کار داشته باشد و محبت مادر از سر او کم‏‎ ‎‏بشود، این بچه عقده پیدا می­‌کند. بسیاری از این مفسده‌هایی که در جامعه واقع می­‌شود،‏‎ ‎‏از این بچه‌هایی هستند که عقده دارند؛ از این انسان­‌هایی هستند که عقده دارند. مبدأ یک‏‎ ‎‏عقدۀ بزرگ، این جدا کردن بچه از مادر است. محبت مادری لازم دارد بچه. بنابراین،‏‎ ‎‏این شغل که شغل انبیا است و انبیا هم آمدند برای اینکه انسان درست کنند، این شغل اول‏‎ ‎‏شما هست؛ در اول تربیت بچه» (امام خمینی (ره)، ۲۱/۰۳/۱۳۵۸)[۸]

هیچ شغلی مهم‌تر از مادری نیست

«کمال زن در غلبه‌ی عواطف اوست و این به دلیل این است که شغل اوّل زن تربیت فرزند است. نمی‌گوییم شغل دیگر نداشته باشد، داشته باشد. می­تواند، هیچ مانعی ندارد داشته باشد. اسلام مانع نیست، اما اولین و اساسی‌ترین و پراهمیت‌ترین شغل زن، مادری است. اگر رئیس جمهور هم بشود، اهمیتش به قدر اهمیت مادری نیست» (آیت‌الله خامنه‌ای، ۰۶/۰۴/۱۳۶۰)[۹]

فعالیت اجتماعی زن با وظیفه مادری او منافات دارد؟

«اگر قرآن است و اگر دستور دينی است، تحصيل و علم سر جايش محفوظ است، نيمی از جامعه كه زن‌اند، همه امور خودشان [را] خودشان انجام بدهند. ديگر احتياجی نباشد كه نامحرم در كارشان دخالت كند. اصلی‌ترين كار آن‌ها مادر شدن است» (آیت‌الله جوادی آملی، ۱۸/۱۲/۱۳۹۰)[۱۰]

اشتغال زن؛ زن بیرون از منزل کار نکند؟

«اسلام با کار کردن زن موافق است. نه فقط موافق است، بلکه کار را تا آنجا که مزاحم با شغل اساسی و مهم‌ترین شغل او، یعنی تربیت فرزند و حفظ خانواده نباشد، شاید لازم هم می‌­داند. یک کشور که نمی­‌تواند از نیروی کار زنان در عرصه‌های مختلف بی­‌نیاز باشد! اما این کار نباید با کرامت و ارزش معنوی و انسانی زن منافات داشته‌باشد … تبلیغ نکنند که با حفظ حجاب، با حفظ عفّت، با خانه‌داری و با تربیت فرزند، انسان نمی‌­تواند کسب علم کند. ما امروز بحمدالله چقدر زنان دانشمند و عالم در رشته‌های مختلف در جامعه‌مان داریم؛ دانشجویان کوشا و بااستعداد و باارزش، فارغ‌التحصیلان سطح بالا، پزشکان ممتاز و طراز بالا! امروز در جمهوری اسلامی رشته‌های گوناگون علمی در اختیار خانم­‌هاست؛ زن­هایی که عفاف و عصمتشان را هم حفظ کردند، طهارت زنانه را هم حفظ کردند، حجاب را هم به شکل کامل حفظ کردند، به تربیت فرزند هم به شیوه اسلامی می‌­رسند، شوهرداری را نیز همان‌طوری که اسلام گفته است انجام می­‌دهند، فعالیت علمی و سیاسی هم می­‌کنند» (آیت‌الله خامنه‌ای، ۲۵/۰۲/۱۳۷۷)

خانواده چه نقشی در تربیت کودک دارد؟

خانواده، بهترین پرورشگاه انسان

«اگر روش‌­های اسلامی رواج پیدا کند، خانواده‌ها مستحکم خواهد شد. همچنان که در گذشته­‌های ما نه در دوران منحوس پهلوی آن وقت­هایی که هنوز ایمان مردم سالم­‌تر و کامل‌تر و دست نخورده‌تر بود، در زمان قدیم خانواده مستحکم‌تر بود زن و شوهر به هم علاقه‌مندتر بودند، فرزندان در محیط­های امن و امان بیشتری پرورش پیدا می‌کردند. حالا هم راه همین است. آن خانواده‌­ای که جهات اسلامی را رعایت می‌کنند، این‌ها غالباً خانواده‌هایی محکم‌تر، بهتر، قوی‌تر و محیط امن‌تری برای فرزندان و کودکان خواهند بود» (آیت­‌الله خامنه­‌ای، ۱۵/۱/۱۳۷۸)[۱۱]

«اساس ازدواج و مهم‌ترین مصلحت ازدواج، عبارت است از تشکیل خانواده. علت هم این است که اگر خانواده سالمی در یک جامعه‌ای وجود داشته باشد، آن جامعه سالم خواهد شد و مواریث فرهنگی خودش را به‌صورت صحیح منتقل خواهد کرد. در آن جامعه تربیت کودکان به بهترین وجه صورت می‌پذیرد. لذاست که در آن کشورها و جوامعی که خانواده دچار اختلال می‌شود، معمولاً اختلالات فرهنگی ـ اخلاقی به وجود می‌آید» (آیت‌الله خامنه‌­ای، ۱۶/۱/۱۳۷۸)[۱۲]

مسئولان در قبال تربیت کودک چه باید بکنند؟

… خواب را از چشم‌ها می‌­رباید

«حقیقتاً باید بگویم که اگر مسئولان امور فرهنگی کشور بخواهند مسئله‌ی کودک و نوجوان را آن‌چنان که هست، مورد اهتمام قرار دهند، من خیال می‌­کنم خیلی از آن­هایی که مسؤل‌اند، از ساعات خوابشان هم خواهند زد تا به این مسئله بپردازند!» (آیت‌الله خامنه‌ای، ۲۳/۰۲/۱۳۷۷)

مراقب نفوذ سازمان­‌های بیگانه در مهدها باشیم

«هوشیار باشیم؛ من چند روز قبل از این، در صحبت گفتم که این‌ها در صدد نفوذند، در صدد رخنه کردن‌اند؛ این رخنه از جاهای مختلفی ممکن است باشد؛ مواظب باشید. یک وقت آدم خبر می­شود که فرض بفرمایید فلان سازمان آمده یک بخشی از مجموعه‌ی فرهنگی ما را ـ مثلاً فرض کنید مهدکودک‌ها را ـ به یک شکل خاصّی دارد هدایت می­کند؛ این را آدم می­فهمد، بعد که نزدیک می‌­شود می­بیند کار خطرناکی و کار بزرگی است [امّا] آدم توجّه نداشته؛ این‌ها رخنه است…» (آیت­‌الله خامنه‌­ای، ۰۴/۰۶/۱۳۹۴) [۱۳]

وظیفه مسئولان در فراهم کردن شرایط

«مسئولان دانشگاه‌ها باید تسهیلات و شرایطی را فراهم کنند که زنان دانشجو و محقق، علاوه بر انجام کارهای علمی خود، بتوانند وظیفه‌ی همسرداری و نگهداری از فرزندان را نیز انجام دهند و مجبور به کنار گذاشتن مسیر علمی خود نشوند» (آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۳/ ۱۰/ ۱۳۹۵)[۱۴]

[۱] . صحیفه امام، ج ۱۴، صص ۳۳-۳۲

[۲] . درس اخلاق

[۳] . تفسیر سوره مبارکه زمر، جلسه ۸

[۴] . درس اخلاق

[۵] . درس اخلاق

[۶] . صحیفه امام، ج۸، صص ۹۱-۹۰

[۷] . بیانات در دیدار جمعی از مداحان

[۸] . صحیفه امام، ج۸، صص ۹۱-۹۰

[۹] . بیانات رهبری در جلسه پرسش و پاسخ در مسجد ابوذر تهران

[۱۰] . درس اخلاق

[۱۱] بیانات رهبری در خطبه‌ی عقد

[۱۲] بیانات رهبری در خطبه‌ی عقد

[۱۳] بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضاى هیأت دولت

[۱۴] . دیدار نخبگان و دانشجویان بسیجی مدال‌آور دانشگاه شریف با رهبر انقلاب

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: