۶ فرو ۱۳۹۷ ساعت ۱۲:۲۵

دریاچه ارومیه در قرق سدهای مخزنی

توقف اجرای سدهای در حال ساخت یا در دست مطالعه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، رهاسازی حقابه دریاچه از مخازن سدهای موجود، بازبینی پروانه‌های بهره‌برداری صادرشده در یک دهه اخیر، تاسیس تشکل‌های آب‌بران به‌صورت مردمی در زیرحوضه‌های آبریز منطقه (حوضه‌های آبریز درجه ۲ و ۳) با حضور نمایندگان بخش‌های اصلی مصرف‌کننده و واگذاری اختیارات و مسئولیت تنظیم مصرف آب به آنان با هدف سامان‌دهی به نظام مصرف و تدوین الگوی کشت ازجمله راهکارهای اساسی جهت احیای دریاچه ارومیه هستند.

به گزارش عیارآنلاین، دی ماه سال ۱۳۹۴، محسن سلیمانی روزبهانی، مدیر ملی حفاظت از تالاب‌های ایران از آغاز اجرای طرح معیشت جایگزین (طرح نکاشت) در حوزه دریاچه ارومیه برای احیاء این دریاچه خبر داد. طرحی که به موجب  آن مقرر شد با تغییر الگوی کشت، پرداخت یارانه به کشاورزان و ترویج مشاغلی غیر از کشاورزی، شرایط برای احیاء دریاچه ارومیه فراهم شود.

هم‌زمان با آغاز این طرح، اظهار نظرهای مختلفی پیرامون اینکه آیا کشاورزی عامل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه است یا نه مطرح شد. ستاد احیای دریاچه ارومیه، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نیرو از جمله مدافعان سرسخت حذف کشاورزی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه برای احیاء این اکوسیستم آبی هستند. اجرای طرح نکاشت و ممانعت از فعالیت بخش کشاورزی منطقه مؤید این ادعا است که از کشاورزی به عنوان نقطه تقابل احیای دریاچه ارومیه یاد می‌شود.

این در حالی است که برخی صاحب‌نظران و کارشناسان، با نظریه مقصر دانستن کشاورزی به عنوان عامل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه مخالفند و اعتقاد دارند فقدان حکمرانی موثر در مدیریت آب، احداث سدهای مخزنی فراوان در حوضه آبریز این دریاچه و کمبود بارش از جمله دلایل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه است. در همین راستا، رسولی آذر، عضو هئیت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مهاباد و عضو شورای حفاظت منابع آب با اعتقاد به اینکه نحوه برخورد ستاد احیای دریاچه ارومیه با بحران آب نگران کننده است؛ اظهار داشت «متأسفانه ستاد احیای دریاچه ارومیه بدون در نظر گرفتن عوامل دیگر، تنها دلیل خشک شدن دریاچه ارومیه را مصرف بی‌‌رویه کشاورزان عنوان می‌کند.»

جلال محمودزاده، عضو کمیسیون کشاورزی، آب و منابع طبیعی مجلس شورای اسلامی نیز با بیان اینکه کشاورزی عامل اصلی خشک شدن دریاچه ارومیه نیست؛ اعتقاد دارد «نمی‌شود گفت همه مشکلات دریاچه ارومیه مربوط به کشاورزی است؛ دولت باید برای عوامل اصلی و تاثیر‌گذار چاره‌ای پیدا کند.»

دریاچه ارومیه در قرق سدهای مخزنی

در دنیای کنونی از سدسازی‌های غیر اصولی و بدون مطالعات امکان‌سنجی علمی و کافی به عنوان یکی از عوامل تخریب محیط‌زیست و اکوسیستم‌های آبی یاد می‌شود که می‌تواند آسیب‌های جبران ناپذیری به آبخیزها، رودخانه‌ها، دریاچه‌ها، تالاب‌ها و حتی دریاها وارد کند. با توجه به اقلیم غالب کشور که اقلیم گرم و خشک است، ذخیره‌سازی سطحی آب در پشت مخازن سدها موجب افزایش نرخ تبخیر شده به‌گونه‌ای که مجموع تبخیر آب‌های شیرین پشت سدهای کشور به بیش از ۲٫۵ میلیارد متر مکعب نیز می‌رسد.

طبق اطلاعات شرکت مدیریت منابع آب ایران (تماب)، در حوزه آبریز دریاچه ارومیه ۹۱ سد درحال بهره‌برداری و ساخت وجود دارد. سدهای که به‌مثابه قطع‌کننده شریان‌های آبی منتهی به دریاچه ارومیه عمل می‌کنند و موجب کاهش چشم‌گیر آورد این دریاچه شده‌اند. بسیاری از کارشناسان معتقدند تعداد فراوان این سدها در شرایطی که به دلیل کاهش میزان بارندگی سالیانه اغلب آن‌ها در تمام طول سال با ظرفیتی کمتر از ظرفیت اسمی مخازن خود آبگیری می‌شوند، اصلی‌ترین دلیل خشک شدن دریاچه ارومیه است.

ضربه مهلک طرح نکاشت بر معیشت کشاورزان

جلوگیری از فعالیت‌های کشاورزی و باغ‌داری برای احیاء دریاچه ارومیه درحالی درقالب طرح نکاشت (معیشت جایگزین) در دستور کار دولت قرار گرفته که حاشیه‌نشینان این دریاچه معتقدند اعضای ستاد احیای دریاچه ارومیه با صرف بودجه احیاء این دریاچه در سفرهای خارجی غیرضرور، اساساً در معرض واقعیات منطقه و مردم اطراف این دریاچه حضور ندارند و بدون اطلاع از حال و روز کشاورزان و معیشت آنان تصمیم‌گیری می‌کنند.

کشاورزی و باغداری در مناطق اطراف دریاچه ارومیه قدمتی صدها ساله دارد و نمی‌توان گفت که در عرض یک دهه اخیر تنها عامل افت فاحش تراز آب دریاچه بوده است. درحال حاضر یک‌سوم شاغلین استان آذربایجان غربی در بخش کشاورزی فعال هستند و ۴٫۲ ارزش افزوده بخش کشاورزی کل ایران مختص به این منطقه است. استان‌های آذربایجان غربی و کردستان هم از این قاعده مستثنا نیستند. بنابراین می‌توان گفت، طرح نکاشت در تضاد با سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و برخلاف امنیت غذایی است و مسلماً به سود اقتصاد کشور، چه در بلندمدت و چه در حال حاضر نیست.

راهکارهای پییشنهادی

توقف اجرای سدهای در حال ساخت یا در دست مطالعه در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، رهاسازی حقابه دریاچه از مخازن سدهای موجود، بازبینی پروانه‌های بهره‌برداری صادرشده در یک دهه اخیر، تاسیس تشکل‌های آب‌بران به صورت مردمی در زیرحوضه‌های آبریز منطقه (حوضه‌های آبریز درجه ۲ و ۳) با حضور نمایندگان بخش‌های اصلی مصرف‌کننده و واگذاری اختیارات و مسئولیت تنظیم مصرف آب به آنان با هدف سامان‌دهی به نظام مصرف و تدوین الگوی کشت ازجمله راهکارهای اساسی جهت احیای دریاچه ارومیه هستند.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: