۶ فرو ۱۳۹۷ ساعت ۰۰:۰۰

حضور دام در مرتع عامل بهبود کیفیت خاک و پوشش گیاهی

برای داشتن مرتعی غنی و قوی، حضور مستقیم دام، ریخته شدن کود آن ضروری است، زیرا تنها در این صورت است که ماده آلی خاک افزایش یافته و افزایش ماده آلی خاک به صورت مستقیم باعث رشد بیشترگیاهان، بالارفتن قدرت جذب و ذخیره سازی آب باران و ممانعت از ایجاد و راه افتادن سیلابهای خطرناک می شود.

به گزارش عیارآنلاین، کشورهای اروپائی همانند آلمان، هلند، لهستان دارای چراگاه‌های غنی و قوی بوده و فرهنگ چرای کنترل شده دام در مرتع در این کشورها نهادینه شده است. درحالیکه استان‌های شمالی ایران که شباهت زیادی به این کشورها دارند، چرای دام نابسامان بوده و سالهاست که تنها برنامه محوری همانا خروج دام از مرتع است. تمام دنیا توجه ویژه‌ای به مراتع داشته و دارای برنامه‌های مدونی برای کنترل وضعیت مراتع خود می باشند. “در کشورمان بحث تعادل دام- مرتع و چرای کنترل شده دام بسوی حذف دام از مرتع می رود، طرحی که آثار زیان بارش بیش از فواید کوتاه مدت آن است”. متاسفانه نه در استانهای شمالی نه در سایر استانها بحث مرتع جدی گرفته نشده و از تجارب دنیا و یا حتی از تجارب بومی استفاده گسترده نمی شود، به همین خاطر وضعیت مراتع در کشور به صورت رها شده بوده، گویی که متولی خاص و دلسوزی برای آن دیده نمیشود.

متاسفانه مزرعه داری به سمتی می رود که نتیجه آن در آینده شامل افزایش مصرف کود، علف کشها و افزایش هزینه های دیگر می شود. استفاده از علوفه این مزارع و یا حضور دام در پس چَر این مزارع سبب خواهد شد که بقایای این سموم به نوعی به انسان منتقل شود. بالا رفتن هزینه های مزرعه داری سبب خواهد شد که در آینده تکیه دامها روی مراتع بیشتر شود. حضور دام در مرتع سبب تولید محصولات سالمتر خواهد شد.  حضور دام در مرتع علاوه بر تولید محصولات سالمتر،” از طریق تسریع در بازسازی دوباره ساختمان خاک بسیار موثر خواهند بود. بهبود ساختار خاک مساله ایست که باید توجه ویژه ای روی آن شود”.

همچنانکه پیشتر در خصوص تاثیرات دام بر بازسازی دوباره خاک اشاره شد، باید گفت که “خاک سالم” میتواند تاثیر مثبتی بر اقلیم داشته باشد. خاک سالم میتواند با نگهداری و جذب بیشتر آب در درون خود تاثیرات شگرفی داشته باشد. در پژوهش صورت گرفته توسط USDA-NRCS مشخص گردید که “خاکی که دارای ۲ درصد ماده آلی است در مقایسه با خاکی که ۵ درصد ماده آلی دارد توانایی نگهداری ۴۸۰۰۰ گالن(۱۸۱۷۰۰ لیتر) کمتر می باشد”. خاکهایی که ماده آلی بیشتری دارند در مقابل بارانهای سنگین یا سیل آسا بهتر عمل میکنند. همچنین خاکهای سالم و دارای ماده آلی بالاتر، توان و کارایی بالاتری در نگهداری آب در دوره های خشکی و کم بارش عمل میکنند. به عبارت دیگر حضور دام در مرتع سبب افزایش ماده آلی خاک و بالارفتن قدرت ذخیره سازی و نگهداری آب گردد.

در پروژه های بین المللی همانند ترسیب کربن و … تاکید زیادی به حذف دام از مرتع میشود که این مساله چه عامدانه چه سهوی باشد نیتی خیرخواهانه برای کشور نیست. آنچیز که مهم است همانا ممانعت از چرای زودرس و چرای بیش از حد است زیراکه تاثیرات منفی این دو کار شامل: فشرده شدن خاک سطحی، کاهش منافذ خاک، کاهش نفوذ پذیری آب، ذخیره کمتر آب، افزایش هرزآب، بالارفتن فرسایش آبی و خاکی، سله بستن خاک، کاهش پوشش گیاهی، شروع فرسایش شیاری از مسیر تردد دام، نبود رطوبت کافی خاک برای رشد مجدد، سخت شدن شرایط رشد بوته های جوان و … را به دنبال خواهد داشت.

بررسیهای میدانی و تجربیات دامداران در طی اعصار و قرون نشان میدهد که: “در مراتعی که اصلا چرایی روی آنها صورت نگرفته باشد رشد گیاهان کمتر از مراتعی است که در آن چرای متعادلی صورت گرفته باشد. گیاهانی که در مرتع فاقد چرا رویش میکنند ضعیف تر از مراتع چرا شده می باشند و این در خصوص گراسها بارزتر می باشد، زیرا که در مراتع چرا نشده قطر تاج گیاه کمتر شده و بوته های پهن و گسترده کمتر خواهند بود”.

چرخش و جابجایی دام در مرتع و بالارفتن کارایی آن نیازمند دو مساله”مشاهده و پایش منظم” و “مدیریت” دام و مرتع است. در برخی کشورها(کانادا و آمریکا) از کودکان برای آشنایی بیشتر و جا انداختن این ضرورت استفاده میکنند بطوریکه کودکان بهمراه معلمان یا والدین در خصوص پایش مرتع و افزایش حساسیت بهره برداران و نیز تربیت نسل آینده متعهد، حاضر می شوند.

خلاصه

حضور دام در مرتع ضروری و یکی از عناصر کلیدی در تعادل محیط زیست است.  برای داشتن مرتعی غنی و قوی، حضور مستقیم دام، ریخته شدن کود آن ضروری است، زیرا تنها در این صورت است که ماده آلی خاک افزایش یافته و افزایش ماده آلی خاک به صورت مستقیم باعث رشد بیشترگیاهان، بالارفتن قدرت جذب و ذخیره سازی آب باران و ممانعت از ایجاد و راه افتادن سیلابهای خطرناک می شود. همچنین دانشگاههای کشاورزی به خصوص بخش علوم دامی، تغذیه، مرتع داری بایستی با انجام تحقیقات مختلف در این حوزه، نتایج کاربردی پژوهشهای خود را به کارشناسان اجرایی، کارشناسان بخش خصوصی و دامپروران منتقل نمایند.

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: