لزوم حمایت قانونی از سوت‌زن‎ها در مقابل ذی‎نفعان فساد

امکان بروز فساد در تمامی بخش‌های دولتی و غیردولتی امری ثابت‌ شده است. از همین رو توجه به راهکارهایی مؤثر برای پیش‌گیری و کشف آن دارای اهمیت بسیاری است.

به گزارش عیارآنلاین، فساد پدیده‌ای است که تمام نظام‌های دنیا را آلوده خود کرده و هر یک از کشورها روش‌هایی برای مقابله با آن انتخاب کرده‌اند. یکی از این روش‌ها «گزارشگری فساد» است که این امکان را فراهم می‌کند تا همه مردم بتوانند فسادهای موجود را گزارش کنند.

گزارشگری فساد که در جهان به‌عنوان Whistleblowers (سوت زنی) مطرح است؛ روشی است که می‌توان به‌وسیله آن بخش قابل‌توجهی از فسادهای موجود را کشف کرده و در آینده موجب پیش‌گیری از فساد شد. در این روش فردی از داخل یا خارج از مجموعه، فساد موجود را گزارش کرده و در صورت درستی، بخشی از عایدی حاصله از کشف فساد به آن فرد گزارش‌دهنده به‌عنوان پاداش پرداخت می‌شود.

به‌طورکلی کارآمدی این روش نیازمند برنامه‌ریزی و توجه به مسائل زیر است:

  1. ایجاد سازوکار گزارش‌گیری تخلف از مردم
  2. طراحی و اجرای سازوکار حمایتی از افراد گزارش دهنده
  3. طراحی و اجرای سازوکار تشویقی برای افراد گزارش دهنده

به‌طور طبیعی زمانی یک شخص فسادی را گزارش می‌دهد که مطمئن باشد در صورت گزارش ضرری متوجه وی نباشد. در غیر این صورت انگیزه لازم برای گزارش فساد وجود نخواهد داشت. همین مسئله نیازمند وجود قوانین حمایتی است که بتواند به‌صورت کافی از شخص گزارش دهنده فساد در مقابله افراد یا سازمان‌هایی که منافعشان درخطر افتاده حمایت کرده و اصطلاحاً بال حمایتی ایجاد کند.

به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس در کشورهای مختلف قوانین گوناگونی وجود دارد که سال‌به‌سال نسبت به تکمیل و رفع نواقص آن اقدام می‌شود. این کشورها شامل: کانادا، آمریکا، کره جنوبی، هند و دیگر کشورهاست که دارای قانون یا قوانین متعدد در رابطه حمایت از گزارشگری فسادند که هریک دارای مزایا و معایب گوناگون می‌باشند. در ادامه قوانین حمایتی گزارشگری فساد در سه کشور آمریکا، کانادا و کره جنوبی به اختصار بیان می‌شود.

آمریکا

اولین قانون در آمریکا مربوط به سال ۱۷۷۸ میلادی است. این قانون بعدازآن که دو افسر نیروی دریایی آمریکا به خاطر گزارش فساد فرمانده خود از ارتش اخراج شدند با عنوان  Whistleblower Protection Law در کنگره آمریکا به تصویب رسید. مؤثر بودن این روش که امکان گزارش فساد را توسط همه مردم فراهم می‌کند در عمل ثابت‌شده است از همین رو سال‌به‌سال قوانین حمایتی شامل طیف‌های گسترده و حوزه‌های مختلف ازجمله محیط‌زیست، حوزه‌ی نظامی، فسادهای حکومتی و …. را شامل شده است.

قوانین حمایتی موجود در آمریکا با توجه به‌نظام سیاسی این کشور به دودسته قوانین ایالتی و فدرال تقسیم می‌شوند که قوانین فدرال در تمام خاک این کشور لازم اجرا است. برای بهبود کارآمدی این قوانین نهادهای تصویب‌کننده هرساله اقدام به بازنگری و اصلاح قوانین کرده و از مؤثر بودن آن اطمینان حاصل می‌کنند. به خاطر همین تاکنون بیش از ۳۰ قانون در این زمینه مورد تصویب قرارگرفته و این قوانین حمایتی نه‌تنها مردم آمریکا را شامل می‌شوند که تمامی مردم جهان که فسادی علیه منافع ایالات‌متحده آمریکا را گزارش دهند را شامل میگردد. در رابطه با مؤثر بودن این روش در مقیاس مالی نیز به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس تنها در سال ۲۰۱۵ عایدی حاصل از فسادهای مالیاتی در این کشور بیش از پانصد میلیون دلار بوده است.

کانادا

قانون Public Servants Disclosure Protection Act (PSDPA) در سال ۲۰۰۷ در کانادا به تصویب رسیده است. این قانون گزارشگری فساد در حوزه‌های زیر را شامل می‌شود:

  1. اعمال خلاف قوانین پارلمان یا مجلس‌های ایالتی یا هرگونه مقرراتی که ذیل این قوانین تعیین‌شده است،
  2. سوءاستفاده از بودجه یا ثروت‌های عمومی، سوء مدیریت فاحش در بخش‌های دولتی
  3. هرگونه عمل یا کم‌کاری که منجر به ایجاد یک خطر مشخص برای جان، سلامتی یا امنیت افراد یا محیط‌زیست می‌شود (به‌جز خطراتی که به دلیل انجام‌وظیفه به‌ناچار وجود دارند)

کره جنوبی

قانون حمایت از گزارشگری فساد در سال ۲۰۱۱ باهدف حمایت از گزارشگرانی که علیه فسادهای مدیران خود گزارش می‌کنند طراحی شد. در این قانون کاهش حقوق، کاهش رتبه یا هرگونه فشار از جانب مدیران را که به دلیل گزارش فساد است را شامل شده و گزارش دهندگان فساد را شامل حمایت خود قرار می‌دهد.

در نهایت باید گفت با توجه به فراگیر بودند فساد در بخش‌های گوناگون کشور، عزم جدی و ایجاد سازوکارهای جدید و مؤثرتر در زمینه کشف و پیش‌گیری فساد امری مهم است که توجه مسئولین مربوطه به‌ویژه سیاست‌گذاران کشور را می‌طلبد.

منبع: گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس – شماره مسلسل: ۱۵۵۱۰

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: