۲۴ بهم ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۲۱

پرونده الکترونیک سلامت، طرح همیشه مغفول در بودجه سلامت

هزینه‌های طرح تحول سلامت سر به فلک کشیده‌اند. یکی از راه‌های بهینه‌سازی هزینه‌ها استفاده از پرونده الکترونیک سلامت است. از سال ۸۴ سعی بر اجرایی کردن آن بوده است اما هنوز باوجود مزایای بالا و هزینه‌ی پایین، به‌طور کامل اتفاق نیفتاده است.

به گزارش عیارآنلاین، مدیریت هزینه‌های سلامت در دنیای امروز به یکی از مسائل اصلی تبدیل‌شده است. با توجه به تنوع بیماری‌ها و شیوه‌های درمانی و همچنین پیشرفت فناوری برای درمان بیماری، هزینه‌ها نیز افزایش‌یافته‌اند. ایران نیز از این افزایش هزینه‌ها و مشکلات مدیریت آن مستثنی نیست. در سال‌های گذشته با اجرای طرح تحول سلامت باوجودآنکه سعی بر کاهش هزینه‌ها و افزایش ارائه‌ی خدمات بوده اکنون به شرایطی رسیده‌ایم که نوبخت حقیقی نماینده مجلس شورای اسلامی، اخیراً گفته بود: «می توان گفت که این چاه ته ندارد و فعلاً  ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان به این بودجه اضافه کرده ایم». نمودار زیر به‌خوبی سیر صعودی هزینه‌های نظام سلامت را نمایش می‌دهد:

نمودار۱- هزینه های عمومی سلامت

پرونده الکترونیک سلامت در ایران

در حالی شاهد این افزایش هزینه‌ها هستیم که  به گفته‌ی رئیس کمیسیون بهداشت: «اگر پرونده‌ها الکترونیکی شود، در هزینه‌های حوزه بهداشت و درمان ۳۰ درصد صرفه‌جویی می‌شود». در این راستا وزیر بهداشت اظهار کرده بود: «پرونده الکترونیک سلامت تا پایان سال۹۶ به سرانجام می‌رسد». آبان ماه سال جاری نیز معاون بهداشت وزارت بهداشت بیان کرده است که «تا پایان سال ۹۷ طرح پرونده الکترونیک سلامت به‌صورت کامل اجرا می‌شود» اما پرونده‌های الکترونیکی که دائماً از زبان مسئولین مطرح می‌شود چیست؟ در ایران چه شرایطی دارد؟ آیا اجرایی کردن آن به بودجه‌ی زیادی نیاز دارد؟

پیشینه‌ی پرونده‌ی الکترونیک سلامت به برنامه چهارم توسعه برمی‌گردد که در ماده ۸۸ ذکرشده وزارت بهداشت موظف به طراحى و استقرار نظام جامع اطلاعات سلامت شهروندان ایرانی است. این برنامه بایستی در سال‌های ۸۸-۸۴ اجرا می‌شد که پس از عدم اجرای آن، مجدداً در برنامه پنجم توسعه ماده ۳۵ بند الف مسئولیت استقرار سامانه پرونده‌ی الکترونیک سلامت ایرانیان(سپاس) به وزارت بهداشت داده‌شده است. با پایان یافتن مهلت اجرایی کردن این برنامه و عدم اجرای آن توسط وزارت بهداشت قانون پرونده الکترونیک به ماده ۷۴ برنامه ششم منتقل‌شده و وزارت بهداشت مکلف به اجرای آن در دو سال اول اجرای قانون برنامه شده است. اکنون به پایان سال اول برنامه‌ی ششم رسیده‌ایم و این سؤال مطرح می‌شود که چقدر زیرساخت‌های لازم آماده‌شده‌اند؟

پرونده الکترونیک سلامت و مزایای آن

پرونده الکترونیک سلامت(EHR) یکی از طرح‌هایی است که موجب بهینه‌سازی هزینه‌ها می‌شود. آن را می‌توان این‌گونه تعریف کرد: مجموعه کلیه اطلاعات مرتبط با سلامت شهروندان، از پیش از تولد تا پس از مرگ که به‌صورت مداوم و باگذشت زمان به  شکل الکترونیکی ذخیره می‌گردد و در صورت نیاز، بدون ارتباط با مکان یا زمان خاص، تمام یا بخشی از آن به‌سرعت در دسترس افراد مجاز قرار خواهد گرفت.[۱] در پرونده الکترونیک سلامت مواد ذیل مندرج می‌شوند[۲]:

شکل ۱- مواد مندرج در پرونده الکترونیک سلامت

لازم است ذکر شود که پرونده الکترونیک سلامت به‌طورکلی نظام سلامت را به اهدافش نزدیک‌تر می‌کند. به‌طور دقیق‌تر، در صورت راه‌اندازی آن، هنگام مراجعه بیمار به پزشک تمام اطلاعات پزشکی او در دسترس پزشک است لذا تجویز پزشک نیز مبتنی بر شواهد بوده و می‌تواند باعث کاهش خطاهای پزشکی شود. به‌عنوان‌مثال اگر فرد در اثر بیماری دیگری در حال مصرف دارو باشد پرونده الکترونیک او این را نشان خواهد داد و از تداخل دارویی جلوگیری می‌کند. موسسه پزشکی آمریکا گزارش کرد که بر اساس آمارها ۰۰۰/۴۴ تا ۰۰۰/۹۸ نفر سالانه در این کشور در اثر خطاهای پزشکی جان خود را از دست می‌دهند. این میزان هشتمین عامل مرگ‌ومیر در آمریکا را به خود اختصاص داده است.[۳]

از دیگر اثرات پرونده الکترونیک سلامت می‌توان به کاهش هزینه‌ها در حین افزایش کیفیت خدمات اشاره کرد. ازآنجاکه با الکترونیکی شدن اطلاعات، بیمار نسبت به وضع سلامت خود به‌خوبی آگاهی می‌یابد و خود مراقبتی وی افزایش پیدا می‌کند کمتر نیاز به رفت‌وآمد و همچنین پرداخت ویزیت پزشک پیدا می‌کند. این کاهش هزینه خصوصاً در مناطق محروم و دورافتاده بیشتر نمود پیدا می‌کند که معمولاً به دلیل عدم وجود پزشک در منطقه بایستی دائماً به شهر بیایند. همچنین در مطالعه‌ی انجام‌گرفته در آمریکا بر اساس یک مدل هزینه- فایده تخمین زده‌شده که وجود پرونده‌ی الکترونیک سلامت منجر به‌صرفه جویی ۷۷ بیلیون دلاری در سال می‌شود.[۴]

شایان توجه است که در صورت ثبت الکترونیک اطلاعات بیماران و دسترسی سریع به همه‌ی آن‌ها در یک سیستم مدیران و برنامه ریزان به‌خوبی متوجه شرایط جامعه می‌شوند. نقاط ضعف و قوت اوضاع سلامت کشور را ارزیابی می‌کنند و بر اساس آن سیاست‌گذاری‌های کلان را انجام می‌دهند. بدین ترتیب مسلماً مصلحت عمومی بیش‌ازپیش رعایت می‌شود و بجای دیده شدن عده‌ای محدود، همه‌ی مردم دیده می‌شوند.

زیرساخت‌های مورد نیاز

برای ایجاد پرونده الکترونیک سلامت به زیرساخت‌هایی نیاز است، ازجمله: بودجه‌ی کافی، توان فنی، ایجاد نگرش مثبت بین مردم، فرهنگ‌سازمانی و….؛ تحقیقات نشان داده است که عدم وجود فرهنگ‌سازمانی و وجود نگرش منفی مردم مهم‌ترین موانع بر سر راه ایجاد پرونده الکترونیک سلامت هستند.[۵]

برای ایجاد فرهنگ مناسب سازمانی بایستی همه‌ی سازمان‌ها به هم متصل شوند تا اطلاعات بتواند در یک پرونده در اختیار مصرف‌کننده‌های آن قرار بگیرند. سازمان‌ها باید همکاری در این زمینه را بپذیرند و با تعهد آن را اجرایی کنند. نگرش منفی مردم نیز زمانی تغییر می‌کند که به آن‌ها این اطمینان خاطر داده شود که اطلاعاتشان در امنیت کامل هستند و به خاطر ثبت اطلاعات سلامت آن‌ها در این پرونده آسیبی به روند زندگی‌شان وارد نمی‌شود. این تغییر نگرش در ایجاد پرونده‌ها کمک می‌کند.

بودجه‌ی کافی برای این طرح یکی دیگر از مواردی است که معمولاً به‌عنوان یک مانع ذکر می‌شود. بر اساس برآوردهای کارشناسی، پرونده الکترونیک سلامت تنها به ۳۰۰ میلیارد تومان بودجه نیازمند است تا همه‌ی گام‌های آن اجرا شود. عده‌ای بر این عقیده هستند که اگرچه در ابتدا این طرح ممکن است هزینه زا باشد اما پس از اجرا به‌سرعت هزینه‌ها برمی‌گردد.

درنهایت باید گفت اکنون‌که مشکلات اقتصادی طرح تحول سلامت با هزینه‌های سرسام‌آور بر همگان مسلم شده است، بهتر است تغییر رویه داده و از پرونده الکترونیک سلامت جهت بهینه‌سازی هزینه‌ها استفاده شود. اجرایی کردن آن با همه فواید و موانع فوق‌الذکر به عزمی راسخ و نظارت مجلس به‌عنوان نهادی مستقل از وزارت بهداشت نیازمند است. نمایندگان مجلس می‌توانند در لایحه بودجه ۹۷ در قالب‌بندی الحاقی، ۳۰۰ میلیارد تومان بابت اجرای پرونده الکترونیک سلامت به سازمان‌های بیمه‌گر تخصیص دهند. نمایندگان مجلس می‌توانند با این کار یکی از هزینه‌های عمده‌ی کشور را کاهش داده تا در شرایط نامساعد اقتصادی امروز باری از دوش مردم برداشته شود.

پیوست ها:

[۱] وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، مرکز مدیریت آمار و فناوری اطلاعات

[۲] مقاله تأثیر پرونده الکترونیک سلامت بر بالا بردن بهره‌وری؛ دکتر حسین خوبان و همکاران

[۳] مقاله نقش پرونده الکترونیک سلامت در ارائه اطلاعات بهداشتی؛ مریم فخرزاد، نورالهدی فخرزاد، مریم دهقانی

[۴] مقاله تأثیر پرونده الکترونیک سلامت بر بالا بردن بهره‌وری؛ دکتر حسین خوبان و همکاران

[۵]مقاله موانع اجرایی پیاده‌سازی پرونده‌ی الکترونیک سلامت؛ محمد جبرائیلی و همکاران

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: