۲۷ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۳۸
تجارب کشور استرالیا در مدیریت و بهره‌برداری از مراتع/2

طراحی الگوهای منطقه‌ای مدیریت مراتع در استرالیا

کشور استرالیا یکی از کشورهای موفق در عرصه مدیریت مراتع است. مدیریت مراتع در استرالیا نه بر مبنای قُرُق و عدم استفاده از آن، بلکه بر مبنای بهره‌برداری بهینه، اقتصادی، مبتنی بر چرای دام و توسعه سیستم‌های بهره‌برداری ظرفیت‌محور تعریف می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، در بین کشورهای دنیا، استرالیا با وسعت ۷۶۲ میلیون هکتار، به عنوان خشک‌ترین قاره مسکونی و دارنده‌ی قدیمی‌ترین و سطحی­ترین خاک‌های جهان، از نظر اقلیمی و شرایط خاکی دارای شباهت‌هایی با کشور ایران است. از نظر اقلیمی بیش از ۷۰% از اراضی این کشور – همانند کشور ایران – در کلاس‌های خشک یا نیمه‌خشک دسته‌بندی می‌شود. اما از نظر پتانسیل خاک‌ها وضعیت کشور ما نسبت به استرالیا بهتر است چراکه سطح خاک‌های حاصلخیز در استرالیا ناچیز بوده و از کل اراضی این کشور، حدود یک دهم اراضی پس از استعمال کود و یا کشت گیاهان لگومی (جهت اصلاح خاک)، برای تولید محصولات کشاورزی آن هم در حد معمول مناسب خواهد بود. کشور استرالیا همانند کشور ما دارای بیابان‌های مرکزی گرم و خشک بوده، بارندگی در قسمت‌های داخلی بسیار کم و در سواحل آن بالاست.

از جمله تفاوت‌های موجود در حوزه منابع طبیعی و اقلیمی بین دو کشور، وضعیت دمایی می‌باشد. برخلاف کشور ما، قرارگیری استرالیا در عرض جغرافیایی معتدل و گرمسیری و ارتفاع نسبتاً کم از سطح دریا (یعنی ۳۳۰ متر) موجب شده است که در فصل زمستان، سرمای شدید در اراضی چرا اتفاق نیافتد، لذا گوسفندان و گاوهای گوشتی در طول سال بدون نیاز به اسکان، در مراتع دست‌کاشت و طبیعی چرا می‌کنند.

این کشور با وجود محدودیت‌های فراوان اقلیمی و حاصلخیزیِ پایین اراضی توانسته است با فائق آمدن بر این محدودیت‌ها، مدیریت کارآمد و بهره‌وری از مراتع ایجاد نماید. با توجه به وجود مشابهت اقلیمی نسبی بین کشور ایران و استرالیا، مطالعه الگوهای مدیریت مراتع این کشور تا حدودی می‌تواند در اتخاذ رویکردهای صحیح مدیریتی مثمر ثمر باشد.

مراتع طبیعی استرالیا

در استرالیا واحدهای کشاورزی حدود ۴۰۰ میلیون هکتار، برابر با ۵۲% از سطح کشور را پوشش می‌دهند که تنها ۶٫۵% از این اراضی برای کشت گیاهان زراعی تعلق دارد و مابقی مربوط به مراتع طبیعی و دست‌کاشت است. مراتع طبیعی استرالیا حدود ۳۰۰ میلیون هکتار وسعت دارد که در اقلیم‌های مختلف از خشک تا بسیار مرطوب قرار گرفته است. حدود ۲۴۲ میلیون هکتار از این مراتع در مناطق خشک و نیمه‌خشک کشور قرار گرفته است که به شکل چوپانی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. در استرالیا حدود ۹۷۳۰۰ کشاورز ( معادل ۷۲% کل کشاورزان استرالیا) دارای مرتع دست‌کاشت هستند که مجموع سطح این مراتع برابر با ۷۶٫۸ میلیون هکتار است. مراتع دست‌کاشت دیم از مهمترین منابع تغذیه‌ای دام در استرالیا محسوب می‌شود که بخش اعظمی از دام‌ها از این طریق تامین می‌شوند. این مراتع متکی بر بارندگی بوده و آبیاری به ندرت صورت می‌گیرد و سیستم‌های کشت آبی تنها در ۰٫۲% از اراضی استرالیا واقع شده‌اند.

شاخصه‌ها و الگوهای تولید دام در مراتع استرالیا

پرورش دام در استرالیا مبتنی بر سیستم‌های ظرفیت‌محور می‌باشد. به عبارت دیگر متولیان بخش با ظرفیت‌سنجی اقلیمی و خاکی مناطق، کل اراضی کشور را در سه کلاس عمده دسته‌بندی کرده و در هر یک، سیستم تولیدی اختصاصی توسعه داده‌اند، این سیستم‌ها عبارتند از:

  • سیستم چوپانی: که عمدتاً متشکل از گله‌های گاو بوده و در مراتع طبیعی مناطق خشک و نیمه‌خشک استرالیا، با میانگین بارندگی عمدتاً ˃۳۵۰ میلی‌متر در سال، توسعه یافته است. نسبت دام به مرتع در این سیستم از ۰٫۶ تا ۲ واحد دامی در هکتار متغیر است. این سیستم ۳۰% از کل ظرفیت چرای دام‌های استرالیا را شامل می‌شود.
  • سیستم تلفیقی زراعت ـ مرتعِ دست‌کاشت- دام: این سیستم در مناطق نیمه‌خشک با میانگین بارندگی ۲۷۵ تا ۷۰۰ میلی‌متر در سال توسعه یافته است. نسبت دام به مرتع از ۰٫۲ تا ۱۲ واحد دامی در هکتار متغیر بوده و دام‌ها در اراضی زراعی و مرتعی به صورت مخلوط چرا می‌کند. این سیستم ۴۰% از کل ظرفیت چرای دام‌های استرالیا را شامل می‌شود.
  • سیستم با بارندگی بالا در نواحی مرتعی دست‌کاشتِ دائمی: این سیستم در مناطق ساحلی و مرتفع با میانگین بارندگی ˂۶۵۰ میلی‌متر (در استرالیای جنوبی) و ˂۷۵۰ میلی‌متر در سال (در استرالیای شمالی) و با فصل رشد طولانی و خشکی‌های دوره‌ای، توسعه یافته است. همچنین این مناطق دارای خاک‌های کم‌عمق و کم‌حاصلخیز بوده و دارای محدودیت‌های فراوانی هستند. در این سیستم نسبت دام به مرتع از ۴ تا ۱۱ واحد دامی در هکتار متغیر بوده و حدود ۳۰% از کل ظرفیت چرای دام‌های استرالیا را شامل می‌شود. ظرفیت نگهداری دام در مراتع دست‌کاشتِ با مدیریت زراعی خوب، بالاتر بوده و حتی در برخی مناطق به ۲۵ گوسفند در هکتار نیز می‌رسد.

 

مطابق با اطلاعات فوق‌الذکر؛ یکی از مهمترین شاخصه‌های مدیریت مراتع در استرالیا، مدیریتِ مبتنی بر دام است که این مهم با ظرفیت‌سنجی و سپس تعیین نسبت متعادلی از تعداد دام برای هر منطقه پیاده شده است. با اجرای این سیستم علاوه بر بهره‌برداری اقتصادی مراتع و ارتقاء بهره‌وری آن، این اراضی از مزیت حضور دام نیز برخوردار بوده و همچنین تنوع گیاهی و سطح پوشش گیاهی به شکل پایدار حفاظت می‌شود.

نتیجه‌گیری

مراتع به عنوان اصلی‌ترین ذخایر ژنتیک گیاهی هر کشور، علاوه بر سودمندی‌های فراوانِ زیست‌محیطی، منبع مهم تامین‌کننده غذای جمعیت نیز می‌باشد. بنابراین توجه به توسعه و بهبود مراتع باید هم به عنوان یک فرصت و هم به عنوان یک ضرورت نگریسته شده و در این راستا سیاست‌گذاری‌های صحیح صورت گیرد. چراکه از یک طرف با روند رو به رشد جمعیت کشور، نیاز روزافزون به تولید فراوردهای دامیِ سالم و مبتنی بر مراتع بیشتر احساس می‌شود و از طرف دیگر، مدیریت صحیح مراتع طبیعی، اصلاح و بهبود آن جهت حفاظت از محیطِ زیست، امری حیاتی است.

در راستای حفاظت و بهبود مراتع باید به این نکته کلیدی نیز توجه داشت که دام و مرتع دو جزء به هم وابسته بوده و دارای نیازهای متقابلی می‌باشند و پایداری هر دو وابسته به هم است. کشور استرالیا با شناسایی ظرفیت‌های منطقه‌ای خود توانسته است ارتباط دام و مرتع را به خوبی مدیریت کند، به طوری که امروزه حدود ۴۰% از کل تولیدات کشاورزی استرالیا به مراتع آن وابسته است. توسعه مراتع دست‌کاشت دیم نیز از مهمترین ظرفیت‌های این کشور محسوب می‌شود چراکه حدود ۷۰% از منابع غذایی دام در استرالیا متکی بر این مراتع است، چیزی که متاسفانه در کشور ما با وجود فراهم بودن شرایط اقلیمی و خاکی در بسیاری از مناطق از آن غفلت شده است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: