۲۶ دی ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۳۸

سندی که هرسال رونمایی می‌شود!

درحالی‌که در تیرماه ۹۵ از گزارش «بررسی تحولات و وضعیت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران»، با شرکت مقامات عالی رتبه و سران چند تن از آژانس‌های سازمان ملل در دانشگاه تهران رونمایی شده بود اما دوباره از گزارش «تحولات و وضعیت جمعیت در ایران» با حضور حسام‌الدین آشنا و رییس مرکز بررسی‌های استراتژیک و رئیس موسسه مطالعات جمعیت کشور رونمایی شد!

به گزارش عیارآنلاین، در تاریخ ۲۰ تیر ۱۳۹۵، گزارش «بررسی تحولات و وضعیت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران»، با شرکت مقامات عالی رتبه و سران چند تن از آژانس‌های سازمان ملل در دانشگاه تهران رونمایی شد. این گزارش به صورت مشترک با همکاری گروه جمعیت شناسی دانشگاه تهران، موسسه  مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، موسسه  ملی تحقیقات سلامت و صندوق جمعیت سازمان ملل تهیه و منتشر شد [۱].

اما یک سال و اندی بعد گزارش «تحولات و وضعیت جمعیت در ایران» با حضور حسام‌الدین آشنا مشاور رییس‌جمهور و رییس مرکز بررسی‌های استراتژیک و باز هم «محمدجلال عباسی شوازی» رئیس موسسه مطالعات و مدیریت جامع و تخصصی جمعیت کشور، ظهر ۵ دی‌ماه ۱۳۹۶ در تالار تدبیر مرکز بررسی‌های استراتژیک رونمایی شد [۲]. اولین سوالی که به ذهن متبادر می‌شود این است که این دو سند چه تفاوتی با هم دارند؟ بررسی این دوسند نشان می‌دهد درواقع از یک سند دو بار رونمایی شده است. به طور مثال خلاصه مدیریتی این دو گزارش هم‌نام با سرفصل‌های هم‌سان و با برابری نظیر به نظیر هر «واو» عینا در دو گزارش گنجانده شده است ولی در یکی تاریخ سال ۱۳۹۵ و در دیگری تاریخ امسال درج شده است. نکته حائز اهمیت در اینجا این است که چرا یک گزارش با دو بار هزینه از اعتبارات مردمی دستگاه‌ها و در دو سال متوالی رونمایی شده است؟ مراسماتی که به دلیل دعوت از مهمانان خارجی پرهزینه هم بوده‌اند. خلاصه مدیریتی این گزارش ۱۳۹۵ را در اینجا و برای سال ۱۳۹۶ را از اینجا دانلود کنید.

نکته دیگری که در این اتفاق جای پرسش دارد؛ ارائه آماری است که هیچ اثری از مستندات آن در گزارش وجود ندارد. خبرگزاری مهر ۱۰ دی پیرامون این گزارش به و به نقل از محمدجلال عباسی‌شوازی نوشت: «نرخ باروری به حد جانشینی رسید» [۳]. میمنت چاوشی، استاد جمعیت‌شناسی و یکی از پژوهشگران تهیه گزارش بررسی تحولات و وضعیت جمعیت در ایران در پنل رونمایی از گزارش ابراز داشت: «باروری در بازه ۵ ساله اخیر روند افزایشی داشته و حدود ۲ [فرزند به ازای هر زن]  بوده که همان سطح جانشینی است» [۴]. این در حالی است که نرخ جانشینی جمعیت برای ایران ۲٫۱ برآورد در نظر گرفته شده است و در این شاخص هر دهم بالاتر یا پایین‌تر تفاوت بسیار زیادی دارد؛ البته برنامه ششم توسعه نه رقم ۲ و نه حتی نرخ جانشینی جمعیتی را هدف قرار داده بلکه هدف ماده ۱۰۲ این برنامه رسیدن نرخ باروری به ۲٫۵ فرزند به ازای هر زن است.

در گزارش موسسه  مطالعات و مدیریت جمعیت کشور آمده است: «نکته اساسی این است که پایین بودن سطح باروری و محدودشدن دوره فرزندآوری به معنای توقف و محدود کردن برنامه‌های تنظیم خانواده نیست چراکه اولا، با گسترش ایده بعد کوچک خانواده، تقاضای زوجین برای استفاده از خدمات تنظیم خانواده برای تحقق ایده‌آل‌های فرزندآوری افزایش خواهد یافت ثانیا، محدود شدن طول دوره فرزندآوری به حدود ۸ سال به این معنی است که خدمات تنظیم خانواده و بهداشت باروری بایستی به اندازه قابل توجهی در دوران فرزندآوری زنان متمرکز شود تا پاسخگوی نیازهای گسترده آنان باشد». تمرکز جدی این گزارش بر کنترل جمعیت و تنظیم خانواده در حالی است که از سال ۱۳۹۳ سیاست‌های کلی کشور در حوزه جمعیت (حداقل روی کاغذ) تغییر کرده است؛ اما با این حال طبق گزارش یونیسف، دسترسی به خدمات تنظیم خانواده در ایران با رقم ۷۷٫۴ درصد، جزو بالاترین سطوح ارائه خدمات پیشگیری از بارداری در جهان است، به‌طوری‌که این رقم در آمریکا ۱ درصد کم‌تر و در رژیم اشغالگر قدس ۶۸ درصد است [۵]!

با همه این تفاسیر موسسه مطالعات جمعیت، تنها نهاد رسمی حوزه سیاستگذاری جمعیت در کشور است و باید اولین پیگیر اجرای سیاست‌های کلی جمعیت باشد، این رسالت زمانی پررنگ‌تر می‌شود که کشور شاهد کاهش نرخ رشد موالید است؛ به گزارش سازمان ثبت احوال کشور در سال ۱۳۹۴ تعداد موالید ۱٫۵۷۰ میلیون نفر بوده است و این رقم در سال ۱۳۹۵ با ۲٫۷ درصد کاهش به ۱٫۵۲۸ میلیون نفر رسیده است [۶]. درواقع این موسسه باید اولین چراغ هشدار بحران جمعیت را در کشور روشن کند نه اینکه با سانسور و هدایت آمار، سعی بر القای وضعیت مناسب جمعیت داشته باشد.

مطابق سناریوی حدمتوسط پیش‌بینی سالانه سازمان ملل متحد در سال ۲۰۱۵، جمعیت ایران در سال ۱۴۲۸ شمسی با رسیدن به شمار ۹۲ میلیون نفر، شروع به کاهش می‌کند و در آن سالیان، کشور شاهد حضور ۲۰ میلیون سالمند بالای ۶۵ سال خواهد بود؛ به‌طوری که نیروی کار ۱۵ تا ۶۴ ساله کشور (به فرض عدم بازنشستگی قبل از ۶۴ سالگی)، فقط ۶۰ میلیون نفر خواهند بود [۷]که این معنی را می‌رساند به ازای هر ۳  ایرانی در سن فعالیت اقتصادی، ۱ نفر در سن بازنشستگی است و باید تامین اجتماعی وی فراهم شود، اما با وجود مدیریت فشل، ضعیف و بی‌هویت نظام تامین اجتماعی کنونی، مشخص نیست آتیه این سالمندان چگونه خواهد شد؟! یک راه حل بسیار جدی که هم‌اکنون در مجامع سیاستگذاری آلمان، ژاپن، فرانسه و انگلیس در حال اجراست، افزودن به شمار نیروی کار برای کاهش اثرات سونامی پیری است.

پی نوشت:

[۱]   وبگاه فارسی سازمان ملل متحد, “تیر ۹۵ – رونمایی از گزارش تحولات و وضعیت جمعیت در جمهوری اسلامی ایران,” سازمان ملل متحد در ایران, ۲۱ تیر ۱۳۹۵٫
[۲]   “رونمایی از گزارش «تحولات و وضعیت جمعیت در ایران»,” مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری, ۵ دی ۱۳۹۶٫
[۳]   ن. جعفرزاده, “افزایش نرخ باروری در ایران به سطح جانشینی/جمعیت تاچنددهه تضمین شد,” خبرگزاری مهر, ۱۰ دی ۱۳۹۶٫ شناسهٔ خبر: ۴۱۸۴۶۳۸٫
[۴]   مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری, “صدای پای سالخوردگی,” مرکز بررسیهای استراتژیک ریاست جمهوری, ۵ دی ۱۳۹۶٫  کد مطلب: ۱۱۲۷۶۸٫
[۵]   UNICEF, “UNICEF’s State of the World’s Children and Childinfo, United Nations Population Division’s World Contraceptive Use, household surveys including Demographic and Health Surveys and Multiple Indicator Cluster Surveys, Contraceptive prevalence rate,” The World Bank, 2017.
[۶]   سازمان ثبت احوال کشور, “سالنامه آماری ثبت احوال,” سازمان ثبت احوال کشور, تهران, ۱۳۹۶٫
[۷]   WorldBank, “Health Nutrition and Population Statistics, Population estimates and projections,” WorldBank, 2017.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: