۲۴ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۴:۲۷
بررسی سیاست‌های آلمان در قبال اعضای هیئت علمی/2

مسیر دستیابی به کرسی استادی؛ پر زحمت و در عین‌حال متنوع

برای دستیابی به کرسی استادی در آلمان مسیرهای متفاوتی وجود دارد. مسیرهایی که در عین تفاوت و تنوع، مسیرهای پرزحمتی هستند و این تفاوت علایق اشخاص و تنوع نیازهای دانشگاه است که تنوع این مسیرها را توجیه می‌کند.

به گزارش عیارآنلاین، در یادداشت قبلی به سیاست­های آموزش عالی آلمان در خصوص تعامل با اعضای هیئت علمی پرداخته و مشخص شد که چگونه دولت آلمان با تفویض اختیارات خود در زمینه­های مختلف آموزش عالی و برپایی دوتایی متناسب “اختیار-پاسخگویی” خروجی­های مطلوب خود را پیگیری می‌کند. ازآنجاکه یکی از پایه­های اصلی این سیستم اساتید دانشگاه هستند، بررسی نوع تنظیم رفتار این قشر در جهت اهداف کشور هم‌زمان با اعطای آزادی علمی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این یادداشت به بررسی مسیر پرزحمت اما متنوع  تربیت افراد، برای رسیدن به جایگاه استادی خواهیم پرداخت. مسیری که به‌گونه‌ای طراحی شده است که صرفاً افراد باعلاقه و مستعد تدریس و پژوهش در آن به موفقیت خواهند رسید.

بر­خلاف کشور ما که دانشجویان دکتری، عمدتاً برای خود چشم‌اندازی به‌جز هیئت علمی شدن در دانشگاه­ها نمی‌بینند؛ دانشجویان دکتری آلمانی می‌توانند از میان طیف وسیعی از کارهای علمی و صنعتی که بعضاً حقوق و مزایایی بیشتر از استادی دانشگاه دارند، دست به انتخاب بزنند. اما اگر دانشجویی بر­حسب علاقه­ی شخصی خود قصد داشت به کرسی استادی دانشگاه دست یابد، باید مسیری را طی کند که این مسیر در کنار سختی­ها و زمانی که صرف آن می‌شود(۸ تا ۱۲ سال پس از دکتری)، از تنوع گسترده­ای نیز برخوردار است.

در اولین قدم، پس از اتمام مدرک دکتری، شخص باید زمانی را صرف جمع­آوری و تکمیل رزومه خود کند. در این زمان که جزء دوره پست­دکتری محسوب می‌شود و بین ۲ تا ۴ سال طول می‌کشد، شخص به کار پژوهشی، آموزش در دانشگاه یا صنعت، فعالیت صنعتی، انتشار محتوی علمی در ژورنال­ها، ارائه در کنگره‌های علمی و… می­پردازد. پس از اتمام این دوران شخص می‌تواند به یکی از اشکال زیر فعالیت علمی-پژوهشی خود را ادامه دهد. این امور برخی درون دانشگاه و برخی در صنعت هستند.

الف) توان‌بخشی[۱]

توان‌بخشی یکی از مسیرهای پنج‌گانه دستیابی به کرسی استادی در آلمان است که شخص پس از اتمام دکتری، یک موضوع پژوهشی دیگر ذیل یک استاد تعریف می­کند. هدف این دوره آن است که شخص با استقلال و آزادی بیشتری به کار پژوهش بپردازد و توان علمی خود را محک بزند. این دوره که معمولاً ۶ تا ۸ سال به طول می­انجامد، شخص از طریق پژوهش کردن به توان‌بخشی یا مهارت‌افزایی می­پردازد و در این دوران شخص فعالیت آموزشی و مدیریتی ندارد. خروجی دوران توان‌بخشی توسط کمیته­ای تخصصی در دانشکده بررسی می­شود و به متقاضی عنوان­های علمی مدرس خاص[۲] و اجازه تدریس[۳] اعطا می­شود. پایان توان‌بخشی در آلمان مشابه پایان مدرک دکتری در ایران است (به لحاظ جایگاه علمی-اجتماعی) و در این دوران هیچ ضمانتی بر استخدام‌‌شدن فرد به‌عنوان عضو هیأت علمی دانشگاه نیست، اما شخص پس‌ازاین دوران شانس زیادی برای استخدام‌شدن در یک کرسی استادی در دانشگاهی غیر از دانشگاه فعلی خود دارد.

ب) جونیور پروفسور

جونیور پروفسوری دوره­ای ۶ ساله است که فرد متقاضی در این دوره تحت مدیریت استادان دیگر، استادی را می­آموزد. مانند استادان دانشگاه پایه حقوق دارد و همانند آن­ها طیف وسیعی از کارهای آکادمیک از آموزش و پژوهش تا مدیریت علمی و مدیریت اجرایی را انجام می­دهند. جونیور­ها در طول دوران ۶ ساله خود ۱تا ۲ بار ارزیابی عملکرد می­شوند و درصورتی‌که امور محوله را به‌درستی انجام داده باشند و اهداف دانشگاه برآورده شده باشد، با ادامه کار آن­ها موافقت می­شود. پس از پایان ۶ سال ارزیابی تصدی برای این استادان تازه‌وارد انجام می­شود و در صورت موافقت به آن­ها کرسی دائمی در دانشگاه داده می­شود. عدم موافقت به معنی پایان همکاری با جونیور پروفسورهاست و این افراد باید منتظر فراخوان­های استادی سایر دانشگاه­ها باشند.

ج) رهبران گروه­های پژوهشی

رهبران و مدیران گروه­های پژوهشی­ای که ذیل دانشگاه یا مؤسسات پژوهشی معتبر در آلمان فعالیت می‌کنند، می­توانند برای کسب یک کرسی در دانشگاه، درخواست دهند. دانشگاه با این افراد مثل جونیورپروفسورها و کسانی که دوره توان‌بخشی را در دانشگاه گذرانده­اند، برخورد می­کند و این افراد می­توانند در فرایند­های انتصاب شرکت کنند.

د) استاد موقت

این روش مشابه مسیر جونیورپروفسوری است با این تفاوت که استاد موقت در دوره شش‌ساله موقت خود، بودجه و تسهیلات خود را کامل دریافت می‌کند. بعد از اتمام دوره موقت، از استاد ارزیابی تصدی گرفته می­شود و درصورتی‌که استاد بتواند از فعالیت­های شش‌ساله خود دفاع کرده و طرح قابل قبولی برای ادامه فعالیت خود داشته باشد، به‌عنوان استاد دائم دانشگاه پذیرفته می­شود.

ه) پسادکتری در صنعت

برای دستیابی به دستاورد تحصیلی معادل توانبخشی همیشه لازم نیست مسیر متداول و رسمی را طی کرد. گاهی این دستاورد می­تواند از طریق مدیریت کردن کارهای پژوهشی خارج از دانشگاه و درون صنعت به دست آید. در حوزه فنی و مهندسی، داشتن یک موقعیت شغلی در یک شرکت تحقیقاتی دانش­بنیان، می‌تواند به‌عنوان یک مسیر به سمت کسب موقعیت استادی دانشگاه به‌حساب ­آید. این موضوع تا­آنجاست­که بیشتر انتصاب­ها برای کرسی­های استادی فنی مهندسی مربوط به مهندسانی با مدرک دکتری مهندسی بوده، که سابقه فعالیت صنعتی داشته­اند.

شکل- ۱ مسیر دستیابی به کرسی استادی به همراه زمان طی شده در هر مقطع

شکل (۱) به صورت شماتیک مسیرهای مختلف رسیدن به جایگاه استادی را در کشور آلمان نشان می‌دهد. هرکدام از راه­های پنچ­گانه دستیابی به کرسی استادی در آلمان ویژگی‌های متفاوتی دارند اما همگی به‌شدت وقت­گیر و سخت هستند. ویژگی مشترک دیگر این مسیرها حفظ افراد پرانگیزه و راغب به کار تدریس و پژوهش است. مثلا افراد شاغل در صنعت یا رهبران گروه‌های پژوهشی علی‌رغم داشتن موقعیت شغلی دیگر با اختیار و علاقه به رقابت بر سر کرسی استادی روی می­آورند، لذا سختی‌های آن را به جان خریده و با تلاش فراوان در آن مسیر ادامه می­دهند. شاهدی برای این تلاش و علاقه را می­توان در دانشجویان دوره توان‌بخشی یافت. به صورتی‌که فرد، شش تا هشت سال از عمر خود را صرف پژوهش می­کند و حقوق کمی دریافت می­کند، درحالیکه که افراد مشابه او و با موقعیت او به‌راحتی در صنعت درآمدهای بالا کسب کرده بی­آنکه سختی­های کار پژوهشی سنگین او را داشته باشند.

این مسیر پرزحمت یک ویژگی شاخص دیگر نیز دارد و آن آماده نمودن تدریجی افراد برای کسب مهارت‌های مورد نیاز یک استاد دانشگاه قبل از اعطای حق تصدی دائم است. به صورتی که شخص در طول مدت آماده‌شدن برای استادی انواع مهارت‌های مرتبط را مشق می‌کند و پس از ارزیابی دقیق و داشتن شرایط، عضو هیئت علمی دانشگاه می‌شود؛ نه اینکه ابتدا عضو هیئت علمی دانشگاه شود و سپس به تمرین استادی بپردازد!

نکته قابل توجه دیگر این است که رسیدن به مقطع کرسی دائمی استادی خود سرآغاز یک مسیر پرزحمت و مسئولیت‌های جدی‌تری است که تنها از عهده کسانی برمی‌آید که با علاقه ذاتی به موضوع تدریس و پژوهش، پا در این مسیر نهاده‌اند. فهم بهتر این مسئله نیازمند توضیح نظام متفاوت جذب و ارتقا اساتید در کشور آلمان که در یادداشت‌ها آینده به آن پرداخته خواهد شد.

 

 

 

 

[۱] Habilitation

[۲] Privatdozent

[۳] venia legendi

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: