۲۶ دی ۱۳۹۶ ساعت ۰۸:۵۸
در نشست نگاهی نو به ازدواج مطرح شد:

تعداد فوت مادران زیر ۱۸ سال در هنگام زایمان تنها ۱ نفر در سال

در بخش اول این نشست، کارشناسان نقاط ضعف و قوت طرح افزایش حداقل سن ازدواج را مورد بررسی قرار دادند؛ موافقان طرح بیشتر بر روی مفاهیم تاکید داشتند در حالی که مخالفان از بررسی‌های میدانی و آمارهای رسمی کشور گزارش ارائه کردند و این تفاوت‌ها به راحتی می‌تواند کارآمدی مفاهیم و نظریه‌ها را زیر سوال ببرد.

به گزارش عیارآنلاین، طرح افزایش حداقل سن ازدواج از آذر ماه سال ۱۳۹۵ از سوی معاونت امور زنان و خانواده ریاست جمهوری و فراکسیون زنان مجلس در کشور مطرح شد. از همان ابتدا تعدادی از کارشناسان به انتقاد از این طرح پرداختند.

با گذشت یک سال اما هنوز این موضوع به سرانجامی نرسیده است و هر دو گروه همچنان بر صحت آرا خود پای فشاری می‌کنند، به همین دلیل مرکز تحقیقات زن و خانواده وابسته به مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه خواهران اقدام به برگزاری نشستی تخصصی با موضوع «نگاهی نو به ازدواج زود هنگام در ایران» کرد.

حفظ مال و بقای نسل مهمترین هدف ازدواج است

این نشست با حضور چهار تن از کارشناسان برگزار شد. در ابتدا این نشست علی کاظمی با بررسی نگاه علمای اسلام گفت: «اگر ما ملتزم به همان دیدگاه‌های علمای اسلامی خودمان باشیم، در واقع حفظ مال و بقای نسل مهمترین هدف ازدواج است، منتهی لازمه آن این است که دو طرف حتما عاقل باشند».

وی در ادمه گفت: «امام محمد غزالی آفاتی برای ازدواج ذکر کرد که اگر طرفین از جهت مالی،خلقی و یا عقلی مشکل داشته باشند، این ازدواج اصلا نباید صورت بگیرد. مشاور معاون حقوقی قوه‌قضاییه گفت: «در بحث حقوقی و در اسناد بین المللی، ماده ۱۶ اعلامیه جهانی حقوق بشر می‌گوید که آزادی ازدواج باید باشد و ازدواج باید با رضایت کامل و آزادانه صورت بگیرد، تنها نکته‌ای که مربوط به سن ازدواج است، بحث دو ماده ۱۶ است که می‌گوید: ازدواج باید با رعایت آزادی باشد و زمانی صورت بگیرد که بلوغ عقلی وجود داشته باشد.

طبق اسناد بین المللی، باید حداقل سن ازدواج تعیین شود

این حقوق‌دان افزود: «اختصاصی‌ترین سند بین المللی در مورد سند ازدواج، «کنوانسیون رضایت در ازدواج و حداقل سن برای ازدواج» مصوب ۱۰ دسامبر ۱۹۶۲ است، این سند که ما و اکثرکشورهای اسلامی به آن نپیوستیم یا اگر کشوری پیوستند، به ماده ۲ حق شرط وارد کرد، این سند می‌گوید: یک، حداقل سن ازدواج تعیین شود، دو، اگر زیر این سن ازدواج کردند غیرقانونی و غیرمتعبر است، کاری که در نظام ما نیست و سوم این است که اگر سن پایین‌تری از این سن خواستند ازدواج کنند می‌توانند به صورت استثنایی داشته باشند از این جهت سند اختصاصی را داریم، خیلی کوچک است دو ماده است».

کاظمی یادآور شد: «در یکی از این سندها سن ازدواج را ۱۸ سال تعیین می‌کنند و اولین باری است که در آن سند سن تعیین می‌شود. اما در ایران در قانون حمایت خانواده مصوب ۵۳ در ماده ۲۳ این سن را افزایش می‌دهد در مورد مردان ۲۰ سال در مورد زنان ۱۸ سال است و همان شرایط را دارد یعنی باز ۱۸ و ۱۵ کف حداقل سنی می شود که پایین‌تر از آن نمی‌شود ازدواج کرد حتی با مجوز مقام مجاز».

وی افزود: «بعد از انقلاب ماده ۱۰۴۱ تغییر داده و سن بلوغ شرعی ۹ و ۱۵ سال جایگزین این سنین شد و دوباره در سال ۱۳۸۱ لایحه اصلاح ۱۰۴۱ تقدیم مجلس شد سن ۱۳ و ۱۵ سال براساس یک نگاه فقهی مطرح و جایگزین شد». این حقوق‌دان با بیان اینکه در حال حاضر در قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ اگر کسی خلاف این سن ازدواج کند، مجازات دارد به سخنان خود در این بخش پایان داد.

بزرگسالان با نگاه خودشان با مسائل و مشکلات بچه‌ها نگاه می‌کردند

در ادامه این نشست سهیلا صادقی عضو هیئت علمی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران ضمن تشکر از مسئولان برگزاری نشست گفت: «در جامعه‌شناسی سنتی تقریبا می‌شود گفت مفهوم بچگی به طور کلی خیلی مورد غفلت واقع شده و هیچ وقت بچگی به عنوان یک واحد تحصیلی مطرح نبوده و همیشه به بچگی به صورت یک امر حاشیه ای برخورد شده است».

وی در ادامه گفت: «اینکه بچه‌ها را به عنوان یک موجوداتی به صورت مستقل و مسائل مربوط به خودشان مورد بررسی قرار گیرند، این نگاه تقریبا یک نگاه جدیدی است، در هر صورت حتی در زمان گذشته که نگاه می‌کنید قرن ۱۷ و ۱۸ مفهوم بچگی به آن معنایی که امروز می‌شناسیم وجود ندارد در واقع بزرگسالان کوچک که سریع وارد دنیای بزرگسالی می‌شوند پس هر اتفاقی که افتاده و در واقع هر اهمیتی که بحث بچگی پیدا کرده می شود گفت این یک پدیده نسبتا متاخر است و جالب این است که با مطرح شدن بحث بچگی و اهمیت پیدا کردنش خیلی حوزه‌های تحقیقاتی را متاثر می‌کند مثلا در حوزه جامعه‌شناسی فقر بچه‌ها و پرداختن به فقر بچه‌ها، بچه‌های کار و خیابانی، تاثیر بچه‌ها بر روابط بین زوجین و خشونت علیه بچه‌ها وجود دارد».

وی در مورد اشکالات نگاه‌های متاخر گفت: «یکی از آنها این است که بزرگسالان با نگاه خودشان با مسائل و مشکلات بچه‌ها نگاه می‌کردند، در این نگاه می‌شود گفت که بچگی می‌تواند یک برساخت اجتماعی باشد که این برساخت اجتماعی با توجه به زمان، مکان، بازه و شرایط تاریخی کاملا می‌تواند متفاوت باشد، مثلا بچه امروز با بچه بیست سال پیش کاملا متفاوت است کما اینکه در واقع بچه روستایی می‌تواند با بچه شهری کاملا متفاوت باشد و یا در واقع یک تفاوت های قابل ملاحظه ای را به عبارتی داشته باشد».

مسئله ازدواج بچه‌ها و دفاع از این مسئله خیلی جایگاهی ندارد

صادقی در مورد ازدواج زیر ۱۸ سال نیز گفت: «مسئله ازدواج بچه‌ها و دفاع از این مسئله خیلی جایگاهی ندارد به خاطر این که همسرگزینی تابع سه اصل مهم است یک، اصل اختیار دو، اصل تناسب و سه، اصل بلوغ است و فکر نمی‌کنم که ما بتوانیم از این دفاع کنیم، یعنی فقط بحث بلوغ جنسی برای ازدواج نیست بلوغ جنسی یکی از زمینه‌هایی است. بلوغ اجتماعی، مدیریت کردن یک زندگی خانوادگی همه این‌ها می‌تواند مطرح باشد، با توجه به مطالعات تجربی و مطالعات انضمامی و ازدواج‌هایی که در جاهای مختلف زیر سن قانونی اتفاق افتاده، عمدتا اگر نگاه کنید بسیاری از این ازدواج ها فاقد تناسب است و یکی از تناسب‌ها تناسب سن است، معمولا دختر بچه‌ها با مردهایی ازدواج کرده‌اند که تقریبا یک فاصله سنی قابل ملاحظه‌ای با خودشان داشتند.

وی افزود :«عمدتا یک پدیده کشورهای فقیر و در واقع کشورهایی است که از فرصت‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بی‌بهره هستند کشورهای آفریقایی، کشورهایی مثل هند، بنگلادش. آنچه در واقع پشت ازدواج بچه‌ها خودش را نشان می‌دهد در وهله اول فقر است با تحقیقاتی که از سوی یونیسف و برخی سازمان‌‍‌های بین المللی انجام شده است، نشان می‌دهد که اختلاف سنی قابل ملاحظه‌ای بین مردها و دختر بچه‌هایی که به عقد آنها درآمدند وجود دارد».

این استاد دانشگاه بیان داشت: «اگر بخواهیم به صورت خیلی گذرا بشماریم پشت ازدواج بچه ها در این کشورهایی که ازدواج بچه ها رایج است بحث فقر، بحث نابابرابری، عدم دسترسی به فرصت های تحصیلی و فرهنگی و اجتماعی و از طرفی حاکمیت ایدئولوژی مرد سالار است».

ازدواج کودکان از کودکان بردگان خانگی می‏‎سازد

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران افزود: «به نظرمن ازدواج کودکان از کودکان بردگان خانگی می سازد یعنی زیر یوق همسران، مادر شوهر، پدر شوهر و بستگان همسر قرار می‌گیرند. از این بچه‌ها توقع عملکرد بزرگسالانه دارند. خروج زود رس از کودکی است یعنی در واقع ما داریم یک میوه های کال را وارد حوزه خانواده می‌کنیم و این خانواده‌هایی که ما ایجاد می کنیم از تعبیری که به کار می‌برم عذرخواهی می‌کنم خانواده‌های انگلی ایجاد می‌کنیم، یعنی خانواده انگلی که از میزبان خودش باید تغذیه کند، مثلا دختر در سن ۲۲، ۲۳ سالگی پسر در سن ۲۳، ۲۴ سال عروس و داماد می‌کنیم نگرش بزرگسالان در واقع مثل این می‌ماند که بچه‌ای به بچه‌مان اضافه شده است، قرار نیست بچه ای اضافه شود قرار است این ها خانواده مستقلی را تشکیل بدهند».

از مسائل مهم در ازدواج زیر ۱۹، ۲۰ سال، حاملگی‌های پرخطر است

وی ادامه داد: «مطلب دیگر جدایی و ترس از جدایی از خانواده است و از همه مهمتر حاملگی‌های پرخطر است، میزان مرگ و میر در بین بچه‌هایی که در سنین پایین یعنی زیر ۱۹، ۲۰ سال حامله می شوند ۶۱ درصد بیشتر از میزان مرگ و میری است که برای سنین بالای ۲۰ سال اتفاق می‌افتد». وی در پایان این بخش صحبت‌های خود گفت: « قانون‌گذار باید اصلاح کند یعنی مانع ازدواج‌های زیر سن ۱۸ و ۱۹ شود، به نظر من مسائل جدی‌تری ست که می‌توان به آنها پرداخت و این مسئله جزو مسائلی است که باید از دستور کار خارج شود».

اولین چیزی که فقه و حقوق در مورد ازدواج به رسمیت می‌شناسد صاعق جنسی است

در ادامه کرمی استاد دانشگاه علامه‌طباطبایی، گفت: «اساس شکل گیری خانواده این است که ما یک امر جنسی داریم که تکانه شدیدی در وجود انسان است، حواسمان نیست که وقتی از خواجه‌نصیر نقل می‌کنیم یا از دیگری نقل قول می‌کنیم تاکید می‌کنیم بر عنصر عقلانیت؛ حواسمان نیست نقطه عزیمت خانواده عقل نیست. دین، اخلاق، فقه و حقوق آمدند این صاعق را صورت بدهند، نه این که خودشان را اصل کنند. وقتی فقه و حقوق در مورد ازدواج صحبت می‌کنند اولین چیزی که به رسمیت می‌شناسد صاعق جنسی است».

وی در ادامه گفت: «تنها چیزی که علاوه بر صاعق جنسی مهم است، اراده فرد است؛ آدم‌هایی با ضریب هوشی پایین نباید ازدواج کنند؟ آدم‌های فقیر نباید ازدواج کنند؟ اگر یک ازدواجی نامتناسب بود این ازدواج باید تعیین و تکلیف کنیم داریم، باید تعیین تکلیف کنیم وقتی می‌گوییم خانواده، چه چیزی را در تکوین اولیه خانواده اصالت می‌دهیم؟»

اینکه در بعضی از انواع ازدواج کودکان مشکل داریم را انکار نمی‌کنم/ الان کودک ده ساله ما آگاهی جنسی دارد

استاد دانشگاه علامه‌طباطبایی افزود: «بعضی از دانشجویان من در کاشان و بعضی جاهای دیگر پژوهش‌های میدانی کردند و اینکه در بعضی از انواع ازدواج کودکان مشکل داریم را انکار نمی‌کنم، در بعضی نقاط کشور به دلیل فرار از موقعیت‌های اقتصادی اقدام به ازدواج زودرس دخترانشان می‌کنند، اما ما یک واقعیت داریم اینکه مفهوم جوانی از آن طرف مرزهای کودکی را کوچک کرده است، یعنی الان کودک ده ساله ما آگاهی جنسی دارد در حال حاضر بسیاری از جوانان و نوجوانان‎مان دارای عاملیت هستند اراده می‌کنند».

باید عاملیت و اراده یک دختر ۱۶ ساله را به رسمیت بشناسیم

استاد دانشگاه در ادامه با انتقاد از کسانی که اراده دختران را به رسمیت نمی‌‌شناسند گفت: «من به چه دلیلی می‌خواهم عاملیت و اراده یک دختر ۱۶ ساله را به رسمیت نشناسم و بگویم تمام مواردی که دختران زیر ۱۶ سال ازدواج کردند به خاطر مسائل اقتصادی بوده، من نمی توانم اطراف خودم را نبینم و متر و معیار مطلق بذارم و بگویم همه نگاه، مرد سالار پدر سالار بوده است. پسر ۱۸ ساله ازدواج کرده و زندگی را اداره می‌کند. این فرا روایت‌هایی که خانواده به لحاظ اقتصادی باید مستقل باشد از کجا آمده است؟ مشروعیتش از کجا است؟ چرا خانواده‌های مبدا نباید حمایت مالی کنند».

وی با بیان اینکه ما یک جامعه متکثر هستیم افزود: «جامعه متکثر مدیریت و سیاست‌گذاری متکثر می‌خواهد».

تعداد فوت مادران زیر ۱۸ سال در هنگام زایمان تنها ۱ نفر در سال بوده است

سینا کلهر مدیر بخش فرهنگ و جامعه مرکز پژوهش‌های در ادامه این نشست گفت :«تعداد مرگ و میرها (این آمار از وزارت بهداشت گرفته شده است) در سال ۱۳۹۳ آمار مرگ و میر زیر ۱۸ سال یک نفر بوده است. چون این حساس‌ترین موضوع است بقیه ادعاهای خانم صادقی را در وقت خودش بررسی می‌کنم و جواب می‌دهم».

وی ادامه داد: «مسئله خطر بارداری عقلانی‌ترین وجهی است که در مسئله ازدواج کودکان طرح می‌شود، در واقع زیر ۱۸ سال و بالای ۳۵ سال پرخطر است، از وزارت بهداشت آمار هر دو گروه سنی را گرفتم. ۱۳۹۳ که آخرین آمار است یک نفر زیر ۱۸ سال و ۲۶ نفر بالای ۳۵ سال است، ۱۳۹۲ سه نفر زیر ۱۸ سال است.

تمام بحث‌هایی که در مورد پیامدهای طرح افزایش حداقل سن ازدواج اشاره کردند به لحاظ تجربی غلط است

وی افزود: «تقریبا تمام بحث‌هایی که در مورد پیامدها اشاره کردند، با وجود اینکه به لحاظ عقلانی و با نوع نگاهی که داشتند و همه همراه هستیم، همه به لحاظ تجربی غلط است و شاهد تجربی نیست. محکم و دقیق می گویم ۶ ماه وقت من و سه چهار نفر از همکاران من صرف این شده که این آمار بررسی شود».

این چه طور کودکی است که بلوغ جنسیش فعال شده و رها شده است؟ ولی به لحاظ قانونی ممنوع می‌کنیم

پژوهشگر بخش اجتماعی گفت: «این چه طور کودکی است که بلوغ جنسیش فعال شده و رها شده است؟ ولی به لحاظ قانونی ممنوع می‌کنیم. چگونه نگاه غالب اساسا نمی‌بیند و وضعیت های موجود را به رسمیت نمی‌شناسد؟ در حالی که فقط یک نفر مرده است، میگویند یونسیف اعلام کرد آمار مرگ و میر های زیر ۱۸ سال ۶۱ درصد بیشتر از گروه‌های سنی دیگر است، یونیسف این آمارها را از کجا آورده است که بهتر از وزارت بهداشت از اتفاقات خبر دارد؟»

خود امریکا از جمله کشورهایی است که ازدواج در سنین پایین در آن شایع است

وی با بیان اینکه در کشورهای دیگر ازدواج کودکان اتفاق می‌افتد گفت: «اسم خیلی از کشورهای افریقایی و آسیایی بیچاره را آوردند، اما کاش اسم آمریکای شمالی را هم می‌آوردند. خود امریکا از جمله کشورهایی است که ازدواج در این سنین در آن شایع است».


جمع‎بندی

در بخش اول این نشست، این چند کارشناس نقاط ضعف و قوت طرح را مورد بررسی قرار دادند. نکته‌ای مهم را می‌توان از اظهارات کارشناسان دریافت کرد و آن هم اینکه موافقان طرح بیشتر بر روی مفاهیم تاکید داشتند در حالی که مخالفان از بررسی‌های میدانی و آمارهای رسمی کشور گزارش ارائه کردند و این تفاوت‌ها به راحتی می‌تواند کارآمدی مفاهیم و نظریه‌ها را زیر سوال ببرد. تفاوت واقعیت کشور ایران که اقلیم‌ها و فرهنگ‌های مختلفی را داراست با نظریات ذکر شده بر این نکته صحه می‌گذارد اولا واقعیت موجود جامعه ایرانی با مطالعه چند کتاب ممکن نیست و باید سالیانی با مردم زندگی کرد تا متوجه این موضوع شد، دوما اینکه نمی‌توان برای سبک زندگی‌های مختلف یک نسخه واحد تجویز کرد. اگر در بخش‌های از کشور ازدواج در سنین پایین آسیب‌هایی دارد بهتر است که با آگاهی و فرهنگ‌سازی در جهت کاهش آسیب‌ها اقدامی صورت بگیرد.

پایان بخش اول/ ادامه دارد…

 

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: