۲۱ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۳۷

تأملی بر رابطه‌ی بین سن مادران و مرگ‌ومیر زایمان

مسائل مربوط به رشد جمعیت کشور همچون سن ازدواج از مسائل اجتماعی مطرح چند سال اخیر کشور است. اسناد کلی و قوانینی در این زمینه وجود دارد و منتظر اجراست. یکی از اقدامات مرتبط با جمعیت طرح «افزایش حداقل سن ازدواج» است که اعتبار آن و هم‌نوایی‌اش با اسناد بالادستی کشور نیازمند بررسی است.

به گزارش عیارآنلاین، پس از رشد بالای جمعیت در اواخر دهه ۵۰ و ۶۰[۱] و به‌دنبال آن، اجرای طولانی‌مدت طرح تنظیم خانواده در کشور[۲]، نرخ باروری ایران به طرز چشمگیری کاهش یافت؛ به نحوی که نرخ کلی باروری کشور طی کمتر از دو دهه، از رقم ۵.۵ در سال ۶۸ به رقم ۱.۸ در سال ۱۳۸۳ رسید[۳]. به نظر کارشناسان حوزه جمعیت، این امر در آینده موجب بروز مشکلات عدیده‌ای برای کشور خواهد شد[۴]. لذا مسئله جمعیت در کشور طی سال‌های اخیر اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده و اسناد و قوانین بالادستیِ کشور بر روی این موضوع، تأکید ویژه‌ای دارند.

ابلاغ سیاست‌های کلی جمعیت[۵] و خانواده[۶] از سوی مقام معظم رهبری، قانون برنامه پنج‌ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی[۷]، اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده[۸] و نقشه مهندسی فرهنگی[۹] ازجمله اسناد و قوانینی به شمار می‌روند که در این راستا وضع شده‌اند.

طی سال‌های اخیر مقام معظم رهبری با اشاره به افزایش سن ازدواج، بر لزوم حمایت از ازدواج جوانان در سنین پایین تأکید فرموده‌اند[۱۰]. ایشان همچنین ضمن گوشزد کردن کاهش رشد جمعیت طی سال‌های اخیر، از اشتباه بودن تداوم طرح تنظیم خانواده و لزوم برنامه‌ریزی در راستای افزایش جمعیت تأکید نمودند[۱۱]. این در حالی است که در سال‌های اخیر، سن ازدواج و بارداری در کشور به‌طور محسوسی افزایش یافته[۱۲] و میانگین سن ازدواج دختران و بارداری زنان، طی ۱۰ سال گذشته با ۲ سال افزایش به ترتیب به حدود ۲۴ و ۲۹ سال رسیده است. لذا در سیاست‌های کلی جمعیت عیناً به رفع این مشکل تأکید شده است[۱۳].

البته ذکر این نکته الزامی است که باوجود تأکید مقام معظم رهبری و سیاست‌های کلی جمعیت بر حمایت از افزایش جمعیت و ازدواج جوانان، فراکسیون زنان مجلس دهم با حمایت معاونت زنان رئیس‌جمهور، از آذرماه سال ۹۵ در حال پیگیری طرحی تحت عنوان «افزایش حداقل سن ازدواج دختران» است. هدف این طرح، افزایش حداقل سن ازدواج دختران از ۱۳ سال به ۱۵ یا ۱۸ سال و همچنین حذف تبصره‌ی امکان ازدواج دختران زیر این سن، با اذن ولی و تأیید مصلحت از سوی دادگاه است. یکی از مهم‌ترین ادعاهای موردتوجه ارائه‌دهندگان این طرح به مجلس، «میزان مرگ‌ومیر بالای مادران زیر ۱۸ سال» محسوب می‌شود؛ به این معنی که مرگ‌ومیر مادران کمتر از ۱۸ سال زیاد و مقدار آن چند برابر دیگر گروه‌های سنی است.

موافقین این طرح بر چند برابر بودن مرگ‌ومیر مادران زیر ۲۰ سال[۱۴] (و زیر ۱۵ سال[۱۵]) و عوارض جسمی زیاد بارداری برای آنان[۱۶] تأکید دارند. در همین راستا و از منظر ذوالقدر[۱۷] و سیاوشی[۱۸]، اعضای فراکسیون زنان مجلس، علت مرگ‌ومیر تعداد بسیاری از زنان در هنگام زایمان، فرزندآوری در سنین پایین است. منتقدین اما از بلامانع بودن بارداری دختران بعد از بلوغ[۱۹] و غیرواقعی بودن آمارهای ارائه‌شده از سوی موافقین سخن می‌گویند. در همین رابطه، خزعلی، عضو شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده شورای عالی انقلاب فرهنگی با استناد به آمارهای رسمی بر پایین بودن مرگ براثر زایمان در مادران زیر ۱۸ سال نسبت به مادران ۳۵ سال به بالا تأکید کرده است[۲۰].

در نهایت و با توجه به مطالب ذکر شده باید گفت، اجرای طرح تنظیم خانواده در کشور، سبب کاهش سریع رشد جمعیت شده است. در همین راستا، طی سال‌های اخیر، سیاست‌های کلی جمعیت و قوانین مختلفی جهت حمایت از ازدواجِ جوانان و افزایش جمعیت وضع گردید. بااین‌حال اما، فراکسیون زنان مجلس طی دوسال اخیر به بهانه بالا بودن میزان مرگ‌ومیرِ بالای مادران زیر ۱۸ سال، در حال پیگیری طرحی تحت عنوان «افزایش حداقل سن ازدواج دختران» است. طرحی که نتیجه‌ی آن افزایش سن ازدواج بوده که متناقض با سیاست‌های کلی جمعیت محسوب می‌شود. پیگیری این طرح از سوی موافقان آن در حالی صورت می‌گیرد که بر اساس آمارهای رسمی، مرگ و میر مادران زیر ۱۸ سال بر اثر زایمان، نسبت به مادران ۳۵ سال به بالا کمتر است. فلذا اگر بنا باشد در راستای کاهش مرگ مادران بر اثر بارداری اقدامی نمود، اولویت با گروه سنی مادران بالای ۳۵ سال خواهد بود. در یادداشت بعدی به‌تفصیل به آمارهای مربوط به تأثیر سن مادر بر مرگ‌ومیر مادران باردار پرداخته خواهد شد[۲۱].

***********************************************

پی‌نوشت:

[۱] نرخ باروری زنان در این دوره بیش از ۶ فرزند برای هر زن بوده است. مشاهده آمار

[۲] این سیاست‌ها با میل عمومی خانواده‌ها پس از جنگ تحمیلی برای کاهش فرزندآوری هم‌زمان شد و مورد حمایت‌های بین‌المللی نیز قرار گرفت. شروع جدی این سیاست‌گذاری با قانون برنامه اول توسعه اقتصادی- اجتماعی کشور مصوب ۱۳۶۸ و قانون تنظیم خانواده و جمعیت مصوب ۱۳۷۲ بوده است. نتیجه‌ی این عوامل، رسیدن نرخ باروری به ۱.۸ در سال ۱۳۸۳ بود.

[۳] آمار نرخ باروری کلی در ایران

[۴] عدم رشد و توسعه اقتصادی، پیری و بی‌نشاطی جمعیت و هزینه‌های نگه‌داری سالمندان، آسیب‌های اخلاقی-تربیتی و اختلال در جامعه‌پذیری، مهاجرت اجباری و گسست فرهنگی کشور مقصد، ضعیف شدن نیروی دفاعی کشور و کاهش جمعیت جوان و نخبه‌ی کشور از مهم‌ترین پیامدهای کاهش رشد جمعیت و باروری در کشور هستند.

[۵] ۳۰/۲/۱۳۹۳ / پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری/ کد خبر ۲۶۴۴۰

[۶] ۱۳/۶/۱۳۹۵ / پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری/ کد خبر۳۴۲۵۴

[۷] بخش ۱۴ ـ سلامت، بیمه، سلامت و زنان و خانواده/ پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز پژوهش‌های مجلس کد خبر ۱۰۱۴۵۴۷

[۸] پایگاه اطلاع‌رسانی شورای نگهبان/ متن قانون

[۹] مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی / پایگاه اطلاع‌رسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی/ کد خبر ۲۱۷۵

[۱۰] بیانات در دیدار کارگزاران نظام( ۰۳/۰۵/۱۳۹۱)

[۱۱] بیانات در اجتماع مردم بجنورد (۱۹/۷/۱۳۹۱)

[۱۲] سن ازدواج از مهم‌ترین فاکتورهای جمعیتی محسوب می‌شود که افزایش و کاهش آن تأثیرات مستقیم و غیرمستقیمی را بر ساختار جمعیتی کشور دارد

[۱۳] بند یک: ارتقاء پویایی، بالندگی و جوانی جمعیت با افزایش نرخ باروری به بیش از سطح جانشینی.

بند دو: رفع موانع ازدواج، تسهیل و ترویج تشکیل خانواده و افزایش فرزند، کاهش سن ازدواج و حمایت از زوج‌های جوان و توانمندسازی آنان در تأمین هزینه‌های زندگی و تربیت نسل صالح و کارآمد.

[۱۴] شمشیری، از متخصصین زنان و زایمان / خبرگزاری مهر خانه/ کد خبر  ۳۶۵۵۴

[۱۵] سربازی عضو انجمن زنان و مامایی کشور / روزنامه آرمان؛ کد مطلب ۵۳۵۵۱

[۱۶] علیزاده، از اساتید جامعه‌شناسی / خبرگزاری مهر/ کد خبر ۲۴۵۶۵۸۳

[۱۷] خبرگزاری خانه ملت / کد خبر: ۳۴۲۴۴۲

[۱۸] خبرگزاری پانا /کد خبر ۶۴۸۲۷۰

[۱۹] طاهره لباف، از متخصصین زنان و زایمان/ خبرگزاری مهر/ کد خبر ۴۱۳۰۷۵۸

[۲۰] خبرگزاری فارس/ کد خبر ۱۳۹۶۰۸۱۱۰۰۰۹۵۶

[۲۱] آمارهای مرتبط با این موضوع در داخل کشور توسط سازمان ثبت‌احوال و وزارت بهداشت و در سطح بین‌المللی توسط سازمان بهداشت جهانی منتشر می‌شوند. این آمارها مؤید تأثیرگذاری عامل سن مادر بر مرگ‌ومیر مادران و عوارض آن است.

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: