۱۶ دی ۱۳۹۶ ساعت ۱۵:۳۶

مشکل کشت دیم و رویکرد دیمی وزارت جهاد کشاورزی

با توجه به ظرفیت‌های ویژه کشور در حوزه کشاورزی، تامین امنیت غذایی کامل و خودکفائی در محصولات غذایی اساسی امری کاملاً امکان‌پذیر و دست یافتنی است، مشروط بر آن که ظرفیت‌ها به درستی شناسایی شده و بر اساس نیازهای اساسی و اولویت‌ها مورد بهره‌برداری قرار گیرد.

به گزارش عیارآنلاین، قابلیت کشت دیم در تولید غذا با تکیه بر نزولات جوّی و بدون استفاده از منابع آبی تجدیدپذیر یکی از ظرفیت‌های ویژه کشور در تأمین امنیت غذایی است که متأسفانه تابه‌حال مورد غفلت بوده و این غفلت به‌گونه‌ای نهادینه شده که حتی بعضاً مسئولین بخش کشاورزی نیز به اهمیت آن واقف نیستند. شاهد این ادعا صحبت‌های رئیس محترم مؤسسه تحقیقات خاک و آب وزارت جهاد کشاورزی است که بنابه گزارش خبرگزاری کشاورزی ایران (ایانا) در رابطه با کشت دیم می‌گوید: «ازآنجاکه در اراضی دیم تنوع کمتری از نظر کشت وجود دارد و در این مناطق گندم دیم، نخود دیم و چند محصول دیگر داریم، پهنه‌بندی اراضی آبی برای ما از اولویت بیشتری برخوردار بود. اما از نظر جایگزینی محصولات دیم با گیاهان دارویی که درآمد بیشتری برای کشاورزان کسب می‌کند، تهیه چنین نقشه‌ای برای این مناطق نیز معنا دارد و می‌تواند اولویت بعدی ما باشد!»

مطابق با این اظهارنظر، متاسفانه ایشان نه‌تنها برای کشت دیم هیچ اولویتی در تأمین غذا نمی‌بیند بلکه برخلاف وظایف سازمانی خود، حتی برای اراضی کشت دیم در حد تحقیق و ارائه نقشه پهنه‌بندی نیز ارزشی قائل نیست!

با توجه به جایگاه مهم کشت دیم در تامین امنیت غذایی کشور نکاتی پیرامون اهمیت این حوزه و لزوم اصلاح نگرش‌ها نسبت آن بیان می‌شود.

مدیریت آب سبز؛ راهبرد اصلی در توسعه کشاورزی کشور

تنوع پایین تولیدات کشت دیم نباید مبنای اولویت‌گذاری در کشاورزی باشد، چراکه اولاً همین تعدادِ محدودِ محصولاتِ تولیدی تضمین‌کننده امنیت غذایی کشور بوده و اصلی‌ترین نیازهای غذایی کشور را تامین می‌کند. ثانیاً با مطالعه و طراحی الگوی کشتِ بهینه برای اراضی کشت دیم، متوجه خواهیم شد که بسیاری از محصولات غذایی و علوفه‌ای از جمله کلزا و یونجه امکان تولید در اراضی کشت دیم را دارند لیکن تا به حال هیچ گونه اقدام اساسی برای اصلاح شیوه موجود انجام نشده و کشاورزان به سمت تک‌محصولی گرایش پیدا کرده‌اند. ثالثاً در کنار امنیت غذایی مساله مهم دیگری تحت عنوان امنیت آبی نیز برای کشور اهمیت دارد، بررسی منابع آبی کشور نشان می‌دهد که حدود ۷۰ درصد از منابع آبی سالانه کشور بدون هیچ گونه استفاده‌ای، تبخیر شده و از دسترس خارج می‌شود که با توسعه کشت دیم می‌توان آن را در راستای تامین امنیت غذایی کشور به کار گرفت. با توجه به شرایط اقلیمی کشور، توسعه کشاورزی باید متناسب با ظرفیت‌های منابع آبی صورت گیرد و با شرایط موجود روی آوردن به آب سبز برای تولید محصولات غذایی نه‌تنها یک فرصت بلکه یک ضرورت جدی محسوب می‌شود.

بازار کساد گیاهان دارویی

هر گونه تغییر یا اصلاح الگوی کشت باید با محدودیت‌های بازار محصولات مطابقت داشته باشد، در غیر این صورت مزیت اقتصادی محصولات با ارزش بالا همچون گیاهان دارویی از بین می‌رود. در حال حاضر گیاهان دارویی به صورت محدود در کشور کشت و تولید می‌شود، با این وجود حتی برای این میزان تولید نیز بازارهای داخلی اشباع بوده و بازارهای صادراتی مطمئنی وجود ندارد، به طوری که رییس اتحادیه صادرکنندگان گیاهان دارویی اوایل امسال در مصاحبه با خبرگزاری ایسنا از کساد در بازار گیاهان دارویی خبر داد و عنوان کرد: «بسیاری بر این باورند که تولید گیاهان دارویی سود سرشار دارد، چراکه در کشورهای مختلف این گیاهان برای تولید دارو مورد استفاده قرار می‌گیرند. با چنین استدلالی طی سال‌های گذشته بسیاری افراد وارد این بخش شده و به تولید در این زمینه پرداختند و در شهرهای مختلف به خصوص شمال کشور، زمین‌هایی که پیش از این مصرف کمتری داشتند را اجاره کرده و به کار پرداخته‌اند. با این حال بازارهای خارجی خود را از دست داده‌ایم و وضعیت به گونه‌ای است که طی سه سال گذشته فروش بسیار کمی داشته‌ایم. در مواری هم که صادراتی انجام شده نقل و انتقال پول از طریق بانک‌های معتبر میسر نبوده و با دشواری‌های متعدد مواجه بوده‌ایم».

با وجود چنین وضعیتی، توصیه به توسعه کشت گیاهان دارویی آن هم در اراضی کشت دیم – که اصولاً برای تولید غذا اختصاص دارد- هیچ پشتوانه کارشناسی ندارد. شایان ذکر است با روی آوردن به کشت گیاهان دارویی در اراضی دیم، علاوه بر عدم نیل به اهداف اقتصادی آن، بازار گندم و حبوبات داخل کشور- به ارزش ده‌ها هزار میلیارد تومان- را نیز در اختیار کشورهای خارجی قرار داده‌ایم و وابسته به واردات می‌شویم و در نهایت اینکه امنیت غذایی کشور با مخاطرات جدی مواجه خواهد شد.

لازم به ذکر است که زیرساخت‌های لازم برای توسعه صادرات گیاهان دارویی نیز در کشور بسیار محدود می‌باشد چراکه دانش و ماشین‌آلات و فناوری‌های لازم برای کشت، برداشت و فراوری گیاهان دارویی در کشور بسیار محدود بوده و خام فروشی این گیاهان مزیت اقتصادی و ظرفیت صادراتی برای کشور ندارد.

با این اوضاع هدایت کشاورزان به سمت کشت گیاهان دارویی در اراضی کشت دیم، سوق‌دادن به بیراهه‌ای است که نتیجه‌ای جز از دست دادن بازار نقدِ گندم، جو و حبوبات داخل، به مخاطره افتادن امنیت غذایی و ایجاد اختلال در تولید و امرار و معاش کشاورزان ندارد. لذا مسئولین ذی‌ربط بهتر است به جای معرفی الگوی اشتباه و ناکارآمد، به فکر افزایش بهره‌وری تولید و تدوین الگوی کشت دیم برای محصولات غذایی باشند.

افزایش درآمد کشاورزان با اصلاح الگوی کشت و ارتقاء سطح دانش و فناوری

مطالعات نشان می‌دهد بهره‌وری اراضی کشت دیم تا سه‌برابر وضعیت فعلی می‌تواند افزایش یابد و پایین بودن بهره‌وری فعلی ناشی از ضعف انتقال دانش و فناوری کشت دیم به کشاورزان است نه ظرفیت پایین این اراضی، که این خود کم‌کاری مسئولین مربوطه را نشان می‌دهد. بنابراین با افزایش بهره‌وری در اراضی کشت دیم، درآمد کشاورزان این عرصه بهبود خواهد یافت.

کلام آخر

امنیت غذایی یکی از مهمترین پایه‌های امنیت ملی بوده و بدون آن پیشرفت کشور با مشکلات عدیده‌ای مواجه خواهد شد، امنیتی که تنها و تنها با خودکفائی در تولید محصولات غذایی اساسی در داخل کشور تامین می‌شود و لذا سیاست‌های وزارت جهاد کشاورزی باید بیشتر به سمت اولویت‌دهی به تامین امنیت غذایی باشد و متناسب با این هدف‌گذاری، ظرفیت‌های موجود در بخش مدیریت شود. ایجاد انحراف در مسیر خودکفائی محصولات غذایی اساسی – هر چند به صورت سهوی و با نیت خیرخواهانه- کشور را به سمت وابستگی مطلق غذایی سوق خواهد داد و امنیت غذایی را خدشه‌دار خواهد ساخت.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: