امنیت ملی با وابستگی به نفت محقق نمی‌شود

حدود ۷۰ درصد از صادرات ایران را نفت و مواد نفتی تشکیل می‌دهد که موجب شده است صادرات کالاها و خدمات کم‌اهمیت جلوه دهد. انتیجه این موضوع از بین رفتن توان رقابت کالاهای داخلی در بازارهای جهانی است. لذا هرگونه دگرگونی در بازار نفت می‌تواند تهدیدی برای امنیت اقتصادی و به‌تبع آن امنیت ملی کشور به حساب آید.

به گزارش عیارآنلاین، در آغاز دهه ۱۹۹۰ برخی از متخصصین حوزه امنیت معتقد بودند که دنیا در حال ورود به عصری است که در آن، اهمیت و جایگاه شاخص‌های اقتصادی در مفهوم امنیت به‌طور فزاینده‌ای بر ابعاد سنتی سیاسی و نظامی آن غالب می‌شود. بخش اعظم مسائل سیاسی هر کشور بر اساس رفاه و رونق اقتصادی بوده و جست‌وجوی رفاه ملی همراه با برداشت‌های سنتی از امنیت، یکی از مسائل سیاست عالی یا دیپلماسی در بالاترین سطح آن است. [تری تیف، ۱۳۸۳]

یکی از عوامل عمده تحول مفهوم امنیت از امنیت نظامی به امنیت اقتصادی، دگرگونی در نظام بین‌الملل است. درحالی‌که بعد از جنگ جهانی دوم و در دوران جنگ سرد، ساختار نظام بین‌الملل بر تقسیم قدرت استوار بود، این مبنای ساختاری پس از فروپاشی اتحاد شوروی دستخوش دگرگونی بنیادین شد. به‌طورکلی کاهش اهمیت قدرت نظامی نسبت به قبل در تعیین جایگاه کشور در نظام بین‌الملل، تأثیر بنیادین بر مفهوم امنیت ملی گذاشته و باعث شده، شاهد اشکال متفاوتی از امنیت باشیم که علاوه بر بعد نظامی، دربرگیرنده جنبه‌های اقتصادی نیز باشد. [رابرت ماندل، ۱۳۷۹]

درآمد ملی مهم‌ترین شاخص اقتصادی مؤثر بر امنیت اقتصادی و به‌تبع آن، تأثیرگذار بر امنیت ملی است. درآمد ملی وسیله مؤثری برای اندازه‌گیری فعالیت اقتصادی یک جامعه و سنجش درجه رفاه اقتصادی مردم آن جامعه است. ازاین‌رو می‌توان درآمد ملی را به‌عنوان نماینده میزان رشد، توسعه و تا حدودی رفاه اقتصادی یک جامعه دانست. [تفضلی، ۱۳۸۰]

افزایش درآمد ملی به معنی افزایش درآمد سرانه کشور و یا به‌عبارتی‌دیگر، کاهش مشکلات و معضلات اجتماعی بوده که این به مشروعیت بیشتر دولت در نزد آحاد جامعه کمک کرده و درنتیجه به ایجاد یک فضای امن و توأم با آرامش در جامعه می‌انجامد که این به معنی تأثیر این شاخص امنیت اقتصادی بر بالا رفتن امنیت ملی در بعد داخلی است.

همچنین افزایش درآمد ملی به معنی افزایش توان اقتصادی در سطح منطقه و بین‌الملل نیز است، که این به معنی افزایش توان تأثیرگذاری بر معادلات منطقه‌ای و جهانی است و این خود تقویت‌کننده سطح و میزان امنیت اقتصادی و ملی است. از طرف دیگر، به هر میزان که درآمد ملی یک کشور بیشتر باشد، توانایی آن کشور در افزایش بودجه نظامی بیشتر شده و این عاملی بازدارنده در برابر حملات احتمالی سایر رقبا به کشور مزبور است.

آمارهای ارائه‌شده از سوی صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که اقتصاد ایران نیز همچون سایر کشورهای صادرکننده نفت به این ماده وابسته است و صادرات نفت بخش مهمی از درآمد ملی ایران را تشکیل می‌دهد. بر اساس این گزارش، اگرچه اقتصاد ایران نسبت به دیگر کشورهای نفتی خاورمیانه و شمال آفریقا کمتر نفتی است، اما وابستگی بودجه دولت این کشور به درآمدهای نفتی همچون سایر کشورها بالا است؛ به‌طوری‌که بیش از ۷۰ درصد بودجه دولت ایران از محل صادرات نفت تأمین می‌شود.

آمارهای مربوط به درآمد ملی ایران نشان می‌دهد که به‌طور متوسط، حدود ۷۰ درصد از صادرات ایران را نیز نفت و مواد نفتی تشکیل می‌دهد. در این اقتصاد، درآمدهای نفتی با تأمین منابع ارزی دولت، ضرورت صادرات کالاها و خدمات به خارج از کشور را کم‌اهمیت می‌نماید. این باعث شده که تولید کالای داخلی تنها در فضای غیررقابتی انجام گرفته و جهت‌گیری‌های تولید، بیشتر داخلی بوده است. نتیجه این موضوع از بین رفتن توان رقابت کالاهای داخلی در بازارهای جهانی است. با وضعیت موجود، هرگونه دگرگونی در بازارهای نفت می‌تواند بر پارامترهای اقتصاد ایران تأثیرگذار باشد و تهدیدی را برای امنیت اقتصادی و به‌تبع آن امنیت ملی کشور ایجاد کند.

منبع: نشریه اقتصاد مقاومتی

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: