۱۷ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۰۲:۳۱

 استقلال دانشگاه‌ها؛ رؤیایی دور از دسترس

در عین اینکه اکثریت‌ مسئولان به لزوم استقلال‌دهی بیشتر به دانشگاه‌ها اذعان دارند و بسترهای قانونی نیز برای آن وجود دارد؛ اما در عرصه عمل، دانشگاه‌ها همچنان متأثر از سیاست‌های متغیر دولت‌ها هستند؛ لذا اگر امور بر همین منوال پیش برود، استقلال دانشگاه‌ها بیش از یک «رؤیای دور از دسترس» چیز دیگری نخواهد بود.

 

به گزارش عیارآنلاین، استقلال دانشگاه‌ها مورد تأکید قوانین و اسناد بالادستی زیادی قرار گرفته است؛ ازجمله قانون تشکیل هیئت‌های امنای دانشگاه‌ها که در سال ۱۳۶۷ در شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسید و طبق آن تصویب بودجه تفصیلی و تصویب آیین‌نامه‌های مالی و معاملاتی دانشگاه‌ها به هیئت‌های امنای دانشگاه‌ها سپرده شد. از دیگر قوانین و اسناد بالادستی که بر استقلال دانشگاه‌ها تاکید دارند می‌توان به «قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری» مصوب سال ۱۳۸۳ در مجلس شورای اسلامی و همچنین «نقشه جامع علمی کشور» مصوب سال ۱۳۸۹  در شورای عالی انقلاب فرهنگی اشاره نمود. آیین‌نامه مالی و معاملاتی مصوب وزیر علوم نیز در سال ۱۳۹۱ نیز در راستای اختیاردهی به دانشگاه‌ها در نحوه هزینه‌کردن بودجه‌هایشان به تصویب رسیده است. حتی مصوبه «سیاست‌های اجرایی، سامان‌دهی مسئولیت‌ها و اختیارات هیئت‌های امناء دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی» در سال ۱۳۹۳ در شورای عالی انقلاب فرهنگی نیز بر این موضوع صحه می‌گذارد. اگرچه تاکنون این مصوبه متاسفانه ابلاغ نشده است.

تقریباً تمامی کارشناسان آموزش عالی و مسئولین فعلی و سابق وزارت علوم بر لزوم استقلال دانشگاه‌ها اذعان دارند. طبق گفته برخی وزرای علوم و بهداشت نیز این استقلال به‌صورت نسبی به دانشگاه‌ها واگذار شده است. در همین راستا و به گفته دانشجو، وزیر وقت علوم، هیئت‌امنا، همه‌کاره دانشگاه است و حتی مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی، ابتدا برای اجرایی‌شدن در این هیئت‌ها مورد بررسی قرار می‌گیرد[۱]. همچنین از منظر قاضی‌زاده هاشمی، وزیر بهداشت، امور دانشگاه‌ها در عرصه‌های مختلفی مانند سیاست‌گذاری و تصمیم‌گیری در امور مالی به لحاظ قانونی به هیئت امناها سپرده شده و این هیئت امناها هستند که از این ظرفیت قانونی استفاده لازم را نمی‌برند.

اما آنچه در عرصه میدانی از سوی روسای دانشگاه‌ها و برخی کارشناسان آموزش عالی بیان می‌شود، اتفاق دیگری است. سلیمی، رئیس دانشگاه علامه طباطبائی معتقد است استقلال به آن معنایی که در دانشگاه‌ها و جامعه اداری ایران گفته می‌شود در شرایط فعلی برای دانشگاه‌ها امکان‌پذیر نیست و ساختار حقوقی، اداری و اقتصادی، به دانشگاه اجازه استقلال را نمی‌دهد. فراستخواه، عضو هیئت‌علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی نیز معتقد است که برخی از قوانین و ساختارها در کشور وجود دارد که اجازه نمی‌دهد فضای دانشگاهی، فضای راحتی برای ابراز نظر باشد و دانشگاهیان خودشان این نهاد را اداره کنند. اما دلیل این تفاوت تلقیِ بین مسئولین چیست؟ مسئولین وزارت علوم در اینکه به دانشگاه‌ها استقلال داده نشده شرط صداقت را رعایت نمی‌کنند یا روسای دانشگاه‌ها و اعضای هیئت‌امنا صادق نیستند؟

پاسخ این است که هرچند در برخی زمینه‌ها همچون نحوه هزینه‌کرد بودجه به دانشگاه‌ها اختیار داده‌شده‌است، منتها به گفته برخورداری، رئیس دانشگاه علم و صنعت، ۸۰ درصد بودجه دانشگاه‌ها صرف حقوق و مزایای پرسنل می‌شود و ۲۰ درصد باقیمانده، باید کل هزینه‌های دانشگاه اعم از مسائل رفاهی دانشجویی، غذای دانشجو، آب و برق، فعالیت‌های پژوهشی و غیره را تأمین نماید؛ بنابراین درصحنه عمل، بودجه‌ای که دانشگاه‌ها می‌توانند برای برنامه‌های پژوهشی و علمی خود هزینه کنند، بسیار ناچیز خواهد بود و در عمل، استقلال مالی به دانشگاه‌ها داده نشده است.

در رابطه با اعطای اختیارات نهادی به دانشگاه‌ها نیز باید گفت، از سویی اختیارات لازم در تعیین رؤسای دانشگاه‌ها به اعضای هیئت‌امنا داده نمی‌شود و درنهایت نیز عزل یا پیشنهاد ریاست دانشگاه بر عهده  وزیر علوم است[۲] و از سوی دیگر، دانشگاه‌ها در قبال همین اختیارات و امتیازاتی که به آن‌ها داده‌شده پاسخگو نیستند[۳]؛ در همین راستا و به گفته احمدی، معاون پژوهشی وقت وزارت علوم، «تنها ۵ تا ۱۰ درصد پایان‌نامه‌های دانشجویی کاربردی است.» لذا تصمیم‌گیران این حوزه نیز به دادن اختیارات بیش از این به دانشگاه‌ها دل‌خوش نیستند؛ چراکه این افراد معتقدند دانشگاهی که در مقابل امکاناتی که به آن داده‌شده پاسخگو نیست و نیازهای جامعه را تأمین نمی‌کند، چه تضمینی وجود دارد که در ازای ارائه اختیارات و امتیازات بیشتر، پاسخگوتر شود!(؟)

همه این عوامل دست‌به‌دست هم داده‌اند تا در عین اینکه اکثریت‌قریب‌به‌اتفاق کارشناسان و مسئولان به لزوم استقلال‌دهی بیشتر به دانشگاه‌ها اذعان دارند و بسترهای قانونی نیز برای آن وجود دارد؛ اما در عرصه عمل، دانشگاه‌ها همچنان متأثر از سیاست‌های متغیر دولت‌هایی باشند که دانشگاه را به‌عنوان نقطه عطف تغییرات خود قرار داده‌اند. لذا اگر امور بر همین منوال پیش برود، استقلال دانشگاه‌ها بیش از یک «رؤیای دور از دسترس» چیز دیگری نخواهد بود.

 

در یادداشت دوم به راه‌های برون‌رفت از این بن‌بست اشاره خواهد شد.

 

پیوست ها:

[۱] این بیان از دکتر دانشجو نیز نشان‌دهنده وجود ظرفیت قانونی برای هیئت امناها است که می‌توانند از آن‌ها برای اداره نسبی دانشگاه‌ها بهره ببرند.

[۲] به این ترتیب، دانشگاهیان نقشی در انتصاب یا عزل ریاست دانشگاه‌ها ندارند؛ موضوعی که به ‌موازات تغییر دولت‌ها و سلایق سیاسی مختلف، دستخوش تغییرات می‌شود و دانشگاه‌ها را از اهداف و مأموریت‌های علمی خود دور می‌کند.

[۳] از پژوهش‌هایی که دردی از جامعه دوا نمی‌کند تا نیروهای تحصیل‌کرده‌ای که هیچ‌گونه آمادگی برای ورود به بازار کار در آن‌ها وجود ندارد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: