۴ آذر ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۱۸

چرا باید در مصرف گاز صرفه جویی کرد؟

وابسته بودن انرژی ایران به واردات و هم‌چنین قابل استحصال نبودن منابع نفتی به دلیل تأمین نشدن گاز مورد نیاز برای تزریق به میادین در حالی اتفاق می‌افتد که با ارتقاء سطح بهره‌وری انرژی، نه تنها می‌توان بر چالش‌های مذکور فائق آمد، بلکه با تولید گاز، مازاد بر نیاز داخلی، می‌توان هم وارد تجارت گاز شد و هم از آن به عنوان ماده‌ی اولیه‌ی توسعه‌ی زنجیره ارزش استفاده و از این طریق، درآمد پایداری برای کشور ایجاد کرد.

به گزارش عیارآنلاین، جمهوری اسلامی ایران با تولید سالانه بیش از ۲۰۰ میلیارد متر معکعب گاز طبیعی، حدود ۶ درصد از تولید گاز دنیا را در اختیار دارد (۱). با نگاهی به روند صعودی مصرف گاز در سالیان اخیر و هم‌چنین برنامه‌های دولت برای توسعه‌ی هر چه بیشتر فازهای پارس جنوبی، این نکته به خوبی مشخص می‌شود که به دلیل در اختیار داشتن ۱۸ درصد از ذخایر اثبات شده‌ی گاز دنیا (۲)، مصرف بهینه‌ی گاز، نه تنها جزء اولویت‌های دولتمردان نبوده، بلکه وزارت نفت، انگیزه‌ و برنامه‌ای برای کاهش مصرف گاز ندارد. به عنوان مثال، از ۵ اولویت شرکت بهینه سازی مصرف سوخت (به عنوان تنها متولی بهره‌وری انرژی در وزات نفت) در سال ۹۶ (۳)، تنها ۱ پروژه در زمینه‌ی کاهش مصرف گاز تعریف شده است و آن هم مربوط به بخش کوچکی از پروژه‌ی نوسازی ۶۰۰ هزار موتور خانه، مصوب سال ۹۳ شورای اقتصاد می‌باشد. ۴ پروژه‌ دیگر در راستای کاهش مصرف فرآورده‌های نفتی برنامه ریزی شده است. پروژه‌هایی مانند تعویض ناوگان فرسوده‌ی حمل‌ونقل با ناوگان جدید که منجر به کاهش مصرف بنزین و گازوئیل شده و فرصت صادرات فرآورده‌ی نفتی را در اختیاز وزارت نفت می‌گذارد. حال آن‌که به دلیل پیچیدگی‌های تجارت گاز نسبت به تجارت فرآورده (چه به لحاظ حقوقی و قراردادی و چه به لحاظ تقاضای منطقه‌ای)، وزارت نفت انگیزه‌ای برای صادرات گاز نداشته و به همین دلیل، کوچک ترین نگرانی در زمینه‌ی افزایش مصرف گاز نخواهد داشت.

این در حالی است که با بررسی اجمالی گلوگاه‌های مصرف گاز در ایران و هم‌چنین فرصت‌های به دست آمده ناشی از کاهش مصرف گاز، اهمیت و جایگاه بهره‌وری در حل چالش‌های موجود، بیش از پیش مشخص می‌شود.

  • لزوم پیک زدایی در فصل سرما و در نتیجه، عدم وابستگی گاز به واردات

بر اساس آمارهای شرکت ملی گاز، هر ساله و به‌خصوص در فصل سرما، وزارت نفت مجبور به واردات روزانه بیش از  ۲۰ میلیون مترمکعب گاز از ترکمنستان بوده تا بتواند پاسخگوی نیاز کشور باشد (۴). در نتیجه‌ی این واردات، انرژی کشور وابسته به کشور خارجی بوده و هر لحظه ممکن است به دلایلی همچون اختلافات حقوقی در قرارداد، تنش‌های سیاسی بین دو کشور و یا تحریم‌های بین‌المللی، امنیت انرژی کشور به خطر بیفتد. مانند اتفاقی که در زمستان ۹۵ افتاد و در اوج فصل سرما، ترکمنستان صادرات گاز به ایران را قطع کرد و تأمین امنیت انرژی در شهرهای شمالی کشور با خطر جدی روبه‌رو شد. در نتیجه دولت مجبور شد برای پاسخگویی به نیاز خانوارها، گاز بعضی از نیروگاه‌های کشور را قطع کند تا مشکلی بابت تأمین آسایش مردم ایجاد نشود.

  • لزوم افزایش گاز تزریقی به مخازن نفتی در راستای افزایش برداشت صیانتی

بر اساس آمار شرکت ملی نفت، ضریب برداشت مخازن نفت ایران حدود ۲۴ درصد است که این رقم با میانگین جهانی بیش از ۱۰ درصد فاصله دارد (۵). به عبارت دیگر حدود ۸۰ درصد از منابع نفتی ایران در داخل میدان، غیر قابل استحصال می‌باشد. نگهداشت تولید از میادین نفتی و حفظ منافع بین نسلی، مستلزم اجرای موثر پروژه‌های افزایش ضریب بازیافت میادین نفتی است. یکی از اقداماتی که می‌شود در راستای افزایش ضریب برداشت مخازن انجام داد، تزریق گاز طبیعی به داخل مخزن است. این در حالی است که در ایران، به دلیل افزایش بی‌رویه‌ی مصرف گاز، گاز مورد نیاز برای تزریق وجود ندارد و اقدامات وزارت نفت نسبت به برنامه‌های مشخص شده در اسناد بالا دستی (برنامه پنجم و ششم توسعه) فاصله‌ی بسیاری دارد. به عنوان مثال، روند نزولی تزریق گاز به میادین نفتی در سال‌های اخیر، دلیلی بر این ادعا است.

جدول ۱- میزان تزریق گاز به میادین نفتی (۶)


این کاهش تزریق در حالی رقم خورده است که بر اساس مطالعات شرکت ملی مناطق نفت خیز جنوب، تزریق گاز به موقع و طبق برنامه، موجب افزایش ضریب بازیافت نفت به میزان ۱۵/۹ درصد خواهد شد که معادل افزایش ۳/۱۶ میلیارد بشکه نفت به ذخایر قابل برداشت است. برآوردها حاکی از آن است که در صورت عدم تأمین گاز مورد نیاز برای تزریق و ادامه‌ی روند کنونی، ۳/۲ الی ۷/۲ میلیارد بشکه نفت خام در مخزن به دام افتاده و این میزان نفت دیگر قابل استحصال نخواهد بود و با احتساب ارزش ۵۰ دلاری برای هر بشکه، ۱۱۵ الی ۱۳۵ میلیارد دلار ثروت ملی از دسترس خارج خواهد شد (۷).

وابسته بودن انرژی ایران به واردات و هم‌چنین قابل استحصال نبودن منابع نفتی به دلیل تأمین نشدن گاز مورد نیاز برای تزریق به میادین در حالی اتفاق می‌افتد که با ارتقاء سطح بهره‌وری انرژی، نه تنها می‌توان بر چالش‌های مذکور فائق آمد، بلکه با تولید گاز، مازاد بر نیاز داخلی، می‌توان هم وارد تجارت گاز شد و هم از آن به عنوان ماده‌ی اولیه‌ی توسعه‌ی زنجیره ارزش استفاده و از این طریق، درآمد پایداری برای کشور ایجاد کرد.

بنابراین دولت موظف است در کنار برنامه ریزی برای افزایش تولید گاز، نسبت به ارتقاء سطح بهره‌وری در این حوزه برنامه‌ ریزی کند و اقدامات لازم را انجام دهد تا از این طریق، پایداری لازم در تأمین امنیت انرژی کشور ایجاد شود.

منابع:

  • BP Statistical Review of World Energy, June 2017
  • BP Statistical Review of World Energy, June 2017
  • اولویت‌های شرکت بهینه سازی مصرف سوخت در سال ۹۶، ابلاغی از سوی وزارت نفت.
  • گزارش عملکرد شرکت ملی گاز در ۶ ماهه‌ی اول سال ۹۶
  • ir/0TcpV
  • گزارش عملکرد شرکت ملی گاز در ۶ ماهه‌ی اول سال ۹۶
  • امیر حسین تبیانیان، “تزریق گاز به میادین نفتی لازمه تحقق تولید صیانتی”، مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، ۱۳۹۵٫
تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: