۲۷ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۱۵

فرصت بی‌نظیری به نام عراق

عراق سالیانه ۳۲ میلیارد دلار واردات کالا دارد. سهم ایران از این بازار ۸ میلیارد دلار یا به عبارتی ۲۵ درصد است و هنوز تا نقطه مطلوب فاصله زیادی وجود دارد. لذا استفاده از ظرفیت بورس کالای ایران، ایجاد کنسرسیوم‌های صادراتی و برداشتن موانع تجارت با عراق باید مورد توجه قرار گیرد.

به گزارش عیارآنلاین، در حال حاضر ایران، ۱ درصد از جمعیت جهان و ۱ درصد از جغرافیای جهانی را در اختیار دارد اما سهم صادراتی ایرانی منهای صادرات نفت خام (مشتقات و میعانات گازی در نظر گرفته می‌شود) تنها ۰٫۲۵ درصد است؛ بنابراین ایران تا سه برابر میزان صادرات فعلی خود ظرفیت برای افزایش تبادلات تجاری دارد.

به گفته مهندس مودودی، معاون توسعه صادرات کالا و خدمات سازمان توسعه تجارت، عراق همچنان به‌عنوان اولین شریک تجاری ایران است که دارای تراز تجاری مثبت است. به لحاظ تنوع کالایی نیز همچنان عراق مقصد اول کالاهای ایرانی است و محصولاتی مانند مصالح ساختمانی، مواد غذایی (فرآوری شده و کشاورزی)، صنعت خودرو، صنایع برق و تجهیزات این صنعت، صنایع دارویی و لوازم‌خانگی به این کشور صادر می‌شود.

عراق بهترین بازار صادراتی ایران است. چراکه هرچند تراز تجاری کل کشور عددی منفی را نشان می‌دهد و سهم صادرات کالاهای صنعتی به‌مراتب وضعیت نامناسب‌تری دارد، عراق تنها کشوری است که هم‌زمان تراز تجاری مثبت برای ایران داشته و تنوع اقلام صادراتی شامل کالاهای صنعتی و غیرنفتی است.

این بهترین بازار، همیشه با نوسان و دست‌اندازهایی همراه بوده است. اتاق بازرگانی کرمانشاه به‌تازگی کمیته‌ای تخصصی تشکیل داده تا گزارشی جامع تهیه کند. نتایج این تحقیق می‌گوید: شرایط جنگ و کاهش قیمت نفت سبب آن شد تا دولت عراق عوارض گمرکی را به‌صورت بی‌سابقه‌ای افزایش دهد.

از سوی دیگر در ایران، حذف مشوق‌های صادراتی، ضعف زیرساخت‌های مرزی و نداشتن سیاست مشخص دولتی سبب شده که متأسفانه در سال‌های اخیر ترکیه، عربستان، چین و اوکراین عملکرد موفق‌تری نسبت به ایران داشته‌ باشند. این در حالی است که کشور ایران ازنظر جغرافیایی و قرابت فرهنگی و مذهبی پتانسیل بسیار بالایی برای افزایش این مبادلات دارد. به طوری که از بین ۵ میلیون توریست کشور حدود ۱٫۷ تا ۱٫۸ میلیون نفر عراقی هستند و میزان پروازهای فرودگاه امام خمینی به عراق هفتگی به ۹۰ پرواز می‌رسد. شیعیان عراقی به‌واسطه قرابت فرهنگی و مذهبی بسیار مایل‌اند که از کالاهای ایرانی استفاده کنند اما گلایه‌هایی وجود دارد که سازوکارها به‌صورت مناسب وجود ندارد.

عراق پسا داعش به سمت سرمایه‌گذاری و صنعتی شدن می‌رود در این راستا باید بتوان ظرفیت‌های خالی صنعت کشور را با ظرفیت بازار ۳۷ میلیونی عراق تلفیق کرد.

آسیب‌شناسی صادرات به عراق

رقیب اصلی ایران در بازار عراق، کشور ترکیه است اما در سال‌های گذشته حجم مبادلات ترکیه به این کشور از ۱۲ میلیارد دلار به حدود ۷ تا ۸ میلیارد دلار رسیده است. ریشه این کاهش را باید بحث‌های مرزهای شمالی عراق، حضور داعش در این منطقه و کاهش درآمدهای ناشی از نفت دانست. هرچند این موضوع تأثیر محسوسی بر سبد صادراتی ایران نداشت و عمده این برداشت از سبد صادراتی ترکیه بود.

طبق بررسی‌های صورت گرفته اهم آسیب‌های صادرات به عراق را می‌توان به‌صورت زیر برشمرد:

  •     – ظرفیت‌سازی پایین در داخل کشور: در کشور ایران صنایع در بعد شهری، منطقه‌ای، استانی و نهایتاً کشور ایجادشده و توسعه می‌یابد و به عباراتی دید صادرات محور ندارند. در شرایط فعلی ایران، صنایع تنها زمانی به صادرات مبادرت می‌ورزند که تقاضای داخلی با محدودیت روبه‌رو شده باشد؛ این روند باید مهندسی معکوس شده و به بازار هدف توجه شود. این موضوع نیازمند این است که در کشور، یک مجموعه مگا پروژه تعریف شود. پروژه‌های عظیمی مانند مس، در حال حاضر تقاضای جهانی آن بسیار بیشتر از ظرفیت تولیدی ایران است. به عبارتی باید کالاهای خوش آتیه که در سبد صادراتی جهان می‌توانند قرار بگیرند را احصا کرد و فاینانس موردنیاز برای سرمایه‌گذاری را نیز جذب کرد.
  •     – صادرات به عراق به شیوه‌ای سنتی: صادرات فعلی کشورمان به کشور عراق به‌صورت سنتی صورت می‌گیرد و تشکیلات و ساماندهی مشخصی در این حوزه وجود ندارد. در این شیوه سنتی نظام بانکی خاصی برای تأمین مالی در دست نیست.
  •     – حضور واسطه: با حضور واسطه‌ها قیمت تمام‌شده کالا برای مصرف‌کننده عراقی به‌صورت غیرمنطقی بالا می‌رود.
  •     – عدم استمرار عرضه کالا و کیفیت پایین کالاها: تجار ایرانی در هر بار صادرات به کشور عراق، کالاهای متفاوتی را صادر می‌کند و این موضوع سبب آن می‌شود که مصرف‌کننده عراقی نمی‌تواند تضمین دهد که کالا را به‌صورت مستمر دریافت کند.
  •     – عدم تضمین معامله: تجار عراقی در بسیاری از موارد در انتقال پول دچار دشواری بودند و نارضایتی داشته‌اند.

جای خالی کنسرسیوم‌های صادراتی در بازار عراق

کنسرسیوم‌های صادراتی آن چیزی است که این روزها به آن پرداخته می‌شود که هدف از آن تجمیع شرکت‌های کوچک برای کاهش هزینه مازاد بر کشور است. برای حضور در بازارهای بین‌المللی، ایجاد دفتر و اعزام نیروهای متخصص در شرکت‌های کوچک چندان امکان‌پذیر نیست اما ایجاد کنسرسیوم‌ها این راه را هموار می‌کند. در شکل‌گیری کنسرسیوم‌ها بیش از هر چیز بحث فرهنگی آن مطرح است که این تمایل بین بخش خصوصی برای کنار هم قرار گرفتن و سینرژی ایجاد شود.

به گفته مهندس مودودی، معاون توسعه صادرات کالا و خدمات سازمان توسعه تجارت، دولت در این زمینه آمادگی دارد و در برنامه اقتصاد مقاومتی از سال گذشته این موضوع به دولت تکلیف شده است. ملاحظات بخش خصوصی سبب عدم شکل‌گیری شرکت‌های بزرگ و تخصصی صادراتی شده است.

استفاده از ظرفیت بورس کالا برای افزایش صادرات به عراق

به گفته سلطان نژاد، مدیرعامل بورس کالا می‌توان سناریوهای مختلفی را برای افزایش تبادلات با سایر کشورها ازجمله عراق در نظر گرفت که یکی از اصلی‌ترین این سناریوها، استفاده از ظرفیت بورس کالاست. در روز ۲۹ مهرماه امسال از سایت عربی ارتباط بورس کالای ایران رونمایی شد تا تجار عراقی به‌راحتی بتوانند اطلاعات لازم را دریافت کنند. به گفته حسنی، دبیر کارگروه توسعه صادرات بورس کالا به عراق، سازوکار بورس کالا موجب نظارت و شفافیت در عرضه محصولات می‌شود. طبق بررسی‌های صورت گرفته، ایران نسبت به رقبای خود در محصول فولاد و فلزات ازلحاظ قیمت و کیفیت مزیت دارد.

درنهایت باید گفت: در شرایط فعلی اقتصاد ایران و بخصوص با اجرایی شدن قانون سیاه‌چاله تحریم‌ها، ماندگاری و افزایش سهم بازار ایران در عراق می‌تواند اثر بسیار مثبتی در اقتصاد کشور داشته باشد. در همین راستا، استفاده از ظرفیت بورس کالای ایران، ایجاد کنسرسیوم‌های صادراتی و برداشتن موانع تجارت با عراق باید در دستور کار مسئولین ذی‌ربط قرار بگیرد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: