۱۷ آبان ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۴۹
بررسی زوایای پنهان سند 2030/ بخش سوم

تضعیف کشاورزی و تخلیه روستاها نتیجه طرح ترسیب کربن

تضعیف کشاورزی و امنیت غذایی، گسترش مشاغل دستِ‌چندم و فرعی، تغییر فرهنگ بومی و در نهایت از مزیت افتادن مناطق روستایی و تخلیه این مناطق از نتایج نامبارک پیاده‌سازی طرح ترسیب کربن از مفاد سند ۲۰۳۰ در سال‌های اخیر بوده است.

به گزارش عیارآنلاین، اهداف توسعه روستایی، کشاورزی و محیط زیستی سند توسعه پایدار ۲۰۳۰ در قالب طرح‌های بین المللی از جمله طرح ترسیب کربن در کشور از سال‌ها پیش اجرایی شده و همچنان ادامه دارد. تضعیف کشاورزی و امنیت غذایی، گسترش مشاغل دسته چندم و فرعی، تغییر فرهنگ بومی و در نهایت از مزیت افتادن مناطق روستایی و تخلیه این مناطق از نتایج نامبارک پیاده سازی مفاد سند۲۰۳۰ توسط سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری در سال‌های اخیر است.
در بخش های گذشته، سعی شد ضمن تبیین این مطلب که سند توسعه پایدار۲۰۳۰ تنها در مباحث آموزشی نیست؛ اهداف توسعه روستایی، کشاورزی و محیط زیست این سند معجول، مورد توجه قرار گیرد. همچنین عنوان شد که سازمان ملل متحد جهت پیاده سازی اسناد بین المللی همچون سندتوسعه هزاره سوم و سند توسعه پایدار ۲۰۳۰ آژانس‌ها و دفاتر مخصوصی دارد.
یکی از این آژانس‌ها، دفتر عمران ملل متحد(UNDP) می‌باشد که جهت پیاده سازی اهداف خود، طرح‌های مختلفی را در کشورهای پیاده سازی می‌کند. یکی از این طرح‌های بین المللی که با شعارهای موهوم محیط زیستی و بدون در نظر گرفتن ظرفیت‌های تولید کشاورزی و دامداری در روستاهای کشور شروع شده ولی اثرات مخرب اقتصادی و فرهنگی در روستاها داشته، طرح ترسیب کربن است که با قدمت ۱۸ساله و امضای فاز سوم آن در ۲۷خرداد۹۶ در بیش از ۲۰ استان کشور گسترش پیدا کرده است. در این بخش به اثرات اجرای این طرح در کشور در حوزه‌های اجتماعی- اقتصادی و تخریب فرهنگ بومی مناطق روستایی پرداخته خواهد شد.
بررسی عملکرد طرح‌های بین‌المللی که باهدف توانمندسازی یا به عبارت بهتر توان‌افزایی مردم بومی روستاها اجراشده نشان از شکست این طرح‌هاست. بین‌المللی بودن این طرح، منجر به تمرکز مدیران استانی و حتی ملی در یک نقطه می‌شود که به‌صورت طبیعی منجر به تسهیل هماهنگی‌های سازمانی و اجرایی در سطح استان می‌گردد. علاوه بر آن اعتبارات استانی، ملی و بین‌المللی در نقطه خاص متمرکز می‌شود و در اثر ایجاد فضای گلخانه‌ای، به‌صورت مصنوعی مسائل و مشکلات محیطی که در شرایط عادی مانع از توسعه روستایی است، کنار می‌رود. بررسی عملکرد طرح‌های مذکور در مناطقی که بیش از یک دهه از فعالیت آن می‌گذرد، نشان می‌دهد که تداوم مسیر گذشته همواره نیازمند همراهی و حمایت‌های بین‌المللی بوده و عملاً هدف طرح که توانمندسازی مردم بومی است محقق نشده است.
به عنوان مثال شروع طرح ترسیب کربن در منطقه حسین آباد شهرستان سربیشه در سال ۱۳۸۳ بوده و پس از ۱۳سال که از شروع طرح می‌گذرد، یکی از تسهیلگران طرح، مدیر عامل تعاونی تشکیل شده برای مردم منطقه است. اینکه چرا بعد از گذشت ۱۳سال نتوانسته‌اند یک فرد از اهالی منطقه را توانمندکنند تا مدیرعامل تعاونی شود، جای سوال دارد.
بنابراین هدف اصلی فعالیت نهادهای بین‌المللی ایجاد ساختار اجتماعی بر اساس صندوق‌های خرد و تعاونی‌های مرتبط آن بوده و ساختار اجتماعی حاکم بر روستا تخریب می‌شود. این اهداف در دو بخش اقتصادی و اجتماعی- فرهنگی قابل‌بررسی است.

هدف اقتصادی؛ تضعیف تولید و کشاورزی

 بنیه و قدرت استقامت کشور در مسیر پیشرفت و توسعه، به تأمین غذای اساسی آن است. به همین علت است که آمریکا ۱۱ برابر نیاز خود تولید غله دارد و یا اینکه فرانسه هفت برابر و آلمان پنج برابر نیاز خود، تولید غله دارند. کشور ما در شرایط فعلی به دلیل بحران مدیریت منابع آب و کاشت غیراصولی با چالش تأمین آب و فرسایش خاک مواجه است. این نهادهای بین المللی به دنبال کاهش تولید محصولات کشاورزی به بهانه‌های مذکور هستند که دو اقدام را سرلوحه خود قرار داده‌اند:
الف) کاهش محصولات کشاورزی؛ در این روش به دنبال تغییر الگوی کشت کشاورزی از تولید محصولات غذایی اساسی مانند گندم و جو به تولید زعفران، گیاهان دارویی و غیره هستند. این امر بدون اینکه مطالعات بازاری صورت گیرد و توجهی به فروش آنها شود، انجام می‌گیرد.
ب) خروج دام از مراتع از مسیر اصلاح ژنتیک دام‌های سبک و جایگزین کردن دام سنگین مانند گوساله به‌جای گوسفند و همچنین تغییر دام‌های چرایی به دام های پرواری با وارد کردن دام های غیر بومی به بهانه افزایش درآمد
در مقابل فرصت‌های شغلی ازدست‌رفته این نهادهای بین‌المللی تشویق به توسعه مشاغل خدماتی و صنایع‌دستی غیربومی  دارند و ادعا دارند که این شغل‌ها جایگزین کسری درآمد ایشان از محل تولید کشاورزی و دام‌پروری می‌شود. بررسی میدانی نشان داد که شغل‌های مذکور اساساً پایدار نبوده و خود اهالی روستا اقرار داشتند که منبع اصلی درآمد ایشان همان کشاورزی و دام‌پروری است. درواقع این نهادها می‌کوشند با پاک کردن صورت‌مسئله و نپرداختن به اصل موضوع بحران مدیریت آب و سیاست‌های اصلاحی آن و اصلاح ساختارهای تولید کشاورزی و دام‌پروری، مردم را به امور غیر ضروری مشغول نمایند.
به عنوان مثال در شهرستان گالیکش استان گلستان که دفتر طرح ترسیب کربن نیز طی روزهای اخیر در این شهرستان افتتاح شد، کشت گیاهان دارویی به جای محصولات راهبردی گندم به بهانه ارزش افزوده بیشتر برای کشاورزان ترویج می‌شود. ترویج کشت گیاهان دارویی در این شهرستان در حالی است که هم اکنون بیش از ۲۰ هکتار مزرعه گیاهان دارویی در این شهرستان موجود است که از نبود صنایع تکمیلی و بازار مناسب فروش محصولات تولیدی رنج می برند. این در حالی است که میانگین بارندگی این شهرستان ۵۷۹ میلی متر در سال بوده و با الگوی کشت مناسب می توان محصولات کشاورزی متنوعی از جمله گندم که یک محصول استراتژیک برای کشور می باشد، کشت کرد.

هدف فرهنگی و اجتماعی؛ تغییر سبک زندگی روستاییان

در تمامی ۲۵ منطقه ای در کشور که این طرح اجرا می‌شود؛ با توجه به اهداف سند توسعه هزاره سوم و سند ۲۰۳۰ به‌شدت  تفکر برابری جنسیتی و حضور بانوان در مجامع و جلسات صندوق‌ها تأکید می‌شود. حتی منابع اعتباری اختصاص‌یافته از سوی نهادهای بین‌المللی(صندوق جهانی محیط زیست) تنها به بانوان اختصاص می‌یابد که نتیجه قهری آن ایجاد ساختار اجتماعی متناسب با اهداف این سازمان‌ها، به بهانه صندوق‌ها و اختلاط بیش‌ازحد زنان و مردان روستایی با یکدیگر است. همچنین با توجه به اهداف سند ۲۰۳۰ تاکید بیش از حد به توسعه بی ضابطه گردشگری در مناطق روستایی نیز نتیجه‌ای جز تخریب فرهنگ بومی در روستاها نخواهد داشت. به نظر می‌رسد راهبرد اصلی طرح بین المللی ترسیب کربن تغییر اولویت‌های پیشرفت و آبادانی روستاهای کشور بوده و تاکید بیش از حد بر گردشگری پایدار و صنایع دستی و غفلت از صنایع پسین و پیشین کشاورزی نیز در همین راستا است.
درواقع پس از دهه ۴۰ و تلاش‌های کشورهای متخاصم در خالی کردن روستاها و شکل گیری چالش های اجتماعی در کلان شهرها، سازمان های بین المللی تحت نفوذ قدرت‌های دنیا، با توجه به اهداف اصلی و فرعی موجود در سند توسعه پایدار ۲۰۳۰، به دنبال توسعه فرهنگ غربی در روستا و میان کسانی است که ذاتاً توان مهاجرت به شهرها را ندارند.
به عنوان مثال در پژوهشی که توسط یکی از اساتید دانشگاه بیرجند در مورد اثرات اجرای شش ساله طرح ترسیب کربن در دشت حسین آباد غیناب این استان انجام شده است، نشان می‌دهد که نرخ رشد جمعیت در طی سنوات مانیتورینگ و پایش پروژه، کاهش قابل توجهی داشته به طوری که از ۴٫۶ درصد در سال ۱۳۸۵ به ۱٫۲ درصد در سال ۱۳۷۸ تنزل یافته است. همچنین در این پژوهش نشان داده شده است که جمعیت منطقه در حال پیر شدن است. این موضوع اثرات مستقیم برگزاری کلاس‌های تنظیم خانواده به بهانه سلامت مادران است. همچنین در اکثر نقاطی که این طرح در آنها اجرایی می شود، کلاس‌های تنظیم خانواده جزء لاینفک طرح است. همچنین تشکیل ۱۱ گروه مختلط(زنان و مردان) طی سه سال در منطقه یکی از موفقیت‌های طرح عنوان می‌شود.
بنابراین طرح ترسیب کربن در بحث کنترل جمعیت و روش‌های جلوگیری از بارداری در روستاها هم‌راستا با جهت‌گیری‌های کلان نظام سلطه، جهت کاهش جمعیت کشورهای در حال توسعه جهت حفظ سلطه خود از مسیر تضعیف اقتدار دیگران ارزیابی می‌شود. این امر باعث می‌شود تا  مازاد تولید و پرورش نیروی انسانی صادق، شجاع، امانت‌دار و صبور که لازمه‌های نوآوری بوده و یکی از مزیت‌های روستا است؛ متوقف شود.

خاتمه

یکی از دلایل انتخاب سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری برای اجرای پروژه بین المللی ترسیب کربن، پوشش گسترده و نفوذ حداکثری این سازمان در سطح کشور است که می‌تواند مهمل خوبی برای آژانس‌های بین المللی جهت شناخت بهتر از کشور گردد.
سازمانی که در سیاست گذاری‌ها و اقدامات اجرایی به مدل‌های بومی و جهادی انقلاب اسلامی، مانند الگوی نهاد جهادسازندگی، توجهی نکرده و آن‌ها را کنار گذاشته و برای پیشرفت روستایی کشور، دنبال رو نسخه‌های بدل غربی شده است. این در حالی است که سهم قابل‌توجهی از مدیران و کارمندان این سازمان تجربه حضور در نهاد جهادسازندگی را داشته‌اند و پس از ادغام سال ۱۳۷۹، فعالیت متمرکز خود در بخش منابع طبیعی را تجربه کرده‌اند.
منبع: تابناک
تلگر

چهره‌