۲۶ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۸:۱۷

راهکارهایی برای بهبود عملکرد وزارت جهاد کشاورزی/ بخش سوم

با توجه به انتخاب دوباره محمود حجتی برای مدیریت بخش کشاورزی کشور و نظر به برنامه‌های پیشنهادی وی، مواردی جهت افزایش کارایی و رونق بخش کشاورزی کشور پیشنهاد شده است. در در این یادداشت، بخش سوم پیشنهادها ارائه می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، با توجه به انتخاب دوباره محمود حجتی برای مدیریت بخش کشاورزی کشور و نظر به برنامه‌های پیشنهادی وی، مواردی جهت افزایش کارایی و رونق بخش کشاورزی کشور پیشنهاد شده است. در دو یادداشت قبل (اینجا و اینجا)، به ۸ پیشنهاد اشاره شده بود و در در این یادداشت، بخش سوم پیشنهادها ارائه می‌شود.

۹- تقویت بخش باغبانی، دامپروی و صنایع تبدیلی در ساختار وزارتخانه و حذف بخشهای غیرکاربردی آن: متأسفانه وزارتخانه در دو بخش باغبانی و صنایع تبدیلی وضعیت نامناسبی دارد. توسعه جدی باغات، احیای باغات و کشت درختان در اراضی شیب‌دار حداقل در سطح ۵۰۰ هزار هکتار با همراهی دانشگاه‌ها، وزارتخانه‌ها، بسیج و سپاه، حتی مؤسسات خیریه و شرکت‌های خصوصی مسئله‌ای است که وزارت جهاد نباید با بروکراسی اداری آن را مشمول زمان کند. غالب باغ‌های ایران وضع خوبی ندارند و سال‌به‌سال باغات از بین رفته و زمینه کوچ روستاییان به شهر بیشتر می‌شود. با توجه به آسیبی که باغات و نخلستان‌های جنوب در جنگ ایران و عراق دیده‌اند، گرفتن خسارت احیای این باغات از طریق خسارت جنگ مسئله‌ای است که می‌تواند تحول جدی در ایران و منطقه ایجاد کند.

۱۰- معرفی «کشت فرا سرزمینی در کشورهای متحد و هم‌راستا» و حمایت جدی از بخش کشاورزی: هرچند از ۵ سال قبل بحث کشت فرا سرزمینی مطرح و در دو سال گذشته کشت در روسیه و قزاقستان به مرحله اجرا رسیده است متأسفانه آمار شفاف و دقیقی در این زمینه وجود ندارد. عدم ورود جدی وزارت کشاورزی و نبود دغدغه در مجلس برای این امر، مسئله‌ای است که هنوز توفیقی حاصل نشده است. در برنامه ارائه‌شده وزیر جهاد برای دولت دوازدهم اشاره به «مدیریت کشاورزی فرا سرزمینی با توجه به آب بر بودن دانه‌های روغنی» شده است، این نشان می‌دهد که دولت عزم راسخ و کافی برای این کار ندارد. یکی از بحث‌هایی که برای بار اول در کشور در این مقاله سیاست پژوهی مطرح می‌شود همانا کشت در مناطق امن کشورهای هم‌راستا است. کشورهایی که با ایران روابط خوبی دارند و زمین‌هایی مناسبی دارند بایستی در آن کشورها بحث گسترش کشت با دو هدف تولید غذای مردم ایران و مازاد تأمین غذای مردم کشور هدف و فروش و تجارت آن صورت گیرد و وزارت کشاورزی بایستی بااین‌همه مراکز عریض و طویل منفعل تحقیقاتی برای این موضوع پژوهش و راهکار ارائه نماید.

حمایت وزارت کشاورزی و دولت از بخش کشاورزی بسیار پایین است در کشور آمریکا برنامه ده‌ساله حمایت از بخش کشاورزی را با ۱۰۰۰ میلیارد دلار طراحی کرده و کشورهای اروپایی نیز بین ۴۰۰-۵۰۰ میلیارد دلار از بخش کشاورزی حمایت می‌کنند. درحالی‌که هنوز پیاز کاران کشور نمی‌دانند چکار کنند و این تغییرات قیمت پیاز و کاهش حجم تولیدات کشاورزی در سال۱۳۸۷ یک‌بار سبب تغییر وزیر در سال‌های ۸۷-۸۸  شد. دولت برنامه‌ای روشن، جامع و عملیاتی برای حمایت از گیاهان دارویی و توسعه این صنعت برحسب منطقه و یا برمبنای آمایش سرزمینی ندارد و تنها به ذکر حمایت از توسعه گیاهان دارویی اکتفا شده است.

۱۱- نبود برنامه توسعه «کشاورزی شهری»: ایده کشاورزی شهری به‌صورت کشت گلدانی، استفاده از پشت‌بام منازل، اجرای بام‌های سبز، باغ‌های عمودی و … سبب تولید مواد غذایی، ایجاد درآمد، امنیت غذایی، کاهش آلودگی زیست‌محیطی، بهبود کیفیت هوا، عایق سازی صوتی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، ایجاد کار و سرگرمی و تفریح برای بازنشستگان و جوانان، و به‌عنوان راهکاری محیطی برای حفظ و احیای ساختار اکولوژیک شهر، می‌شود. متأسفانه وزیر محترم در بخش توسعه کشاورزی شهری و نیز کاهش ضایعات بخش کشاورزی برنامه‌ای مدون و جامع ندارد و تنها بر روی تعدادی طرح و الگوی قدیمی تکیه می‌شود. عدم استفاده از ضایعات کاه و کلش، عدم استفاده از ضایعات خرما و سرشاخه‌های خرما، عدم استفاده مناسب از ضایعات سیب‌زمینی، چغندرقند و ده‌ها محصول دیگر از آن جمله‌اند که لازم است که مجلس و سیاست‌گذاران ارشد وارد این مسئله شوند..

ایجاد هلدینگهای بزرگ کشاورزی باهدف یکپارچه‌سازی اراضی، توسعه کشت گلخانه‌ای، احیای قنوات و ممانعت از سیاست زده شدن سازمان‌های تخصصی و هلدینگ‌های کشاورزی، مسئله ایست که بایستی وزیر محترم به‌صورت جدی به آن بپردازد. متأسفانه بازدیدهای وزیر و معاونان وزیر در نمایشگاه‌ها منحصراً در حمایت و رویت سالن‌های سازمان‌هایی چون سازمان کوثر، شرکت پشتیبانی و سازمان‌های شبه‌دولتی می‌شود درحالی‌که بایستی دستان بخش تولیدکننده کشاورزی خصوصی را بیشتر فشرد.

۱۲- نظام ضعیف و نارکآرمد اطلاع‌رسانی بخش کشاورزی: بروز نبودن اطلاعات بخش کشاورزی امکان تصمیم‌گیری بر اساس اطلاعات و آمار را در بخش کشاورزی ناممکن کرده است. نبود تعامل خوب بین رسانه ملی و بخش کشاورزی سبب شده است که تنها برنامه ۲-۳ ساعته شبکه بازار- کشاورزی در سال ۱۳۹۴ نیز تعطیل شود.

۱۳- برنامه جامع خودکفایی تولید روغن: متأسفانه بحث واردات دانه‌های روغنی موضوع مغفولی در وزارت جهاد کشاورزی است. هرچند در سال‌های اخیر وزرات جهاد سعی کرد به‌جای واردات کنجاله سویا و کلزا از دانه‌های سویا و کلزا استفاده کند که علاوه بر رشد صنایع روغن‌کشی، میزان تولید روغن را بالا ببرد. امروزه در بحث تولید روغن میزان خودکفایی کشور کمتر از ۸ درصد (۷٫۲-۷٫۴) است. وزرات جهاد باید یک برای خودکفایی ۷۰ درصدی روغن در یک افق ۱۰ ساله تدوین نماید. سال ۹۲ روغن به میزان ۴ میلیارد دلار روغن وارد کشور شده است که این میزان در سال ۹۴ به ۲٫۶ میلیارد دلار رسیده و در عوض آن دانه‌های روغنی واردشده است.

۱۴- کاهش «میزان واردات دام و نهاده‌های دام و طیور»: ورود کنترل نشده دام از مرزهای شرقی، غربی و شمالی علاوه بر ایجاد بحران‌های بهداشتی که غالباً سازمان دامپزشکی در مهار آنان توفیق چندانی ندارد سبب شده است که استقلال کشور در بخش صنایع غذایی مورد تهدید جدی قرار گیرد. هرچند که تنها ۶ درصد از گوشت قرمز کشور(۸۰ هزارتن) از خارج وارد ایران می‌شود ولی وارد شدن دام‌های آلوده و غیربهداشتی به کشور زمینه‌ساز بروز بیماری‌هایی همانند تب برفکی،تب کریمه- کنگو و … است. در۹ ماهه سال۹۲ بیش از ۵۹ هزار رأس گوسفند عمدتاً از طریق استان‌های جنوب شرقی به کشور واردشده است این درحالی است که هیچ نوع دام زنده‌ای نباید وارد کشور شود.

نهاده‌های طیور علاوه بر ذرت، سویا، کنجاله‌ها، گندم و جو دامی در بخش اسیدهای آمینه به‌شدت بالا بوده و حتی ۱ گرم اسیدآمینه لیزین و متیونین در ایران تولید نمیشود و سالانه هزاران تن اسیدهای آمینه با حمایت سازمان دامپزشکی و وزارت بازرگانی وارد کشور میشود. نیاز جهان به اسیدهای آمینه مصرفی لیزین و متیونین به ترتیب ۱٫۷ و ۱ میلیون تن است درحالی‌که سالانه در دنیا تنها ۷۶۰ هزار تن متیونین توسط شش کشور آلمان، فرانسه، آمریکا، ژاپن، روسیه و چین تولید می‌شود. قیمت جهانی هر کیلوگرم متیونین برابر ۵٫۵ دلار و قیمت هر کیلوگرم از این محصول در بازار ایران ۱۳ هزار تومان و گاهی تا ۳۰ هزار تومان می‌رسد. یکی از برنامه‌های جدی وزارت کشاورزی بایستی بهبود تراز تجاری کشاورزی و غذا باشد. هم‌اکنون بیش از ۳٫۱ میلیارد دلار تراز منفی تجاری وجود دارد. در برنامه وزیرجهادکشاورزی برنامه مشخص و دقیقی برای کاهش واردات وجود ندارد. تدوین برنامه برای کاهش واردات محصولات کشاورزی به ۳ میلیون تن در افق ۱۰ ساله از ضروریات کشور است که باید مجلس روی آن پافشاری کند.

۱۵- عدم رضایتمندی کارکنان جهادکشاورزی و منفعل بودن مراکز واکسن‌سازی دامی ایران: یکی از پایین‌ترین حقوق‌ها مربوط به کارکنان وزرات جهاد کشاورزی است که متأسفانه در بخش بازسازی نیروی انسانی وزارت جهاد هیچ برنامه مشخصی ندارد. مؤسسهتحقیقاتواکسن و سرم‌سازی رازی با ۹۰ سال سابقه فعالیت متأسفانه مکان جمع شدن بازنشستگان دامپزشکی و روسای اسبق آن سازمان در بخش مدیریتی و تصمیم‌گیری آن شده است. به‌جز واکسن آبله این موسسه مابقی واکسن‌های آن هنوز مورد اعتماد مرغداران و دامداران نیست. اکنون بیش از ۶۰ شرکت خارجی در حال عرضه محصولات خود در بازار ایران هستند . با توجه به مصرف سالانه ۷ میلیارد دز واکسن در کشور، سازمان محترم دامپزشکی مجوز ۲۱ میلیارد دز واکسن (۳برابر نیاز کشور) را می‌دهد که این چیزی جز توسعه شبکه دلالی و تأثیر دستان پشت پرده‌در این سازمان نیست. درواقع سازمان دامپزشکی بازوی واردکنندگان واکسن‌ها و نهاده‌های دامی شده است. در صورت فعال شدن موسسه رازی از ۷ میلیارد واکسن موردنیاز تنها ۱٫۵ میلیارد دوز نیاز به واردات وجود دارد. چرا آقای وزیر برنامه‌ای در این خصوص و نظارت بر سازمان دامپزشکی ندارد؟ ضمن اینکه از سال ۱۳۸۶ تاکنون نظارت مجلس بر سازمان دامپزشکی در حد قابل قبولی نبوده است.

مهندس احمد صلاحی- دکتر آرش محمدزاده

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: