۲۰ مهر ۱۳۹۶ ساعت ۱۳:۱۷

قیمت‌گذاری پلکانی بنزین و توسعه سی‌ان‌جی؛ راهکار کنترل مصرف بنزین

قیمت بنزین می‌بایست به نحوی تغییر کند که کم‌مصرف‌ها هزینه کمتری بپردازند؛ در غیر این صورت، اتخاذ تصمیم‌های مبتنی بر منطق «همه را به یک چوب راندن» با عدالت اقتصادی فاصله دارد. از طرف دیگر ایجاد یک جایگزین مناسب برای بنزین مانند سی‌ان‌جی موجب اثربخش شدن سیاست‌های قیمتی در جهت کاهش مصرف بنزین خواهد شد.

به گزارش عیارآنلاین، مصرف بنزین در کشور ایران تنها در یک دوره ۴ ساله (۸۶ تا ۹۰) به طور جدی کاهش یافت و در طول زمان  بدون وقفه صعودی بوده است. مروری بر شرایط و تصمیم های اتخاذ شده در این دوره ۴ ساله می تواند راهگشای مدیریت مصرف افسارگسیخته بنزین در سال های اخیر باشد. با توجه به اینکه تقریبا تمام بنزین تولیدی و وارداتی کشور در بخش حمل و نقل خودروهای سبک مصرف می شود، مطالعه و تدوین سیاست، تنها در این حوزه می تواند راهگشای مصرف بالای این فرآورده باشد.

یکی از موارد مهمی که در دوران ۴ ساله کاهش مصرف بنزین منجر به مدیریت مصرف این سوخت در کشور شد،  طرح استفاده از کارت سوخت در سال ۱۳۸۶ بود. مهم ترین کارکرد کارت سوخت این بود که باعث می شد رانندگان کم مصرف از پرمصرف ها تشخیص داده شده و بوسیله قیمت گذاری پلکانی، هزینه کمتری نسبت به آنها مصرف بپردازند. این امر هم باعث کاهش مصرف غیرضروری پرمصرف ها شد و هم به دلیل واقعی شدن قیمت بنزین در مصارف بالاتر از ۶۰ لیتر در ماه، از قاچاق سوخت به خارج از کشور بطور جدی جلوگیری نمود. مزیت دیگر این طرح توزیع عادلانه تر (نه مساوی) یارانه بنزین در میان مصرف کنندگان مختلف بود.

مورد اثرگذار دوم در کاهش مصرف بنزین تا سال ۹۰، کاهش یارانه و حرکت به سمت واقعی شدن قیمت آن بود. با افزایش قیمت بنزین از میزان مصرف غیرضروری بنزین در خودروها کاسته شده و میزان قابل توجهی از مصرف بنزین کشور کاهش یافت. این در حالیست که تعداد خودروها هر ساله افزایش یافته و مسافت سالانه طی شده توسط آنها تغییر خاصی نداشته است[۱]. اما مسئله ای که همواره در مورد بنزین مطرح می شود، کم کشش بودن قیمت آن است به این معنی که با افزایش قیمت بنزین، مصرف آن بخودی خود چندان کاهش نمی یابد و بالعکس. این موضوع سبب شده تا سیاست مداران و مدیران نفتی کشور طی سالیان اخیر به همین بهانه دست به افزایش قیمت بنزین نزده و فاصله ۳۵ درصدی خود با تحقق طرح هدفمندی یارانه ها را حفظ کنند.

نمودار ۱- تغییرات قیمت بنزین با مصرف آن در ایران

دو مورد فوق شاید به تنهایی نمی توانست مصرف بنزین یک کشور در حال توسعه را در طی ۴ سال پیاپی کاهش دهد، اما ایجاد یک جایگزین اساسی به نام سی ان جی برای مصارف روزمره مردم توانست در کنار افزایش قیمت بنزین توجهات را به خود جلب نموده و با سرعت بالایی توسعه پیدا کند. سوخت گاز فشرده یا سی ان جی که از سال ۱۳۸۴ به صورت جدی وارد سبد سوخت خودروهای سبک شد توانست در کنار سیاست‌های قیمتی به کمک کنترل مصرف بنزین بیاید و تا کنون جایگزین ۲۰% مصرف بنزین کشور شود. بررسی کشورهای مختلف نشان داده است که تا زمانی که جایگزین مناسب از سوی حاکمیت برای سوخت اصلی خودروها عرضه نشود، سیاست های قیمتی اثرگذاری چندانی نخواهد داشت.

نمودار ۲- جایگزینی گازفشرده با بنزین طی سال‌های گذشته

چنانچه در نمودار-۲ مشاهده می شود جایگزینی CNG با بخشی از بنزین مصرفی کشور باعث شده است تا بجای اینکه بخش نارنجی رنگ نمودار با بنزین وارداتی پر شود، با گازفشرده و توسط توان داخلی برآورده شود در غیر این صورت سرمایه زیادی از کشور خارج می شد. ترتیب زمانی اجرای سیاست های ورود سوخت CNG به سبد سوخت کشور (سال ۸۴)، ورود کارت سوخت (۸۶) و حذف یارانه ها (۸۹) و اثرات آن در مصرف بنزین در نمودار کاملا مشخص است.

به نظر می رسد اگر دولت به دنبال مهار رشد مصرف بالای بنزین در سال های اخیر هست، می بایست در کنار سیاست های قیمتی خود در جهت حذف یارانه ها، از بستر کارت سوخت برای شناسایی پرمصرف ها استفاده نموده و قیمت بنزین را «متناسب با میزان مصرف» هر خودرو (مانند قیمت گذاری های پلکانی در مورد گاز و برق خانگی) افزایش دهد. همچنین توسعه و تسهیل سوخت های جایگزین نظیر سی ان جی و گازمایع (ال پی جی) یا جایگزین های دیگری مانند حمل و نقل عمومی به طور همزمان می تواند تکمیل کننده تصمیمات دولت برای مدیریت مصرف بنزین باشد.

***********************************************

پی‌نوشت:

[۱] اطلاعات حمل و نقل و انرژی کشور، ۱۳۹۲

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: