۳۰ شهریور ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۵۲

قرض‌الحسنه ، علاجی برای بانکداری بیمار ایران

در شرایطی که اقتصاددانان و مراجع تقلید از وضعیت بانک‌داری در کشور به ستوه آمده‌اند، شاید بتوان به جرات گفت قرض‌الحسنه می‌تواند علاجی مؤثر برای این وضعیت نابسامان باشد.

به گزارش عیارآنلاین، بدون مقدمه باید گفت که نرخ سود بالای بانکی به معنای استفاده از ظرفیت بانک برای کسب سود بدون پذیرفتن ریسک ورود به تولید و درنتیجه، حرکت به سمت اقتصاد کاپیتالیستی است. اقتصادی که در آن بدون زحمت پول برای ثروتمند پول می‌آورد و قشر پایین جامعه هر روز فقیرتر شده، از طبقه میانی نیز به آن اضافه می‌شود؛ و بازیگر دیگر این میدان یعنی بانک نیز به‌جای تخصیص سرمایه به تولید و اشتغال‌زایی، مشغول سرمایه‌گذاری‌هایی نظیر ساخت‌وساز می‌شود تا هم سود مشتریان را پرداخت کرده و هم به سرمایه‌اش بیفزاید؛ اما راه‌حل خروج از این وضعیت چیست؟

باید توجه داشت که در آموزه‌های اسلامی، ارزش و اعتبار با کار است. به همین دلیل، جمع کردن سرمایه و کسب درآمد از این طریق بسیار تقبیح شده است. تأکید همواره اسلام در امور اجتماعی مربوط به کار، چرخش پول برای به تحرک وا‌داشتن جامعه و حفظ پویایی و جلوگیری از رکود است. به‌نحوی‌که پول تضمین‌کننده کار و پویایی در جامعه باشد، نه کار تضمین سلامت پول. چراکه نتیجه دومی بردگی قشر مستضعف برای سرمایه‌داران است.

پس از گذر از دو نکته بالا، لازم است به اصل وجودی بانک در جامعه اسلامی و مدل ایده‌آل آن پرداخت. بر اساس مدل‌های اقتصادی اسلام، مهم‌ترین نقش بانک در جامعه رفع نیازهای دفعی افراد جامعه از طریق قرض گرفتن و جلوگیری از بی‌استفاده ماندن پول در نزد افراد بی‌نیاز است. نتیجه این کار ممانعت از رکود در گردش پول است. در این مدل، خطرناک‌ترین مسئله تبدیل بانک به محلی برای کسب درآمد است. درواقع تبدیل بانک به محلی برای سرمایه‌گذاری با سوددهی تضمین‌شده و بالا، درحالی‌که سرمایه‌گذار تنها در سود شریک است و هیچ ریسک و زیانی نیز در آن نیست. متأسفانه باید اذعان کرد که در جامعه امروز ما این خطر تبدیل به اساسنامه اصلی بانک‌ها شده و به‌جای رونق اقتصادی خود سدی برای اقتصاد پویا شده‌اند. درواقع بانک‌ها در ایران مأمن امنی برای اقتصاد لیبرالی در دل جامعه اسلامی شده‌اند.

متأسفانه بانک‌ها از ۱۵۸ هزار میلیارد دریافتی قرض‌الحسنه به‌صورت جاری و پس‌انداز -طبق آمار خرداد ۹۶- قریب ۶۶ درصد را صرف سرمایه‌گذاری سودآور کرده‌اند و این یعنی خروج این سرمایه از گردش طبیعی بین مردم بر اساس دریافت تسهیلات خرد برای رفع نیازهای مبتلابه و از طرف دیگر، فراهم کردن امکان پرداخت سودهای با نرخ بالا و جذب سرمایه‌های بیشتر با تضمین همین سود.

باید گفت که ادامه حرکت به این صورت قطعاً روزبه‌روز حیات را از شریان‌های جامعه گرفته و اقتصاد را به سمت سرمایه‌داری محض همراه با رکود سوق می‌دهد؛ و بلاشک راه علاج پرداختن به مدل اسلامی قرض‌الحسنه برای تبدیل بانک‌ها به واسطه‌ای برای دست‌به‌دست کردن پول، به‌منظور ممانعت از تبدیل پول به سرمایه خوابیده است. واسطه‌ای که با عدم پرداخت سود به سرمایه، سرمایه‌داران را برای کسب درآمد مجبور به ورود به بخش تولید و صنعت کرده، از این طریق به اشتغال‌زایی و توسعه اقتصادی جامعه کمک می‌کند.

اگرچه در کشور برخی بانک‌ها و مؤسسات به این سمت گام برداشته‌اند و قرض‌الحسنه بدون سود را در دستور کار قرار داده‌اند، اما نقصان در قوانین باعث شده در بسیاری از این جایگاه‌ها، سپرده‌های قرض‌الحسنه به‌جای پرداخت به مردم به‌صورت تسهیلات خرد، به مدیران و مسئولین بانک‌ها و تابعه به‌صورت کلان پرداخت‌شده و خود تولید سرمایه‌داران جدید کند. شاید باورکردنی نباشد، اما طبق اظهارنظرهای معاون نظارتی بانک مرکزی «در آبان ۹۴ بیش از ۳۰ درصد تسهیلات قرض‌الحسنه به مدیران و کارکنان بانک‌ها پرداخت شده است». که در مقابل نسبت جمعیتی کارکنان بانک‌ها به افراد معمولی متقاضی وام بسیار ناعادلانه و عجیب هست. در گزارشی دیگر که خبرگزاری تابناک در اسفند ۹۴ منتشر کرد، ۶۱ درصد از این قرض‌الحسنه‌ها به کارکنان بانک‌ها به‌صورت وام‌های با سود یک درصد پرداخت‌شده که این آمارها خود جای تأسف‌دارند.

نکته روشن و واضح این است که نظام بانکداری ما به‌شدت بیمار بوده و نیاز به بازنگری جدی دارد و در شرایطی که اقتصاد به مهم‌ترین رکن در جوامع امروزی تبدیل شده است، این‌گونه حرکت با این مدل بانکی نتیجه‌ای جز ورشکستگی اقتصادی و رکود در اشتغال و صنعت، نخواهد داشت و قطعاً بهترین راه علاج این وضعیت حرکت به سمت بانکداری قرض‌الحسنه با تصویب قوانین مناسب برای احقاق حق مردم است.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: