۲۷ شهریور ۱۳۹۶ ساعت ۰۹:۲۷

راهکارهایی برای بهبود عملکرد وزارت جهاد کشاورزی/ بخش اول

محمود حجتی ازجمله موفق‌ترین وزاری دولت یازدهم بود. خودکفایی کامل در تولید گندم و کاهش واردات محصولات اساسی کشاورزی ازجمله مهم‌ترین دستاوردهای وی بوده است. با توجه به انتخاب دوباره حجتی برای مدیریت بخش کشاورزی کشور و نظر به برنامه‌های پیشنهادی وی، مواردی جهت افزایش کارایی و رونق بخش کشاورزی کشور پیشنهاد می‌شود.

به گزارش عیارآنلاین، محمود حجتی ازجمله موفق‌ترین وزاری دولت یازدهم بود. خودکفایی کامل در تولید گندم و کاهش واردات محصولات اساسی کشاورزی ازجمله مهم‌ترین دستاوردهای وی بوده است. با توجه به انتخاب دوباره حجتی برای مدیریت بخش کشاورزی کشور و نظر به برنامه‌های پیشنهادی وی، مواردی جهت افزایش کارایی و رونق بخش کشاورزی کشور پیشنهاد می‌شود. برنامه‌ریزی جهت توسعه پرورش ماهی در قفس، تعیین جایگاه دقیق برای شرکت‌های دانش‌بنیان در معاونت ترویج و آموزش و تحقیقات جهاد کشاورزی و توسعه سیستم‌های آبیاری هوشمند ازجمله موارد پیشنهادی، جهت مدیریت بهتر بخش کشاورزی کشور است.

امروزه که اقتصاد به عرصه اصلی جنگ و تقابل انقلاب اسلامی با دشمنان تبدیل‌شده است، لزوم توجه به بخش کشاورزی و تأمین امنیت غذایی بیش‌ازپیش باید موردتوجه قرار بگیرد. کشاورزی به‌عنوان اولین بخش اقتصاد و عرضه‌کننده مهم‌ترین نیاز حیاتی بشر (غذا) با داشتن ویژگی‌هایی چون مردمی و عدالت محور بودن و اتکا به منابع سرزمینی و مستقل از تغییرات بیرونی، نقش مهمی در تحقق سیاست‌های اقتصاد مقاومتی ایفا می‌کند. باوجود توانمندی منحصربه‌فرد کشور در بخش کشاورزی، شامل منابع و عوامل تولید، اقلیم متنوع، منابع طبیعی تجدیدشونده و ذخایر غنی ژنتیکی و وجود فارغ‌التحصیلان جوان، این امید وجود دارد با برخورداری از توانایی تجربی و دانش روز، لحاظ کردن ظرفیت و آینده‌نگری واقع‌بینانه، اعمال مدیریت خلاق در چارچوب برنامه کارشناسی شده، چالش‌های فراروی بخش کشاورزی و منابع طبیعی، مرتفع و رشد اقتصادی توأم با عدالت اجتماعی فراهم و پیشرفت و شکوفایی شایسته حاصل گردد که تاکنون از این جایگاه فاصله زیادی داشته است.

باآنکه در چهاردهم مرداد ۹۶ مهندس حجتی برنامه‌هایش را به مجلس ارائه داد و برخی از تحلیلگران مهم‌ترین نقص آن را عدم استفاده از ظرفیت باشگاه کشاورزان جوان و اردوهای جهادی دانستند ولی ضرورت دارد که تحلیل عمیق‌تری در این خصوص صورت گرفته تا انشا.. کمکی به وزیر محترم،مدیران و تصمیم سازان بخش کشاورزی شود. برخی از نقایص برنامه وزیر که به مجلس ارائه شد و نیز مواردی که لازم است وزیر محترم و سیاست‌گذاران بیشتر به آن تأکید نمایند و علاوه بر وزارت کشاورزی از ظرفیت سازمان‌های مردم‌نهاد، بسیج و … نیز استفاده‌شده تا بتوان به اهداف ذکرشده در سند چشم‌انداز و برنامه ششم توسعه نزدیک‌تر شد.

ناکافی و ضعیف بودن برنامه توسعه «پرورش ماهی در قفس»:

در سال ۱۳۹۵ تنها ۱۶ هزارتن ماهی در قفس پرورش داده‌شده درحالی‌که تاکنون موافقت اصولی برای ۲۶۸ هزارتن صادرشده است و برای افق ۱۴۰۴ بایستی بیش از ۴۰۰ هزارتن ماهی در قفس در ایران پرورش یابد. در آمریکا کشاورزان کوچک برای تغییر وضعیت خود از کشاورزی به پرورش ماهی در قفس در آب‌های داخلی روی آورده‌اند. در حال حاضر بیش از۶۲کشور جهان درزمینهٔ پرورش آبزیان در قفس مشغول به فعالیت هستند  و کشوری چون ترکیه به‌شدت در این زمینه رشد داشته است. در کشور چین در سال ۱۹۹۴ میلادی ۷۱ درصد تولید آبزیان دریایی خود را از طریق صید و صیادی به دست می‌آورد که این رقم در سال  ۲۰۰۴ به ۴۳ درصد کاهش‌یافته هست. دولت چین تلاش می‌کند تا میزان برداشت در بخش صید و صیادی طی سالیان آتی به حداقل ممکن تقلیل یابد و بخش آبزی‌پروری و بخصوص پرورش ماهی در قفس جایگزین آن گردد. در سال ۲۰۰۶ میزان ۳٫۴ میلیون تن آبزیان در قفس در جهان تولیدشده که این میزان نسبت به‌کل تولیدات آبزی پروی جهان (۶۶٫۷ میلیون تن) حدود ۵.۱ درصد بوده است و این روند همچنان افزایشی است.

دولت دوازدهم برنامه روشن و جامعی برای این کار ندارد. تنها منابع دریایی جنوب نیستند که مناسب این کارند بلکه حجم عظیمی از آب دریاهای شمال، سدهای بتنی و خاکی نیز می‌توانند محل تولید این محصول باشند. ورود تکنولوژی این کار به کشور نیز بسیار ناقص بوده است. کمک به تشکیل حداقل ۳-۵ هلدینگ بزرگ آبزی‌پروری با تأکید بر روی پرورش ماهی در قفس باید جزء برنامه‌های وزیر کشاورزی دولت دوازدهم باشد. همچنین کشور ایران ظرفیت  تولید حداقل ۱ میلیون تن ماهی در قفس (۳۰۰ هزارتن در خزر،۱۵۰ هزارتن در خیلج فارس و ۴۵۰ هزارتن در دریای عمان و مقادیر قابل‌توجهی در سدها و …) دارد. با توجه به تولید ۱ میلیون تن آبزیان پرورشی کشور میزان تولید و پرورش ماهی در قفس تنها ۱٫۶ درصد بوده که نسبت به وضعیت جهان(۵-۶ درصد) بسیار عقب‌تر هستیم. حال اگر به تأکیدات مقام معظم رهبری در طی سالیان گذشته که بارها و بارها بر توسعه سواحل مکران و استفاده حداکثری از سواحل دریای عمان و خلیج‌فارس نظری بیندازیم اهمیت این موضوع دوچندان خواهد شد. لازم است وزارت کشاورزی علاوه بر پتانسیل‌ها و امکانات خود، از ظرفیت بسیج و سپاه، نیروی دریایی، تشکل‌ها و سازمان‌های مردم‌نهاد، مؤسسات خیریه و … استفاده نموده و این پتانسیل بالقوه را در کشور به بالفعل تبدیل نماید.

نامشخص بودن سیاست وزارت جهاد کشاورزی در خصوص شرکت‌های دانش‌بنیان و منفعل شدن بخش تحقیقات کشاورزی در وزارتخانه:

با توجه به وجود ۲ هزار شرکت دانش‌بنیان و ۵۰۵ شرکت دانش‌بنیان کشاورزی، در ساختار این وزاتخانه شرکت‌های دانش‌بنیان هیچ جایگاهی ندارند. به‌طوری‌که آماری در سایت یا سالنامه آماری وزارت جهاد در مورد وضع شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی دیده نمی‌شود. تعیین جایگاه دقیق در خصوص شرکت‌های دانش‌بنیان در معاونت ترویج کشاورزی و معاونت آموزش و تحقیقات از اولویت‌های اساسی این بخش باید باشد. آنچه در مورد شرکت‌های دانش‌بنیان کشاورزی وجود دارد تنها یک لیست اکسلی غیرکاربردی و ناقصی است که در وب‌سایت معاونت علمی ریاست جمهوری وجود دارد و وزارت جهاد کشاورزی در این خصوص بسیار کند و مبهم عمل کرده است.

منفعل بودن مراکز تحقیقات و فعالیت علمی ناکافی محققان مراکز تحقیقاتی وابسته به جهاد مسئله‌ای است که هم باروحیه جهادی در تعارض است هم خروجی و کارآمدی آن را تحت تأثیر قرار داده است. متأسفانه در برنامه اعلامی وزیر در بخش تحقیقات و اینکه این تحقیقات چه نسبتی با پیشرفت ایران دارند و یا تنها برای پر کردن رزومه هیئت‌های علمی این مراکز است برنامه‌ای دیده نمی‌شود. هرچند که در سخنرانی مهندس حجتی «حرکت به‌سوی خصوصی‌سازی نظام پژوهشی بخش کشاورزی» اشاره شد ولی عدم مهیا بودن زیرساخت‌ها، نبود انجمن‌ها و مؤسسات قوی خصوصی، عدم یکپارچگی مزارع و عدم استقبال کشاورزان از محدودیت‌هایی است که می‌تواند برنامه وزیر را تحت تأثیر قرار دهد. این در حالی است که در مؤسسات پژوهشی زیرمجموعه وزارت کشاورزی بیش از ۱۲۰۰۰هزار کارمند حقوق‌بگیر دولت دارد و  ۵۰۰۰ محقق و ۲۵۰۰ عضو هیئت‌علمی، بزرگ‌ترین مجموعه پژوهشی کشور پس از وزارتخانه علوم، تحقیقات و فناوری است. جالب‌تر اینکه در این چند سال اخیر تمام بودجه ۱۶۰میلیارد تومانی این مجموعه، فقط صرف حقوق ماهانه کارمندان شده و بودجه‌ای کافی برای کار تحقیقاتی هزینه نشده است.

نبود «سیستم بازیافت آب مصرفی در بخش کشاورزی»، عدم توسعه «سیستم جامع محاسبه آب‌بهای مصرفی در بخش کشاورزی» و «عدم توسعه سیستم آبیاری هوشمند» «عدم برنامه مشخص و واضح برای آبیاری زیرسطحی در باغات»:

در پژوهش انجام‌شده توسط مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری در خصوص ۱۰۰ مسئله مهم ایران، بحران تأمین آب، بحران ریز گردها، پیامدهای بحران آب، تخریب تنوع زیستی، مسائل جنگل‌ها و گونه‌های زیستی جانوری، تخریب منابع خاک، نزاع آب بر سر انتقال آب در داخل ایران در اولویت‌های ۲، ۷، ۸، ۲۷، ۳۱، ۳۳ قرار دارد. استفاده دوباره از آب کشاورزی و تصفیه آن امروزه در اسپانیا، آمریکا و فلسطین اشغالی(اسرائیل) به ترتیب ۱۷، ۱ و ۸۶ درصد است. به‌طوری‌که آب مصرفی بعد از تصفیه و گندزدایی دوباره مصرف می‌شود درحالی‌که در وزارت جهاد کشاورزی برنامه منسجمی برای استفاده از این منابع وجود ندارد. اکنون در برخی از کشورها با سیستم آبیاری هوشمند توانسته‌اند به‌صورت خودکار هر قسمتی از زمین مزرعه که نیاز به آب دارد آبیاری کنند. در ایران گسترش تکنولوژی در سطح آبیاری تنها به توسعه آبیاری قطره‌ای و اخیراً نواری یا تیپ منحصر شده است. بخش آب در وزارت جهاد کشاورزی جدی گرفته نشده است. در طول یک سال گذشته هیچ گزارش جامع یا ناقصی از بخش آب، بهینه‌سازی مصرف آب کشاورزی به مردم از رسانه ملی توسط معاونان وزیر داده نشده است. معاونان وزیر بایستی این تعارف و کمرویی و یا خجالتی بودن با رسانه ملی را کنار بگذارند زیرا برای توسعه کشاورزی نیاز به مشارکت مردم‌داریم.

در برنامه ششم توسعه به «کاهش مصرف سالانه آب به میزان ۱۱ میلیارد مترمکعب» و «ارتقا شاخص بهره‌وری آب کشاورزی با توسعه روش‌های نوین آبیاری حداقل به میزان سالانه ۴۰۰ هزار هکتار با پرداخت تا ۸۵ درصد هزینه اجرای عملیات به‌عنوان کمک دولت به‌صورت بلاعوض، و…» و «اقدام برای احیا و تقویت منابع آب‌های زیرزمینی با اجرای روش‌های مناسب تعادل بخشی، تغذیه مصنوعی، آبخیزداری و آبخوان‌داری، مسلوب المنفعه نمودن چاه‌های فاقد پرانه بهره‌برداری و نصب کنتور هوشمند حجمی آب و برق بر روی چاه‌های دارای پروانه بهره‌برداری» آمده است ولی در خصوص بازیافت آب کشاورزی و برنامه آبیاری زیرسطحی و توسعه سیستمهای آبیاری در باغات تأکید لازم صورت نگرفته است.

نویسندگان: مهندس احمد صلاحی- دکتر آرش محمدزاده

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: