۱۶ شهریور ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۱۳

بالابرهای خرماچین یک نیاز جدی در صنعت خرما

ارتفاع درخت خرما بیش از دیگر درختان بوده و بسته به سن درخت بین ۱۰ -۲۰ متر و گاهی بیشتر است. یکی از مشکلات این صنعت، دسترسی به درختان خرماست. سالانه تعدادی از کارگران شاغل در نخلستان‌ها به علت افتادن از درخت دچار مرگ یا قطع نخاع یا شکستگی‌های سنگین می‌شوند.

به گزارش عیارآنلاین، ایران با تولید ۱٫۲ میلیون تن خرما رتبه دوم جهان را به خود اختصاص داده است. ۲۵۰ هزار هکتار نخلستان که ۷۵ درصد آن‌ها بارور بوده و در هر هکتار ۵- ۵٫۵ تن محصول خرما برداشت می‌شود. ایران با داشتن بیش از ۴۰۰ ژن خرما که بیش از ۱۸۰ رقم آن شناسایی و ثبت‌شده، یکی از بی‌نظیرترین بانک‌های ژنی خرما را در جهان دارد. باآنکه در ۱۳ استان کشور(خوزستان، سیستان و بلوچستان، بوشهر، کرمان، هرمزگان، فارس، اصفهان، ایلام، خراسان جنوبی، سمنان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویر احمد و یزد) خرما تولید می‌شود ولی ۹۸ درصد خرمای کشور در ۶ استان کشور(کرمان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، فارس و سیستان و بلوچستان) تولید می‌شود.

ارتفاع درخت خرما بیش از دیگر درختان بوده و بسته به سن درخت بین ۱۰ -۲۰ متر و گاهی بیشتر است. یکی از مشکلات این صنعت، دسترسی به درختان خرماست. سالانه تعدادی از کارگران شاغل در نخلستان‌ها به علت افتادن از درخت دچار مرگ یا قطع نخاع یا شکستگی‌های سنگین می‌شوند. کارگرانی که قصد بالا رفتن از درخت خرما را برای چیدن خارک، رطب و یا برداشت خرما دارند از طنابی با نام پروند/ پرو (از لیف درختان خرما) استفاده می‌کنند. پاره شدن این طناب حوادث تلخی به بار می‌آورد. تنها برداشت محصول نیست که چیدن آن با استرس همراه است بلکه هرس کردن درخت خرما،گرده‌افشانی نخیلات نیز از مشکلات نخل داران است. برای افزایش میزان محصول باید گرده‌افشانی دستی نیز صورت گیرد. همچنین تُنک کردن خوشه‌ها برای افزایش کیفیت میوه ضروری است امروزه برای حل مشکل چیدن خرما و ارتفاع بالای درختان نخل راه‌های مختلفی پیشنهادشده است:

۱- استفاده از اصلاح نژاد و کوتاه کردن ارتفاع درختان:

محققان از طریق اصلاح نژاد ارتفاع درخت خرما را کاهش داده و به درختان پایه کوتاه دسترسی پیداکرده‌اند. درختان پایه کوتاه علاوه بر رفع مشکلات درختان پایه‌بلند، تراکم آن‌ها در سطح هر هکتار نیز افزایش می‌یابد. به‌طوری‌که فاصله کشت ارقام پابلند ۱۰-۹ متر و ارقام پاکوتاه ۷ متر در نظر گرفته می‌شود. ارتفاع بلند درختان نخل سبب افزایش خطر شکستن در برابر بادهای بسیار قوی  می‌شود. همچنین ارتفاع بالای نخل مشکلاتی در بارور کردن درختان، کنترل آفات، و به‌ویژه در برداشت محصول می‌شود.

۲- تکنولوژی پیوند درختان:

قطع درخت نخل از ارتفاع یک متری و سپس جوش دادن قسمت بالای درخت و تنه آن با استفاده از محلول‌های گیاهی، چند سالی است در حال آزمایشات فارمی است. در صورت توفیق‌آمیز بودن آن، می‌تواند در آینده برای اصلاح برخی از نخلستان‌ها استفاده شود.

۳- مکانیزه کردن فرایند دسترسی به درخت خرما و استفاده از بالابرهای خرما چین:

مکانیزاسیون نخلستان‌ها موضوعی است که دولت نیز تاکنون ورود خوبی به آن نداشته است. نخلستان‌های ایران در طول جنگ تحمیلی آسیب زیادی دیده و بازسازی باغات آن‌چنان جدی گرفته نشده است. همچنین بالا بودن درختان پایه نر در نخلستان‌ها، ردیفی نبودن کشت درختان، فاصله کم‌درختان ازهم، کشت محصولات یا درختان دیگر بین نخل‌ها، عدم تسطیح اراضی و … عواملی هستند که حرکت ماشین‌های خرما چین را به‌شدت در نخلستان‌ها دچار مشکل می‌کند. کار طراحی بالابرها در ایران جوان بوده و هنوز به‌خوبی به نخل داران معرفی نشده است. این در حالی است که در جهان سابقه طولانی دارد و ورود دولت به این عرصه و حمایت از سازندگان و افزایش مکانیزاسیون نخلستان‌ها ضروری است. نمونه‌های بالابر خرما که در ایران ساخته‌شده‌اند عبارت‌اند از:

 ۱-۳٫ دستگاه بالابر الکترومکانیکی با سیستم گردشی در شهرستان سنقر: دستگاه توسط دانشجویان دانشکده سنقر در آذرماه ۱۳۹۵ ساخته شد. این سیستم نیاز به فضای زیادی در باغ ندارد و این قابلیت را دارد که در اطراف نخل بگردد و برای کارگر این امکان را فراهم می‌سازد که به اطراف نخل دسترسی داشته باشد.

تصور (۱) بالابر ساخته شده توسط محققان دانشگاه سنقر

  ۲-۳٫ بالابر درخت خرما در بم کرمان

این بالابر تا ارتفاع ۱۲ متر و دورتادور درخت را پوشش می‌دهد. تاکنون امکان چیدن خرما در تاریکی شب(برای افزایش سرعت چیدن و نیز رهایی از گرمای روز و کاهش ضایعات خرما) برای کشاورزان مقدور نبوده است که با این دستگاه امکان‌پذیر شده است.

تصویر (۲) بالابر ساخته شده توسط محقق بمی در استان کرمان

۳-۳ بالابر خرما چین (THD-1630)

بالابر خرما چین ۱۶ متری قابل‌نصب بر روی تراکتور با مزیت‌هایی بیشتر از نمونه خارجی توسط شرکت هیماکو در مازندران طراحی‌شده که به‌طور هم‌زمان امکان کار با ۴ درخت نخل، با وزن ۳۲۰۰ کیلوگرم و قدرت چرخش ۳۶۰ درجه‌ای در بوشهر(منطقه آب پخش) به‌صورت آزمایشی راه‌اندازی شده است. این دستگاه با دو مدل قابل‌نصب بر روی تراکتور و نیسان است و توان حرکت در نخلستان‌های غیر مسطح بومی ایران را دارد که در مدل‌های خارجی این ضعف دیده می‌شود. بالابرهای خرمای خارجی معمولاً تا ارتفاع ۱۰ متر بالا رفته و در عبور از چاله‌ها و پستی بلندی‌های نخلستان مشکلات جدی دارند و به علت نداشتن فنر، در ارتفاع بالا تکان‌های دستگاه زیاد و ترسناک است.

تصویر (۳) بالابر ساخته شده توسط شرکت هیماکو

۴-۳ دستگاه برداشت خرما (خرما چین) توسط محققان استان فارس:

دستگاه برداشت خرما (خرما چین) توسط الهام آبیاری، نادیا پور عزیزی و مهدی دریجانی در استان فارس و برای درختان ۸- ۱۰ متری طراحی و ساخته‌شده است. دستگاه خرما چین در زیر درخت نخل قرار می‌گیرد. این دستگاه، دارای لوله انتقال میوه از جنس پلیمرهای قابل‌انعطاف است که بدون جمع نمودن طول اهرم، خرما را با شیب ملایم به قسمت بسته‌بندی هدایت می‌کند.

۵-۳ دستگاه بالابر برداشت خرما ساخته‌شده توسط باغدار خنج از استان فارس

این دستگاه توسط نصرالله محمدی در سال ۱۳۹۱ ساخته‌شده که با استفاده از نیروی محرکه تراکتور درکناردرختان نخل قرارمی گیرد. با استفاده از جک هیدرولیکی می‌تواند تا ارتفاع شش متری بالا رود و امکان افزایش ارتفاع این وسیله تا دو برابر نیز وجود دارد. همچنین با نصب یک ژنراتور در این دستگاه و استفاده از نیروی محرکه تراکتور این باغدار توانسته با اره‌برقی از این دستگاه در هرس درختان خرما نیز استفاده کند.

تصویر شماره (۴) بالابر ساخته شده توسط باغدار استان فارس

فایل کامل مقاله را از اینجا مطالعه فرمایید.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: