۱ شهریور ۱۳۹۶ ساعت ۱۶:۲۸

ریشه‌یابی صحیح؛ مقدمه کاهش آلودگی هوای کلانشهرها

از آنجا که هر یک از انواع آلاینده­‌های هوا اثرات تخریبی متفاوتی دارند، لازم است به جای اینکه فقط حجم انتشار آنها در نظر گرفته شود، اثر تخریبی هر یک از آنها در کنار حجم انتشار لحاظ شود که در این صورت نتایج متفاوت و به تبع راهکارهای متفاوتی جهت بهبود آلودگی هوای کلانشهرها حاصل خواهد شد.

به گزارش عیارآنلاین، هوا به عنوان یکی از عناصر طبیعی، بیشترین تماس را در طول روز به طور مستقیم با انسان دارد و آلودگی آن بیش از دیگر عناصر طبیعی برای انسان مشکل­‌ساز است. بنا بر اعلام معاونت نیروی انسانی سازمان حفاظت محیط زیست در سال ۱۳۹۵، سالانه ۵۵۰۰ نفر در کشور بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست می­‌دهند که این مسئله، ضرورت توجه بیشتر به معضل آلودگی هوا را روشن می­‌کند. معضل آلودگی هوا در کشور برای هشت کلانشهر شامل تهران، اصفهان، مشهد، اهواز، اراک، تبریز، شیراز و کرج مطرح است و در مجموع جمعیتی قریب به ۲۰ میلیون نفر در معرض آسیب­‌های جدی هستند. بر اساس گزارش بانک جهانی، آلودگی هوا در ایران سالانه خسارتی حدود ۵/۶ میلیارد دلار معادل ۲۲ هزار و ۷۵۰ میلیارد تومان وارد می­‌کند. با فرض جمعیت ۲۰ میلیون نفری کلانشهرها، سرانه خسارت برابر ۹۴ هزار تومان به ازای هر نفر در هر ماه ارزیابی می­‌شود که این رقم بیش از دو برابر یارانه نقدی ۴۵ هزار تومانی است.

بر اساس استانداردهای جهانی، مونوکسید کربن (CO)، اکسیدهای نیتروژن (NOx)، اکسیدهای گوگرد (SOx)، ازن (O3) و ذرات معلق کمتر از ۱۰ و ۵/۲ میکرون (PM2.5 & PM10) آلاینده‌­های اصلی محسوب می­‌شوند. از این بین ازن از ترکیب اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار (VOCs) تولید می­‌شود و لذا در اندازه‌­گیری­‌ها، ترکیبات آلی فرار را به عنوان آلاینده پایه­ی ازن در نظر می­‌گیرند و به خود آن اشاره نمی‌­شود. همچنین منابع انتشار آلاینده­‌ها به دو دسته متحرک (وسایل نقلیه) و ساکن (صنایع، منابع خانگی و تجاری، تبدیل انرژی، ترمینال و جایگاه­‌های بنزین) تقسیم می­‌شود.

براساس سیاهه انتشار آلودگی هوا که توسط شرکت کنترل کیفیت هوای تهران در سال ۱۳۹۴ ارائه شده است، حدود ۸۵% از آلاینده‌­ها از منابع متحرک و ۱۵% از منابع ساکن انتشار می­‌یابند. در میان انواع آلاینده‌­ها، حدود ۷۰% حجم به مونوکسید کربن اختصاص دارد.

اگر حجم آلاینده­ها را ملاک ارزیابی قرار دهیم، در ظاهر مونوکسید کربن به عنوان عامل اصلی آلودگی هوا شناخته می­‌شود اما اگر میزان تخریب­کنندگی و درجه خطرناکی هر کدام از آلاینده­‌ها را نیز در نظر بگیریم، نتایج متفاوتی به دست می­‌آید. لذا فارغ از آمار و ارقام مربوط به حجم آلاینده­‌ها باید میزان تخریب آن‌ها را شناسایی کنیم که برای این کار از استانداردهای موجود مثل استاندارد هوای پاک و جدول AQI (شاخص ارزیابی کیفیت هوا) که مقادیر حدی و مجاز آلاینده‌­ها را معرفی می­‌کنند، استفاده می­شود. وقتی حد مجاز آلاینده (الف) برابر ۱۰ واحد و حد مجاز آلاینده (ب) برابر ۲۰ واحد باشد، بدین معناست که آلاینده (الف) دو برابر آلاینده (ب) خطرناک­تر است. شکل زیر، نمودار میله‌­ای مربوط به مقادیر مجاز هر کدام از آلاینده‌­ها و تبعاً نشان­‌دهنده درجه خطرناکی نسبی هر کدام از آلاینده­‌هاست. همچنین بر اساس این نمودار ذرات معلق کمتر از ۵/۲ میکرون حدود ۷۰۰۰ برابر نسبت به مونوکسید کربن خطرناک‌­تر هستند.

با در نظر گرفتن درجه خطرناکی آلاینده­‌ها در کنار حجم انتشار آنها می‌­توانیم تحلیل دقیق­‌تری نسبت به تشخیص ریشه آلودگی هوا داشته باشیم که نمودارهای زیر، تفاوت ریشه آلودگی هوا را در دو دیدگاه مذکور به طور کامل نشان می­‌دهد.

بر اساس نمودارهای بالا اگر صرفاً حجم انتشار آلاینده­‌ها را در ریشه‌­یابی آلودگی هوا در نظر بگیریم، ظاهراً مونوکسید کربن، اکسیدهای نیتروژن و ترکیبات آلی فرار خروجی از منابع متحرک ریشه اصلی آلودگی هوا محسوب می­‌شوند و لازم است که روی کنترل و کاهش این آلاینده­‌ها تمرکز بیشتری صورت گیرد. اما اگر درجه خطرناکی آلاینده­‌ها را در کنار حجم انتشار آنها در نظر بگیریم، ریشه اصلی آلودگی هوا، ذرات معلق است و بعد از آنها اکسیدهای گوگرد از اهمیت بیشتری برخوردارند. لذا ضروریست برنامه­‌های مدیریت کاهش و کنترل آلودگی روی این آلاینده­‌ها متمرکز شود.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: