۱ شهریور ۱۳۹۶ ساعت ۱۶:۳۳
آشنایی با مکاتب طب سنتی هند

طب سنتی هند از اشتراکات با ایران تا یوگا

طب سنتی در هند دارای قدمتی بیش از پنج هزار سال است و در بین مردم این کشور همواره مورد استفاده بوده است. تاثیرپذیری آسان فرهنگ هندی از فرهنگ‌های ملل دیگر باعث شده است مکاتب طبی مختلفی در این کشور وجود داشته باشد.

به گزارش عیارآنلاین، طب سنتی در هند دارای قدمتی بیش از پنج هزار سال است و در بین مردم این کشور همواره مورد استفاده بوده است. تاثیرپذیری آسان فرهنگ هندی از فرهنگ‌­های ملل دیگر باعث شده است مکاتب طبی مختلفی در این کشور وجود داشته باشد که گاه منشأ آنها به هزاران کیلومتر دورتر از هند می­‌رسد. بر اساس گزارش سالیانه منتشر شده وزارت طب سنتی هند[۱] هفت مکتب طبی در این کشور وجود دارد. از این میان، خواستگاه چهار مکتب طبی آیورودا، یوگا، سیدها و سووا ریگپا خود هند است؛ مکتب طب یونانی توسط ایرانی­‌ها و اعراب و مکتب طبی هومیوپاتی و طبیعت­‌درمانی از اروپا (آلمان) وارد هند شده است. تفاوت نظری بین مکاتب طبی را می­توان به تفاوت در نوع نگرش به جهان و انسان، تعریف سلامتی و بیماری، روش­های تشخیص و نحوه درمان نسبت داد.

«آیورودا» با قدمتی ۵۰۰۰ ساله، کهن­ترین و مهمترین مکتب طب سنتی هند است که توسط حکمای این کشور بنیان گذاشته شده است. آیورودا در زبان سانسکریت به معنای «علم زندگی» است و به‌دنبال سلامتی جسم و ذهن انسان است.  بر اساس مکتب آیورودا تمام اشیاء موجود در جهان از جمله بدن انسان از پنج عنصر اصلی یعنی، زمین، آب، آتش، هوا و خلاء (اتر) تشکیل شده­اند. انسان مجموعه­ای از سه خَلط (واتا، پیتا، کاپها[۲]) و هفت بافت پایه (راسا، راکتا، مانسا، مدا، آستی، ماجّا، شوکرا[۳]) و مواد زائد (مالا، موترا، سووِدا[۴]) است.  سلامتی و یا بیماری بستگی به تعادل عناصر پنج‌گانه در بدن دارد. عوامل درونی و بیرونی، هر دو می­‌توانند باعث اختلال در تعادل طبیعی عناصر و ظهور بیماری شوند. خوردن مواد غذایی ناسالم، عادات نامطلوب، اختلالات فصلی، ورزش نامناسب و اقدامات ناسازگار بدنی و ذهنی می‌تواند در ایجاد اختلال در تعادل عناصر موثر باشد. برای تشخیص بیماری، طبیب علاوه بر معاینه بالینی مانند بررسی نبض، رنگ چهره، چشم، زبان، پوست و… از وضعیت روحی بیمار، رفتارهای روزمره، عادات غذایی، وضعیت اقتصادی، اجتماعی و محل زندگی او نیز مطلع می­شود. درمان بیماری در آیورودا شامل از بین بردن عوامل ایجادکننده عدم تعادل در عناصر پنجگانه بدن است. استفاده از رژیم غذایی، دارو، پانچکارما (اعمال یداوی پنجگانه در آیورودا) و فعالیت بدنی مناسب از جمله روش­‌های درمانی است.

مکاتب طبی «سیدها» و «سووا ریگپا» دارای مبانی نظری مشترک با آیورودا هستند با این تفاوت که در مناطق خاصی از هند به صورت بومی شده مورد استفاده قرار می‌گیرند. مکتب طبی سیدها اغلب در جنوب هند و در مناطقی که به زبان تامیل (Tamil) صحبت می­کنند رایج است. گرایشات مذهبی مردم جنوب هند به آئین هندوئیسم باعث شده است که مکتب سیدها در مقایسه با مکتب آیورودا شامل آموزه­‌های مذهبی بیشتری باشد[۵]. سووا ریگپا در نواحی شمال غربی هند شامل تبت و هیمالیا رایج است.

یوگا بیش از آنکه به عنوان یک مکتب طبی مطرح باشد به عنوان یک ورزش جسمی و روحی مورد توجه است. در واقع یوگا روشی برای ایجاد هماهنگی بین جسم و روح و کنترل آگاهانه این دو (خودسازمان دهی) توسط فرد است. رسیدن به این هماهنگی نیازمند ریاضت­های خاص و رعایت نظم و انضباط فیزیکی، رعایت مقررات تنفس، مهار اندام­های حسی، تفکر، مراقبه است. «ماهاریشی پاتانجلی»[۶]، پدر علم یوگا، مراحل تعالی در یوگا را به هشت مرحله تقسیم­‌بندی کرده است[۷]. امروزه یوگا به عنوان ورزشی همگانی در هند و جهان پذیرفته شده است و روز جهانی یوگا نیز به این اسم ثبت شده است.

مکتب طبی یونانی توسط ایرانی­ها و اعراب وارد هند شده است. هرچند این مکتب طبی در اصل «مکتب طبی ایرانی» است اما از آنجا که در دوره­ای از تاریخ این طب از ایران و جهان عرب به یونان منتقل شده و در آنجا شهرت جهانی پیدا کرده است، به نام «طب یونانی» در هند شناخته می­شود. البته خود هندی­‌ها به اینکه این مکتب طبی از ایران و کشورهای عربی وارد هند شده است اذعان دارند. شباهت بسیار زیاد مکتب طبی یونانی و آیورودا از نکات قابل توجه است. اغلب مبانی، روش‌­های تشخیصی و درمانی این دو مکتب مشترک هستند.

بنیانگذران مکاتب طبی هومیوپاتی و طبیعت­‌درمانی پزشکان قرن هیجده و نوزده آلمان بوده­‌اند. این مکاتب پس از آلمان در فرانسه و انگلیس نیز مورد توجه و استفاده قرار گرفته و در دوران استعمار هند توسط انگلستان وارد هند شده­‌اند. در مکتب طبیعت­‌درمانی، انسان جزئی از طبیعت به حساب می­آید و بر لزوم هماهنگی انسان با قوانین طبیعت برای داشتن زندگی سالم تاکید می­شود. سرپیچی انسان از قوانین طبیعت باعث بیماری (اغلب بصورت انباشته شده مواد مضر در بدن) می­گردد. بر اساس این مکتب طبی، درمان باید بوسیله روش­های طبیعی مانند آب درمانی، گِل درمانی، رنگ درمانی، روزه­داری، مگنت درمانی، طب فشاری، مشت­ومال و … انجام شود.  مکتب طبی هومیوپاتی که بیشتر به عنوان یک روش درمانی شناخته می­شود بر یک اصل معروف بین پزشکان این مکتب استوار است و آن این است که «مشابه‌­ها، مشابه­‌ها را درمان می­‌کنند». بر این اساس برای درمان بیماری از یک دارو با دز پایین که علایمی مانند علایم بیماری ایجاد می­کند، استفاده می­‌شود. این مکتب طبی به‌صورت گسترده در هند مورد توجه و استفاده است.

************************************************

پی‌نوشت:

[۱] AYUSH Annual Report (2015-2016)

[۲] Vata, Pitta, Kapha

[۳] Rasa, Rakta, Mansa, Meda, Asthi, Majja & Shukra

[۴] Mala, Mutra, Sweda

[۵] مقایسه مکتب طبی سیدها با آیورودا در هند همانند مقایسه «طب اسلامی» با «طب سنتی» در ایران است که دارای اشتراکات فراوان هستند اما آموزه­های دینی در طب اسلامی بیشتر از طب سنتی است. در سیدها نیز آموزه­های دینی هندوئیسم غالب است.

[۶] Maharishi Patanjali

[۷] . این هشت مرحله عبارتند از: یاما، نیاما، آسانا، پرانایاما، پراتیاهارا ، دارانا، دیانا و سامادهی.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: