۱۱ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۱:۵۰
پرونده «تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش» / 1

اقتصاد آموزش و پرورش ؛ مانع اصلی در مسیر تحول آموزش و پرورش

به گفته بسیاری از کارشناسان و عوامل مرتبط با نظام آموزش و پرورش کشور، مشکلی که موجب می‌شود سایر مشکلات آموزش و پرورش نیز باقی مانده و راه درمانی برایش پیش‌بینی نشود، مسئله اقتصاد آموزش و پرورش است.

به گزارش عیارآنلاین، نظام آموزش و پرورش، به عنوان مرکز رشد و پیشرفت جوامع، برای همه دولت‌ها از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. چنانکه در همه حکومت‌ها به امر آموزش و پرورش توجه بسیار زیادی صورت گرفته است و لذا کمتر دولتی را می‌توان یافت که خود را نسبت به تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان مشغول به تحصیل در کشورش، مسئول نداند. در کشور ما نیز آموزش و پرورش یک وظیفه حاکمیتی تلقی شده و مطابق قانون اساسی، دولت موظف است وسائل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد.

اقتصاد آموزش و پرورش مانعی در برابر رفع سایر مشکلات وزارتخانه

در طول سالیان اخیر، نظام آموزش و پرورش کشور با مشکلات مختلف و متنوعی مواجه بوده است. محتوای ناکارآمد کتب درسی، هدایت تحصیلی پرحاشیه، نیروی انسانی بدون کیفیت مطلوب و… همه از مشکلات آموزش و پرورش در کشور هست. اما به گفته بسیاری از کارشناسان و عوامل مرتبط با نظام آموزش و پرورش کشور مشکلی که موجب می‌شود سایر مشکلات آموزش و پرورش نیز باقی مانده و راه درمانی برایش پیش‌بینی نشود، مسئله اقتصاد آموزش و پرورش است. در واقع، می‌توان گفت از آنجایی که منابع مالی آموزش و پرورش محدود است و تقریباً همیشه کمبود منابع مالی دارد و در عین حال، بیشترین بودجه آموزش و پرورش صرف هزینه‌های پرسنلی (حقوق و مزایا) می‌شود و سهم بخش غیرپرسنلی آموزش و پرورش، از بودجه بسیار محدود است، سرمایه‌گذاری اندکی برای کیفیت آموزش و پرورش صورت می‌گیرد. لذا مشکلات اقتصادی مانعی است که موجب می‌شود نظام آموزش و پرورش از پیدا کردن راه‌حل‌هایی برای سایر مشکلات موجود خود، عاجز بماند. لذا لازم است مسئله اصلی نظام آموزش پرورش در شرایط کنونی، مسئله اقتصاد آموزش و پرورش باشد؛ چناچه مقام معظم رهبری نیز در این رابطه می‌فرمایند: «برای یک‌چنین دستگاهی (دستگاه آموزش و پرورش) هر چه ما هزینه کنیم، هزینه نیست، سرمایه‌گذاری است؛ به این چشم به اقتصاد آموزش و پرورش نگاه کنیم. اقتصاد آموزش و پرورش مثل اقتصاد هیچ دستگاه دیگری نیست؛ اینجا شما هرچه خرج می‌کنید، در واقع دارید سرمایه‌گذاری می‌کنید؛ این آن جمله اساسی و اصلی‌ای است که بنده توقّع دارم مسئولان کشور، مسئولان دولتی و مردم ما به این نکته توجّه کنند». (بیانات معظم‌له در تاریخ ۱۶ اردیبهشت‌ماه ۹۴)

جهت بررسی مبحث اقتصاد آموزش و پرورش بایستی آن را به صورت جزئی‌تر بررسی کنیم. در یک تقسیم‌بندی کلی می‌توان اقتصاد آموزش و پرورش را به ۲ بخش اصلی و مهم تقسیم کرد که در نگاه اول، به نظر مهم‌ترین بخش‌های اقتصاد آموزش و پرورش هستند: ۱-تأمین مالی آموزش و پرورش و ۲-تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش. به طور اجمال، می‎‌توان گفت که بخش نخست به راه‌های تهیه اعتبارات آموزش و پرورش اشاره دارد و بخش دوم نیز به چگونگی استفاده و توزیع منابع مالی نظر دارد. در چند سال اخیر، پیرامون اقتصاد آموزش و پرورش و تأمین و تخصیص منابع مالی، صحبت‌های فراوانی در فضای عمومی و تخصصی کشور مطرح شده است. در واقعیت، مشکلاتی که از ناحیه اقتصاد آموزش به وزارت آموزش و پرورش وارد گشته، موجب شده است که مسئولین و کارشناسان آموزش و پرورش به شیوه‌های تأمین مالی و چگونگی تخصیص منابع مالی با دیده تردید بنگرند. در همین راستا، صاحب ‌ظران در عرصه تعلیم و تربیت، نظرات و صحبت‌های متنوعی را مطرح کرده‌اند.

در ادامه، هریک از بخش‌های مذکور، به صورت مختصر معرفی خواهند شد.

۱-تأمین مالی آموزش و پرورش

در تأمین مالی آموزش و پرورش، تمامی راه‌هایی که از طریق آن می‌توان منابعی را جهت استفاده در آموزش و پرورش به دست آورد، بررسی می‌شود. با توجه به ظرفیت هر کدام از منابع تأمین مالی و اثراتی که از خود بجا می‌گذارند، میزان استفاده از هر منبع تأمین مالی متفاوت خواهد بود. یکی از شیوه‌های مرسوم تأمین منابع مالی آموزش و پرورش در کشورها، می‌تواند سرمایه‌ها و منابع درآمدی کشورها مثل نفت، مالیات‌ها و… باشد.

۲-تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش

اینکه منابع مالی کسب‌شده از راه‌های مختلف، با چه سازوکاری در اختیار مناطق گوناگون جغرافیایی و در سطوح مختلف تحصیلی و بخش‌های مختلف آموزش و پرورش اختصاص یابد، به چگونگی تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش مربوط می‌شود.

در تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش نیز سازوکارهای مختلفی در کشور ارائه شده که بعضاً مورد استفاده نیز قرار گرفته‌اند. در تخصیص منابع مالی کشور، سازوکارهای بودجه‌ریزی بر مبنای عملکرد، بودجه‌ریزی ستانده‌محور مبتنی بر بن‌های آموزشی، بودجه‌ریزی مدرسه‌محور و خرید خدمات آموزشی، مطرح شده اند که بعضی از آن‌ها در سایر کشورهای دنیا نیز به اجرا گذاشته شده‌اند. البته هر یک از این شیوه‌ها اقتضائات و ویژگی‌های خاص خودشان را دارند و در صورتی که کارا و اثربخش تشخیص داده شود، باید برای به اجرا درآوردن آن برنامه ریزی شود.

در یادداشت‌های بعدی، برای بررسی راه‌حل‌هایی که می‌توان برای حل مشکلات اقتصادی آموزش و پرورش ارائه داد، ابتدا  به چگونگی تخصیص منابع مالی دولت پرداخته می‌شود؛ جایی که در آن، احتمال هدررفت منابع مالی وجود دارد یا در غیر این صورت، حداقل امکان استفاده بهتر با همین منابع فعلی را می‌توان انتظار داشت. به همین دلیل، در این پرونده به بحث چگونگی تخصیص منابع مالی آموزش و پرورش، پرداخته خواهد شد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: