۷ مرداد ۱۳۹۶ ساعت ۱۲:۲۱
راهبردی برای خودکفائی پایدار در تولید گندم؛

کشت دیم رویکردی برای مدیریت آب‌های تجدیدناپذیر

توسعه شیوه‌های کشاورزیِ مبتنی بر ظرفیت‌های منابع آبی تجدیدناپذیر علاوه بر کاهش فشارِ موجود بر منابع محدودِ آب‌های تجدیدپذیر کشور، می‌تواند در نیل به خودکفائی پایدار در محصولات غذایی به ویژه محصول گندم نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.

به گزارش عیارآنلاین، در دو دهه اخیر، کشور ایران با اتکاء بر ظرفیت‌های داخل توانست بر خودکفائی گندم نائل شود و این موفقیت را به مدت دو سه سال تجربه نماید. هر چند این موفقیت‌ها پایدار نبوده لیکن همین موفقیت‌های ناپایدار نیز نشان از توانمندی ظرفیت‌های پایه کشور در رسیدن به این جایگاه دارد. با عنایت بر این موفقیت‌های ناپایدار، لازم است مولفه‌های تاثیرگذار در پایداری خودکفائی گندم بررسی شده و در برنامه‌ریزی‌های آتی و اتخاذ راهبردهای صحیح مدنظر قرار گیرد.

به منظور دستیابی به خودکفائی پایدار در تولید گندم و سایر محصولات اساسی، راهبردهای متعددی مطرح می‌شود. به طور کلی در حوزه تولید دو رویکرد کشت دیم و کشت آبی وجود دارد که هر کدام با توجه به ماهیت خود، مدیریت خاصی می‌طلبد و ملزومات خاصی دارد. کشت آبی به شیوه‌ای از کشت اطلاق می‌شود که نیازمند آبیاری بوده و لذا عمدتاً متکی بر ذخایر آب‌های تجدیدپذیر کشور می‌باشد. در واقع به منظور تولید در شیوه کشت آبی لازم است جهت تامین آب مورد نیاز برای آبیاری گیاه، از ذخایر آبی کشور من جمله آب سدها، رودخانه‌ها، چاه‌ها و چشمه‌ها استفاده شود، همچنین در صورتی که مدیریت صحیح آبی در این نوع کشت رعایت نشود مستعد اتلاف منابع آبی نیز می‌باشد. اما در شیوه کشت دیم، آب مورد نیاز برای رشد گیاه و تولید محصول از طریق بارندگی‌ها و رطوبت ذخیره شده در خاک تامین می‌شود، لذا در این نوع کشت، آب مورد نیاز گیاه متکی بر منابع آب‌های تجدیدناپذیر می‌باشد نه ذخایر آب‌های تجدیدپذیر! لذا با توسعه کشت دیم نه تنها هیچ فشاری بر منابع آبی کشور تحمیل نمی‌شود بلکه از فشار موجود بر ذخایر آبی کشور نیز کاسته خواهد شد. چراکه بیش از یک سوم از کل منابع آبی کشور، منابع آبی تجدیدناپذیر بوده و سالانه بخش اعظمی از این منابع بدون هیچ گونه بهره‌برداری اتلاف می‌شود.

اما در بحث خودکفائی پایدار در گندم با عنایت بر اینکه سالانه بیش از ۶۰ درصد از سطح زیرکشت گندم کشور به صورت کشت دیم می‌باشد لذا تاثیر عمده‌ای بر میزان تولید سالانه این محصول در کشور دارد و عدم توجه به جایگاه واقعی آن به عنوان یکی از دلایل اصلی در ناپایداری خودکفائی گندم به شمار می‌رود، چراکه در فرایند فعلی کشت دیم هیچ گونه مدیریت اصولی و علمی حاکم نبوده و تمامی موفقیت‌ها به شرایط آب و هوایی سالانه کشور و میزان بارندگی‌ها و همچنین توزیع آن وابسته است، در نتیجه‌ی این نوع مدیریت، در سال‌هایی که میزان بارندگی کافی و توزیع آن مناسب باشد تولیدات کشت دیم افزایش می‌یابد و به مرز خودکفائی نزدیک می‌شویم و در سال‌هایی که میزان بارندگی یا توزیع آن نامناسب باشد وابستگی ما به واردات گندم بیشتر می‌شود!!!

البته ممکن است ایراد گرفته شود که با توجه به نوسانات بارندگی در کشور، اتکاء بر ظرفیت‌های دیم راهبردی اشتباه است و در نتیجه توسعه کشت آبی راهبردی مطمئن‌تر معرفی شود!! در پاسخ به این شبهه باید گفت که اولاً کشت آبی وابسته به منابع آب‌های تجدیدپذیر کشور می‌باشد که این منابع با سوء مدیریت‌های موجود، با افت شدید مواجه بوده و لذا توسعه بیش از حد کشت آبی در بلندمدت می‌تواند به بحران در منابع آبی و بحران امنیت غذایی تبدیل گردد در نتیجه کشت آبی راهبرد صحیحی برای بازه زمانی بلندمدت نیست هر چند در کوتاه مدت شاید بتوان بر آن تکیه کرد. ثانیاً، در کشت دیم، تولید شدیداً متاثر از مدیریت انسانی می‌باشد لذا در صورتی که مدیریت صحیح در این نوع کشت حاکم باشد تاثیرات شدیدِ نوسانات بارندگی مهار شده و پایداری در تولیدات کشت دیم بدست خواهد آمد، در نتیجه برای قضاوت و ارزیابی ظرفیت‌های کشت دیم کشور نباید مدیریت سستِ فعلی معیار تصمیم‌گیری قرار داده شود بلکه بایستی با معیار مدیریت اصولی به این موضوع نگریسته شود!

با توجه به مطالب فوق‌الذکر می‌توان گفت که کشور ایران با وجود برخی محدودیت‌های طبیعی، دارای ظرفیت‌های قابل قبولی در نیل به خودکفائی پایدار در محصولات غذایی می‌باشد، یکی از این ظرفیت‌ها، کشاورزیِ مبتنی بر آب‌های تجدیدناپذیر (کشت دیم) می‌باشد که با برنامه‌ریزی اصولی و علمی در توسعه آن می‌توان بدون افزایش فشار بر منابع آب‌های تجدیدپذیر به خودکفائی پایدار در محصولات اساسی به ویژه محصول گندم نایل شد. در واقع محدودیت موجود در منابع آبی تجدیدپذیر کشور و از طرفی فراهم بودن شرایط کشت دیم در بسیاری از اراضی کشور ایجاب می‌کند که مسئولین حوزه امنیت غذایی کشور بیشتر بر توسعه کشت دیم متمرکز شوند نه توسعه کشت آبی! البته ضرورت کشت آبی مورد نفی نگارنده نیست بلکه اتکاء صرف بر این نوع کشت مورد ایراد است چراکه راهبردی غیرمطمئن در تامین امنیت غذایی در بازه زمانی بلندمدت می‌باشد.

تلگر

چهره‌

دیدگاه تازه‌ای بنویسید: